Sunday, April 1, 2012

നിശ്ചലനീതിയുടെ വരാന്തയില്‍

നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതിയ ഒരു ആത്മകഥ വീണ്ടെടുക്കുന്നു



മകന്‍ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരമ്മ നീതി തേടി ദശാബ്ദത്തിലേറെക്കാലം നടത്തിയ പോരാട്ടത്തിന്റെയും അവര്‍ നേരിട്ട അനീതികളുടെയും കഥയാണിത്. മൂവാറ്റുപുഴ ആര്‍.ഡി. ഒയായിരിക്കെ ദുരൂഹ സാഹചര്യത്തില്‍ മരിച്ച മുന്‍ പത്രപ്രര്‍ത്തകന്‍ പി.എസ്. സന്തോഷിന്റെ അമ്മ കെ. ലീല ജീവിതം പറയുന്നു. മരിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് പൂര്‍ത്തിയാക്കിയ ആത്മകഥ സ്ത്രീപോരാട്ടങ്ങളുടെ വഴിയിലെ രേഖപ്പെടുത്താത്ത മറ്റൊരു ചരിത്രം പറയുന്നു.



ആത്മകഥ




ആര്‍.ഡി.ഒ. സന്തോഷിന്റെ അമ്മ ലീല ചമ്പക്കരയിലെ വീട്ടില്‍.


നിശ്ചലനീതിയുടെ വരാന്തയില്‍


കെ. ലീല



ഒരു സ്്ത്രീ ജീവിതത്തില്‍ ഏറ്റവുമധികം സന്തോഷിക്കുന്നത് അവള്‍ അമ്മയാകുന്ന ദിനമാവും. ആ സന്തോഷമായിരുന്നു എനിക്ക് എന്റെ പുന്നാര മകന്‍ സന്തോഷ്. ഒരമ്മ ഏറ്റവുമധികം അഭിമാനിക്കുക മറ്റൊന്നിനെയും പറ്റിയായിരിക്കില്ല- മക്കള്‍ ജീവിതത്തില്‍ ഉയര്‍ന്ന നിലയിലെത്തണം. അവര്‍ ധീരരായിരിക്കുകയും ജീവിതം വെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും ചെയ്യണം. എല്ലാവര്‍ക്കും മാതൃകയായി, മറ്റുള്ളവരെ നയിക്കണം. അപ്പോള്‍ ഏതൊരു അമ്മയും സ്വകാര്യമായെങ്കിലും അഹങ്കരിക്കും. എന്റെ സ്വകാര്യ അഹങ്കാരവും അഭിമാനവുമായിരുന്നു മകന്‍ സന്തോഷ്. അവന്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ വിജയിച്ചപ്പോഴും ഡെപ്യൂട്ടി കലക്ടറായപ്പോഴുമെല്ലാം ഞാന്‍ ലോകത്തോട് ആരും കേള്‍ക്കാതെ ഒരായിരം വട്ടം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്- 'നോക്കൂ ലോകമേ, ഇതാ എന്റെ മകന്‍. നിങ്ങള്‍ക്ക് അസൂയയില്ലേ ഇതുപോലൊരു മകനെ നൊന്തുപ്രസവിക്കാത്തതില്‍'. പക്ഷേ, ഞാനത് അവനുമുമ്പില്‍ ഒരിക്കലും പ്രകടിപ്പിച്ചില്ല. അവനു മുന്നില്‍ നിന്ന് നീ മിടുക്കനാണെന്ന് ഒരിക്കലും പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അതെന്റെ തെറ്റ്. പറയാതിരുന്നതിന് എനിക്ക് ന്യായമുണ്ട്. എന്റെ മകന്‍ എത്തേണ്ട ഉയരങ്ങള്‍ എത്തിയിരുന്നില്ല. അവനിനിയും കയറാന്‍ ഉയരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. അവനിനിയും മുന്നേറുമായിരുന്നു. ഒരമ്മ എന്ന നിലയില്‍ ആ ഉയര്‍ച്ചകള്‍ കാണാന്‍ വേണ്ടിയുള്ള കാത്തിരിപ്പിലായിരുന്നു ഞാന്‍. അതിനിടയ്ക്ക് അമ്മയുടെ പുകഴ്ത്തലുകള്‍ അവന് ആവശ്യമില്ലെന്ന് ഞാന്‍ കരുതി. ഒരു പക്ഷേ, എന്റെ മനസ് കാണാന്‍ അവന് പറ്റിയിട്ടുണ്ടാവും. അവന് അടുത്തിരിക്കുമ്പോള്‍, അവന്‍ വരാന്‍ കാത്തിരുന്നപ്പോള്‍, തൊട്ടടുത്തിരുന്ന് നിശബ്ദം അവന്‍ പറയുന്നത് കേട്ടിരുന്നപ്പോള്‍, അവന്‍ കഴിക്കുന്നത് നോക്കിയിരിക്കുമ്പോള്‍ എല്ലാം ഞാന്‍ മനസില്‍ പറഞ്ഞിരുന്നത് അവന്‍ കേട്ടിട്ടുണ്ടാവണം. അതായിരുന്നിരിക്കണം അവന്റെ ശക്തിയും. അറിയില്ല. എപ്പോഴോ ഒരിക്കല്‍ അവനെന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്- 'അമ്മേ, ഒരിക്കലും എന്നെയോര്‍ത്ത് ആരുടെ മുന്നിലും അമ്മയ്ക്ക് തലകുനിക്കേണ്ടിവരില്ല. ഞാന്‍ ജീവിതത്തില്‍ ഒരിക്കലും പിന്നോട്ട് പോവില്ല. അമ്മ നോക്കിക്കോളൂ.'
ഒരമ്മയുടെ നിര്‍ഭാഗ്യവും വേദനയുമെല്ലാം മകനാണ്. ഞാനുഭവിച്ച ഏറ്റവും വലിയ വലിയ വേദനയും ദു:ഖവും മകന്റെ നഷ്ടപ്പെടലാണ്. എന്റെ മകന്‍ സന്തോഷ് പോയി. അവന്‍ ഇല്ലാതായതോടെ എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടു. എനിക്ക് എന്റെ ലോകവും ഇല്ലാതായി. അവനെയോര്‍ത്ത് കരയാത്ത ഒറ്റ ദിവസമില്ല. അവനെന്റെ ഇടനെഞ്ചില്‍ ഉണ്ട്. ഞാനെന്തുചെയ്യും കരയുകയല്ലാതെ. അവന്‍ മരിച്ചതല്ല, കൊന്നതാണ്. അവനെ ഇല്ലാതാക്കിയവര്‍ക്ക് മേല്‍ എന്റെ കണ്ണീര് വീഴുന്നുണ്ട്. രോഗിയായ ഞാന്‍ അധികം വൈകാതെ മരിച്ചുപോയേക്കാം. പക്ഷേ, ഈ കണ്ണീര്‍ അവരെ വേട്ടയാടും. ഒരു നീതിയും ജീവിതത്തില്‍ ലഭിക്കാത്ത, നിസഹായായ അമ്മയുടെ കണ്ണീരാണിത്. കണ്ണീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ടാണ് ഞാനിത് പറയുന്നത്. നിങ്ങള്‍ക്ക് കോടതിയെയും പൊലീസിനെയുമെല്ലാം വിലക്കെടുക്കാനായേക്കും. എന്നാല്‍, മുകളില്‍ നിന്ന് ഇതെല്ലാം കാണുന്ന വലിയ ഒരു ശക്തിയുണ്ട്. ആ ശക്തിയുടെ പ്രഹരം നിങ്ങള്‍ക്കുമേല്‍ പതിക്കും. നിങ്ങള്‍ കരയേണ്ടി വരും. മോന്റെ മുഖം അവസാനമായി ഒരു നോക്കു കാണാന്‍ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല. അവര്‍ കാണിച്ചുതന്നില്ല. അത്രയേറെ ഭാഗ്യഹീനയാണ് ഞാന്‍. എനിക്ക് സംഭവിച്ചത് മറ്റൊരുമ്മയ്ക്കും വരരുതേയെന്ന് മനമുരുകി ഞാന്‍ പ്രാര്‍ഥിക്കുന്നു.


മകന്റെ സ്വപ്നങ്ങള്‍, അമ്മയുടെ പ്രാര്‍ഥന


ഒരമ്മയ്ക്ക് കുഞ്ഞ് ജനിച്ചതു മുതലുള്ള ഓരോ നിമിഷവും ഓര്‍മയുണ്ടാവും. കുഞ്ഞ് ആദ്യമായി കരഞ്ഞത്, നടന്നത്, അമ്മേയെന്ന് വിളിച്ചത്, അക്ഷരം പഠിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയത് അങ്ങനെ എല്ലാം. സന്തോഷ് ജനിച്ചതു മുതലുള്ള ഓരോ നിമിഷവും മനസിലുണ്ട്. അക്കഥ എല്ലാ അമ്മമാര്‍ക്കും ഒരുപോലെ മാത്രമേ പറയാനുണ്ടാവൂ. അതുകൊണ്ട് അതെപ്പറ്റി പറയാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഈ ആത്മകഥയില്‍ നിന്ന് നിങ്ങള്‍ക്ക് എന്നെയോ മകനെയോ പറ്റിയുള്ള, തീര്‍ത്തും വ്യക്തിപരമായ ഒന്നും വായിക്കാനുണ്ടാവില്ല. ഈ കഥ ശരിക്കും കെ. ലീല എന്ന സ്ത്രീയുടെ ആത്കഥയാക്കാനും ഉദ്ദേശിക്കുന്നില്ല. ഒരു മകന്റെ വീരകഥള്‍ പറയാനോ, അവന് പുസ്തകം എന്ന സ്മാരകം ഒരുക്കാനോ അല്ല എന്റെ ശ്രമം. ഇത് മകന്‍ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരമ്മ നീതിക്കുവേണ്ടി നടത്തുന്ന പോരാട്ടത്തിന്റെ കഥയാണ്. ഈ പോരാട്ടം രേഖപ്പെടുത്താന്‍ മാത്രമാണ് ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.
ഞങ്ങള്‍ സാധാരണക്കാരായിരുന്നു. സാമ്പത്തികമായി ഇടത്തരക്കാര്‍ പോലുമായിരുന്നില്ല. സത്യത്തില്‍ എങ്ങനെയൊക്കെയോ ജീവിച്ചുപോയി എന്നു മാത്രം. ശരാശരിക്കാരായ ഈഴവ കുടംബമായിരുന്നു ഞങ്ങളുടേത്. ഫോര്‍ട്ട്‌കൊച്ചിയിലെ ചുള്ളിക്കലായിരുന്നു ആദ്യം താമസിച്ചിരുന്നത്. എന്റെ വീട്ടുകാര്‍ക്കൊപ്പം. ഭര്‍ത്താവ് ശ്രീധരന്‍ വളരെ നേരത്തെ മരിച്ചു. അതിനാല്‍ കുട്ടികളെ വളര്‍ത്തേണ്ടതും ഒരു നിലയിലാക്കേണ്ടതുമായ ഉത്തരവാദിത്വം എന്റെ തലയിലായി. അഞ്ചുമക്കള്‍. അതില്‍ മൂന്ന് പെണ്ണും രണ്ടാണും. സന്തോഷായിരുന്നു ഏറ്റവും മൂത്തയാള്‍. ഏറ്റവും ഇളയത് ജ്യോതിയും. ഏക ആശ്രയം എറണാകുളം ജനറല്‍ ആശുപത്രിയിലെ ചെറിയ ജോലിയില്‍ നിന്ന് കിട്ടുന്ന വരുമാനമായിരുന്നു. എല്ലാവര്‍ക്കും കഴിവിനൊപ്പിച്ച് വിദ്യാഭ്യാസം നല്‍കുക എന്നതിനായിരുന്നു ശ്രമം. മക്കളെ വളര്‍ത്തുക എന്നത് അവരെ ജനിപ്പിച്ചവരുടെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. അതിനാല്‍, അതിനുവേണ്ടി വരുന്ന കഷ്ടപ്പാടുകളെപ്പറ്റി ഒരിക്കലും പുറത്തുപറയരുത്. മക്കളോടുപോലും പറയാതിരിക്കണം. അതുകൊണ്ട്തന്നെ ആ കഥകള്‍ ഒരാളോടും പറയാന്‍ പോകുന്നില്ല. ഇരുപത് വര്‍ഷം മുമ്പ് തൃപ്പൂണിത്തുറക്കടുത്ത് ചമ്പക്കരയില്‍ 'സ്മൃതി' എന്ന വീട് പണികഴിപ്പിച്ചു. അന്നുമുതല്‍ അതായി വീട്. കടംമേടിച്ചും ലോണെടുത്തുമായിരുന്നു വീട് ഒരു വിധത്തില്‍ ഒപ്പിച്ചത്.
കുട്ടികള്‍ക്ക് നല്ല വിദ്യാഭ്യാസ സൗകര്യങ്ങളൊരുക്കാനോ, അവര്‍ക്ക് നല്ല കളിപ്പാട്ടങ്ങള്‍ മേടിച്ചുകൊടുക്കാനോ ഒന്നുമായിട്ടില്ല. എന്നാല്‍, അവര്‍ക്കൊരിക്കലും പട്ടിണി കിടക്കേണ്ടിവന്നിട്ടില്ല. കുട്ടികള്‍ പഠിക്കാന്‍ വലിയ മിടുക്കരായിരുന്നില്ലെങ്കിലും മോശമായിരുന്നില്ല.
ബഹളക്കാരനല്ലാത്ത, ഒതുങ്ങിയ കുട്ടിയായിരുന്നു സന്തോഷ് . അധികം വാശിയൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അധികം സംസാരിക്കാറുമില്ലായിരുന്നു. എന്നാല്‍, ചില സമയങ്ങളില്‍ വളരെയധികം സംസാരിക്കും. അന്നേരം വലിയ സന്തോഷവാനായിരിക്കുകയും ചെയ്യും. അതെന്തുകൊണ്ട് എന്നൊന്നും മനസിലാവില്ല. ചിലപ്പോള്‍, അവനു മാത്രം അറിയാവുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ കൊണ്ടാവും. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ അവനില്‍ കണ്ടിരുന്ന കാര്യം ധാരാളം വായിക്കുമെന്നാണ്. കഥാ പുസ്തകങ്ങളില്‍ നിന്ന് പെട്ടന്ന് തന്നെ അവന്‍ മുതിര്‍ന്നവരുടെ വായനയിലേക്ക് കടന്നു. പത്താംക്ലാസ് പരീക്ഷ കഴയുമ്പോള്‍ വായനയുടെ സ്വഭാവം തീര്‍ത്തും മാറി. പലതും എനിക്ക് മനസിലാവാത്ത കാര്യങ്ങളായിരുന്നു. തടിയന്‍ പുസ്തകത്തില്‍ തലപൂഴ്ത്തിയിരിക്കുമ്പോഴൊക്കെ എനിക്ക് ഭയമായിരുന്നു. ഇവന്‍ കമ്യൂണിസ്‌റ്റോ നക്‌സലൈറ്റോ വല്ലതുമാവുമോ?.
സ്‌കൂള്‍ കഴിഞ്ഞ ഉടന്‍ അവന്‍ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നത് പത്രപ്രവര്‍ത്തകനാകണം എന്നായിരുന്നു. ആരു ചോദിച്ചാലും പറയും ജീവിതത്തിലെ മോഹം പത്രപ്രവര്‍ത്തകനാകുക എന്നാണെന്ന്. അപ്പോഴും എനിക്കു ഭയമായിരുന്നു. വലിയ അപകടം പിടിച്ച പണിയാണ് പത്രപ്രവര്‍ത്തനം എന്ന് മനസ് പറഞ്ഞിരുന്നു. സന്തോഷാണെങ്കില്‍ കുറച്ചൊക്കെ സാഹസികനും. അനീതി എവിടെ കണ്ടാലും അവന്‍ പൊട്ടിത്തെറിക്കും. ആരെങ്കിലും അനീതി കാണിച്ചാല്‍ അതിനെ എതിര്‍ത്ത് ബഹളമുണ്ടാക്കും. വീട്ടില്‍ ടെലഫോണ്‍ നന്നാക്കാന്‍ വരുന്നവര്‍ക്കും മറ്റും ഞാന്‍ സ്വകാര്യമായി എന്തെങ്കിലും കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അവന്‍ ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടറായശേഷവും. അതറിഞ്ഞാല്‍ അവന്‍ ബഹളം വയ്ക്കും. ഒരു തരത്തിലും ഒരാള്‍ക്ക് കൈക്കൂലി കൊടുക്കാനോ, മേടിക്കാനോ അവന്‍ നില്‍ക്കില്ല. ആരെയും അതിന് സമ്മതിക്കില്ല. മേടിക്കുന്നവര്‍ക്കെതിരെ ബഹളമുണ്ടാക്കും. അത്തരമൊരു പ്രകൃതമുള്ളയാള്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ ചേരണം എന്ന് സ്വപ്നം കണ്ട് നടക്കുന്നത് എനിക്ക് ചിന്തിക്കാന്‍ പോലുമാവുമായിരുന്നില്ല. അതിനാല്‍ ആ മോഹത്തെ വലുതായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാന്‍ പോയില്ല. എങ്ങനെയെങ്കിലും സര്‍ക്കാര്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥനായി സ്ഥിരം വരുമാനം അവന്‍ ഉണ്ടാക്കണം എന്നതായിരുന്നു ഞാന്‍ ആഗ്രഹിച്ചത്. പക്ഷേ, അവന്‍ വിടാനൊരുക്കമായിരുന്നില്ല. വളരുന്നതിനനുസരിച്ച് പത്രപ്രവര്‍ത്തനം മോഹം അവന്‍ വളര്‍ത്തിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു. അവന്റെ പത്രപ്രവര്‍ത്തന ജീവിതം എന്നെ സംബന്ധിച്ച് പേടി നിറഞ്ഞ കാലമായിരുന്നു. അവന്‍ രാത്രി വൈകി തിരിച്ചെത്തുന്നതുവരെ ഉറക്കം വരുമായിരുന്നില്ല. അതുപോലെത്തെ 'കുഴപ്പങ്ങള്‍' അവനൊപ്പിച്ചിരുന്നു. അതെപ്പറ്റി പിന്നീട് പറയാം
സന്തോഷ് ഒരിക്കലും ഒന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഈ കുട്ടിക്ക് ഒന്നും വേണ്ടേ എന്ന് ഞാന്‍ പലപ്പോഴും സ്വയം ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരിക്കലും ഒരു ഷര്‍ട്ട്‌വേണമെന്നോ, അല്ലെങ്കില്‍ കുറച്ച് പൈസ സിനിമയ്ക്ക് പോകാന്‍ തരണമെന്നോ ഒന്നും ചോദിച്ചിട്ടില്ല. അവന്‍ ചോദിച്ചിരുന്നെങ്കില്‍ തന്നെ കൊടുക്കാനും കൈയിലുണ്ടാവുമായിരുന്നില്ല. എന്നാലും എങ്ങനെയെങ്കിലും സംഘടിപ്പിച്ചുകൊടുക്കുമായിരുന്നേനെ. തനിക്ക് താഴെ വളരുന്ന സഹോദരങ്ങളെപ്പറ്റിയും എന്റെ കഷ്ടപ്പാടുകളെപ്പറ്റിയും എന്റെ പൊന്നുമോന് ധാരണയുണ്ടായിരുന്നിരിക്കണം. അധികം ആരോടുമിണ്ടാട്ടമില്ലായിരുന്നു. കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോഴേ മോന്‍ പെട്ടന്ന് മുതിര്‍ന്നുപോയല്ലോ എന്നതായിരുന്നു സങ്കടം. പാവം കൊച്ച്. അച്ഛന്‍ ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം, അവന്‍ വലിയ പക്വത കാണിച്ചു.
സന്തോഷ് പഠിച്ചത് ഫോര്‍ട്ട്‌കൊച്ചി വെളിയിലെ സര്‍ക്കാര്‍ സ്‌കൂളിലായിരുന്നു. പഠിത്തത്തില്‍ മുമ്പിലായിരുന്നു. നല്ല മാര്‍ക്കോടെയാണ് ജയിച്ചതും. തുടര്‍ന്ന് കൊച്ചിന്‍കോളജില്‍ പ്രീഡിഗ്രിയും, സെന്റ് ആല്‍ബര്‍ട്‌സ് കോളജില്‍ നിന്ന് ബി.കോമും പാസായി. അപ്പോഴേക്കും അവന്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തനം പഠിക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചിരുന്നു. തിരുവനന്തപുരം കാര്യവട്ടത്തായിരുന്നു പഠനം.
ജേര്‍ണലിസം പഠിച്ചിറങ്ങിയത് സ്വര്‍ണമെഡലോടെയാണ്. ആ സമയത്ത് സെക്രട്ടറിയേറ്റില്‍ ജോലി കിട്ടി. പി.എസ്.സി റാങ്ക് ലിസ്റ്റില്‍ ആദ്യ പേരുകാരനായിരുന്നു. ക്ലാര്‍ക്കായിട്ടായിരുന്നു നിയമനം. സെക്രട്ടറിയേറ്റില്‍ ഒതുങ്ങിപ്പോകുമോയെന്നായിരുന്നു ആ സമയത്ത് അവന്റെ പേടി. പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ സ്വര്‍ണമെഡല്‍ കിട്ടിയ ഒരാള്‍ സെക്രട്ടറിയേറ്റില്‍ അധോമണ്ഡലഗുമസ്തനായി ഒതുങ്ങേണ്ടതില്ലെന്നൊക്കെയായിരുന്നു തത്വശാസ്ത്രം. ആ സമയത്ത് അവന് മലയാള മനോരമയില്‍ നിന്ന് ക്ഷണം കിട്ടി. 1984 ല്‍ മനോരമയില്‍ ചേര്‍ന്നു. ആദ്യ നിയമനം കാസര്‍ഗോഡായിരുന്നു. പിന്നെ പല ബ്യൂറോകളില്‍ മാറി മാറി പ്രവര്‍ത്തിച്ചു. പിന്നെ കൊച്ചി എഡിറ്റോറിയലിലെത്തി. പത്രപ്രവര്‍ത്തനം വിടുമ്പോള്‍ മലയാള മനോരമയുടെ പാലക്കാട് ബ്യൂറോ ചീഫായിരുന്നു അവന്‍.
പത്രപ്രവര്‍ത്തകനെന്ന നിലയില്‍ മിടുക്കനെന്ന് പേരെടുത്തു. പെട്ടെന്നു തന്നെ. അവന്‍ നൂറുകണക്കിന് റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ എഴുതി. പലതും എക്‌സ്‌ക്ലൂസിവുകളായിരുന്നു. ആ സമയത്ത് ഞാന്‍ ദിവസവും മനോരമപത്രം വായിക്കും. രാവിലെ എഴുന്നേറ്റാല്‍ ആദ്യ പണി അതാണ്. വായനയെന്നാല്‍ പത്രം വായിക്കാനോ ലോകവിവരം അറിയാനോ ഉള്ളതല്ല. സന്തോഷ് എന്തെങ്കിലും എഴുതിയിട്ടുണ്ടോ എന്ന് തിരയലായിരുന്നു വായന. ഇനി ബൈലൈന്‍ കണ്ടില്ലെങ്കില്‍ അവന്‍ ജോലി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തെ വാര്‍ത്തകള്‍ തെരയും. അവന് എഴുതിയ വാര്‍ത്തകളും ഫീച്ചറുകളും തിരിച്ചറിയാനാകുമായിരുന്നു. വാര്‍ത്തയുടെ സൂചനകിട്ടിയാല്‍ അവന്‍ അതിന്റെ പിന്നാലെ പോകും. അവന് കൂടി സംതൃപ്തിയുള്ള എഴുത്താണെങ്കില്‍ അടുത്ത ദിവസത്തെ പത്രം നോക്കാന്‍ വിളിച്ചുപറയും. അത് പക്ഷേ അപൂര്‍വമായിട്ടേയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവന്‍ എഴുതിയ വാര്‍ത്തകള്‍ വായിക്കുമ്പോഴെല്ലാം മനസിലായ കാര്യം അതിന്റെയെല്ലാം അടിയില്‍ സാമൂഹ്യപ്രതിബദ്ധത ഒളിഞ്ഞും തെളിഞ്ഞും കിടന്നിരുന്നുവെന്നതാണ്. രാഷ്ട്രീയ വാര്‍ത്ത എഴുതുമ്പോള്‍ പോലും അങ്ങനെയായിരുന്നു.
കാഞ്ചവ് മാഫിയയെക്കുറിച്ചുള്ള എഴുതിയ ലേഖന പരമ്പരയിലൂടെ പലരുടെയും കണ്ണില്‍ കരാടായി. 'വശ്യം, ഭീകരം' എന്ന പരമ്പര എഴൂതാന്‍ മയക്കുമരുന്നു സംഘത്തിലേക്ക് അവരിലൊരാളായി സന്തോഷ് നുഴഞ്ഞുകയറി. അത് പത്രപ്രവര്‍ത്തന ചരിത്രത്തിലെ ഏടാണ്. അവനെങ്ങനെ കഞ്ചാവ് മാഫിയക്കിടയില്‍ നുഴഞ്ഞുകയറി എന്ന് എനിക്കറിയില്ല. അവനെന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടില്ല. പക്ഷെ, അന്ന് കൊച്ചിയിലുള്‍പ്പടെ നടക്കുന്ന കഞ്ചാവ്-മയക്കുമരുന്ന് മാഫിയയുടെ ഒരോ ചലനവും അവന്‍ പരമ്പരയില്‍ എഴുതിയിരുന്നു. അവനെ അത്തരം സാഹസിക പ്രവര്‍ത്തി ചെയ്യാന്‍ പ്രേരിപ്പിച്ചത് യുവതലമുറയോടുള്ള സ്‌നേഹമാണ്. യുവാക്കളും കുട്ടികളും വഴിതെറ്റരുതെന്നായിരുന്നു അവന്റെ ആഗ്രഹം. അത്തരം ഉദ്ദേശമില്ലായിരുന്നെങ്കില്‍ ആ അപകടജോലി അവന്‍ ഏറ്റെടുക്കില്ലായിരുന്നു. ആ ലേഖന പരമ്പര സംസ്ഥാനമാകെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. സര്‍ക്കാര്‍ തലത്തില്‍ ചില നടപടികള്‍ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു. കഞ്ചാവ് മാഫിയക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കുമെന്ന് വകുപ്പ് മന്ത്രിയുടെ പ്രസ്താവന ഉണ്ടായി. ചില നടപടികളുണ്ടായി. ചിലര്‍ അറസ്റ്റിലായി. ആ ലേഖന പരമ്പരക്ക് അവന് അവാര്‍ഡുകള്‍ ലഭിച്ചു. സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന്റെ അവാര്‍ഡുള്‍പ്പടെ. മനോരമയുടെ അകത്ത് അവരുടെ ലേഖകര്‍ക്ക് ഏര്‍പ്പെടുത്തിയ ചില പുരസ്‌കാരവും.
പരമ്പര എഴുതിക്കഴിഞ്ഞ ദിവസം മുതല്‍ ഞാന്‍ പ്രാര്‍ഥിക്കുകയായിരുന്നു. അവനൊന്നും വരുത്തല്ലേ എന്ന്. പരമ്പര അച്ചടിച്ചുവരുന്ന ദിവസങ്ങളില്‍ സത്യത്തില്‍ പേടിച്ചിട്ട് ഞാന്‍ ഉറങ്ങിയിരുന്നില്ല. അവനെന്തെങ്കിലും പറ്റുമെന്ന് പേടിച്ച് വിറച്ചു. രാത്രി കിടക്കുമ്പോള്‍ പുറത്ത് എന്തെങ്കിലും ഒച്ചകേട്ടാല്‍ പോലും ഞെട്ടിയെഴുന്നേല്‍ക്കും. സന്തോഷും സൂക്ഷിച്ചാണ് ആ ദിനങ്ങളില്‍ നടന്നിരുന്നത്. എന്റെ ഭീതി കണ്ട് അവന്‍ ചിരിക്കും. കളിയാക്കിയാണ് ചിരി. ആ ചിരിയിലായിരുന്നു ഞാന്‍ സമാധാനം കണ്ടെത്തിയത്.




പി.എസ്. സന്തോഷ്, ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടര്‍, മൂവാറ്റുപുഴ

ഒരിക്കലും സന്തോഷ് പത്രപ്രവര്‍ത്തന രംഗം വിടില്ല എന്നാണ് കരുതിയത്. പക്ഷേ, പൊട്ടൊന്നൊരു ദിവസം നിലപാട് മാറ്റി. കേരള സ്‌റ്റേറ്റ് സിവില്‍ സര്‍വീസ് പരീക്ഷയില്‍ ഉന്നത വിജയം നേടിയപ്പോഴായിരുന്നു അത്. ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടറാകുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിട്ടൊന്നുമല്ല പരീക്ഷ എഴുതിയത്. അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളും മറ്റ് നിര്‍ബന്ധിച്ചതുകൊണ്ട് പരീക്ഷ എഴുതി. അത് കിട്ടി. അങ്ങനെ ഒമ്പതുവര്‍ഷത്തെ പത്രപ്രവര്‍ത്തനം അവന്‍ അവസാനിപ്പിച്ചു. ഞാനെപ്പോഴും ചിന്തിക്കും മനോരമയില്‍ തന്നെ തുടര്‍ന്നിരുന്നെങ്കില്‍ അവന്‍ ഒരുപക്ഷേ ഇന്ന് ന്യൂസ് എഡിറ്ററോ അതിനു മുകളിലോ ആയിട്ടുണ്ടാവുമായിരുന്നു. സന്തോഷിനൊപ്പം മനോരമയില്‍ പ്രവേശിച്ച പലരും അത്തരം പദവികളിലാണിപ്പോള്‍. ഒരു പക്ഷേ, അവന് ജീവന്‍ നഷ്ടപ്പെടുമായിരുന്നില്ല. ജോലി വിടുന്ന ദിവസം അവന്റെ പ്രഖ്യാപനം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: 'ഇനി പത്രപ്രവര്‍ത്തകന്‍ അല്ല. ബ്യൂറോക്രാറ്റ്. ഉദ്യോഗസ്ഥ ദുഷ്പ്രഭു'. ആ പോസറ്റില്‍ തുടര്‍ന്നാല്‍ കുറച്ചുകാലത്തിനുള്ളില്‍ കലക്ടറായും പിന്നീട് ഏതെങ്കിലും വകുപ്പില്‍ സെക്രട്ടറിയൊക്കെയായി നിയമിക്കപ്പെടുമായിരുന്നു. പി.എസ്.സി. നിയമനം കിട്ടിയത് തിരുവനന്തപുരത്താണ്. അവിടെ ഡപ്യൂട്ടി കളക്ടറായി കുറച്ചുകാലം പ്രവര്‍ത്തിച്ചു.
1994 ഒക്‌ടോബറിലാണ് സന്തോഷ് മൂവാറ്റുപുഴ റവന്യൂ ഡിവിഷണല്‍ ഓഫീസറാകുന്നത്. മൂവാറ്റുപുഴയലെ ജോലിയാണ് അവന്റെ ജീവിതം ഇല്ലാതാക്കിയത്. പലരുടെയും ധാരണ മൂവാറ്റുപുഴ പ്രശ്‌നങ്ങളില്ലാത്ത, ശാന്തമായ മേഖല എന്നാണ്. എന്നാല്‍, അങ്ങനെയായിരുന്നില്ല. ക്വാറികള്‍, മരം കടത്ത്, വനംകൊള്ള, മണല്‍മാഫിയ, അണക്കെട്ടുകള്‍, ജലസേചനപദ്ധതികള്‍ എന്നിങ്ങനെ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞ മേഖലയാണിത്. ഒരു തുടക്കക്കാരന്‍ സര്‍ക്കാര്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥനാകുന്നപോലെയല്ല, പത്രപ്രവര്‍ത്തകന്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥനാകുന്നത്. കാരണം പല രാഷ്ട്രീയക്കാരെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും അവര്‍ക്ക് നേരത്തെ പരിചയമുണ്ടാകും. അവരോടൊക്കെ തുല്യതയില്‍ നിന്ന് സംസാരിക്കുകയും അവര്‍ക്ക് എതിരെ എഴുതുകയും ചെയ്തതിന്റെയൊക്കെ ഒരു തരം ആത്മവിശ്വാസം അവര്‍ക്കുണ്ടാകും. പുറത്ത് പഴയ മാധ്യമ സുഹൃത്തുക്കളുണ്ട് താനും. അവരെല്ലാം പല പത്ര സ്ഥാപനങ്ങളെയും നയിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലും. അതൊരു തരം ചങ്കൂറ്റം നല്‍കും. സന്തോഷിന് അത്തരം ആത്മവിശ്വാസം ഉണ്ടായിരുന്നു. ആരെയും കൂസാക്കാതിരിക്കുക അവന്റെ സ്വഭാവമാണ്. അതിനപ്പുറം അഴിമതി കണ്ടാല്‍ എതിര്‍ക്കും. ഇങ്ങനെയൊരാള്‍ക്ക് പറ്റിയ സ്ഥലമല്ല മൂവാറ്റുപുഴ. മനസില്‍ അവനെപ്പറ്റി ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നു. 'വേണ്ടാത്ത കുഴപ്പത്തിലൊന്നും ചാടരുത്' എന്ന് ഞാന്‍ പലവട്ടം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അവന്‍ പൊട്ടിച്ചിരിക്കും. കളിയാക്കും. അമ്മ വിചാരിക്കുന്നതല്ല ലോകമെന്ന് പറഞ്ഞ് തമാശയാക്കി അവന്‍ അടുത്ത വിഷയത്തിലേക്ക് കടക്കും. അവനായിരുന്നോ, ഞാനായിരുന്നോ ശരിയെന്ന് ഇപ്പോള്‍ പറയുന്നതില്‍ അര്‍ഥമില്ല. അവനോട് അങ്ങനെ പറയുമ്പോഴും മനസില്‍ അവന്‍ ചെയ്യുന്നതാണ് ശരി, അതുമാത്രമാണ് ശരിയെന്ന് ഞാന്‍ പറഞ്ഞിരുന്നു.
ആര്‍.ഡി.ഒ.ആയ ശേഷം മൂവാറ്റുപുഴയില്‍ ഔദ്യോഗിക കാ്വര്‍ട്ടേഴ്‌സിലായിരുന്നു താമസം. ഭാര്യ പ്രതിയും കുട്ടിയും ഒപ്പമാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. എറണാകുളത്ത് കോളജില്‍ ലക്ചറായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിനും ഡോക്ടറേറ്റ് പഠനം തുടരാനുമായി പ്രീതിയും കുട്ടിയും മടങ്ങി. പ്രീതി പിന്നെ തന്റെ വീട്ടിലാണ് താമസിച്ചത്.
സമൂഹത്തിലെ വിവിധ തലങ്ങളില്‍ നിന്ന സന്തോഷ് ഭീഷണി നേരിട്ടിരുന്നു. കഞ്ചാവ് മാഫിയയില്‍ നിന്നാണ് അതില്‍ പ്രധാനം. മൂവാറ്റുപുഴയിലെ മണല്‍ വാരല്‍ പ്രശ്‌നത്തിലും ക്വാറി അടച്ചുപൂട്ടിയ വിഷയത്തിലുമെല്ലാം രാഷ്ട്രീയക്കാര്‍ സന്തോഷിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു. ഒരു ക്വാറി അടച്ചു പൂട്ടിച്ചത് റദ്ദുചെയ്തില്ലെങ്കില്‍ താന്‍ ആ സീറ്റില്‍ കാണില്ലെന്ന് അന്നത്തെ തദ്ദേശിയനായ കേരളകോണ്‍ഗ്രസ് മന്ത്രി ടി.എം. ജേക്കബ് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയത് സന്തോഷ് എന്നോട് പറഞ്ഞിരുന്നു. 'ഒരാഴ്ചകൊണ്ട് സ്‌റ്റേപിന്‍വലിച്ചില്ലെങ്കില്‍ കസേര പോലും അവിടെയുണ്ടാവില്ല' എന്നായിരുന്നു ഭീഷണി. ്'അതായിക്കോട്ടെ, സ്ഥലംമാറ്റടോ, ആദ്യം താന്‍ തന്റെ സീറ്റ് ഉറപ്പിക്ക്, ഭീഷണിയുമായി ഇങ്ങോട്ട് വരല്ലേ..'' എന്നു പറഞ്ഞ് തിരിച്ച് സന്തോഷ് തൊട്ടപൊട്ടും ഒച്ചത്തില്‍ ചീത്ത വിളിച്ചു.
മരിക്കുന്നതിന് തൊട്ട്മുമ്പൊരു ദിവസം ഞങ്ങളെല്ലാം ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയായിരുന്നു. ജോലിയെപ്പറ്റി വെറുതെ ചോദിച്ചപ്പോള്‍ സന്തോഷ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ''ജീവിക്കണമെങ്കില്‍ എത്ര പേരെ തൃപ്തിപ്പെടത്തണം. പഴയ പത്രപ്രവര്‍ത്തനം തന്നെ മതിയായിരുന്നു''. അവന്‍ ആത്മഗതം പോലെയാണ് പറഞ്ഞത്. എന്താടാ, എന്തുപറ്റി എന്നു ചോദിച്ചെങ്കിലും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
മൂവാറ്റുപുഴയില്‍ എത്തി കഷ്ടിച്ച് ആറുമാസം ആയപ്പോള്‍ സന്തോഷ് കൊല്ലപ്പെട്ടു. കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് തന്നെയാണ് പറയേണ്ടത്. അതിന് ഏന്‍േറതായ ന്യായീകരണമുണ്ട്. അതിലേക്ക് പിന്നീട് വരാം.


കൊല്ലപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ്

സന്തോഷ് കൊല്ലപ്പെടുന്നത് 95 മെയ് 17 നാണ്. മൃതദേഹം കണ്ടെടുക്കുന്നത് മെയ് 20 നും. ആര്‍.ഡി.ഒയുടെ ഔദ്യോഗിക വസതിയി 49 തിലാണ് മൃതദേഹം കാണപ്പെട്ടത്.
മെയ് 17 ന് മൂവാറ്റുപുഴയില്‍ നിര്‍മതി കേന്ദ്രത്തിന്റെ പൊതുയോഗമാണ് സന്തോഷ് ഔദ്യോഗിക തലത്തില്‍ അവസാനമായി പങ്കെടുത്ത ചടങ്ങ്. അന്ന് വൈകിട്ട് 3.30 വരെ മൂവാറ്റുപുഴ സബ് ജയിലിലെ ജയില്‍ കമ്മിറ്റി യോഗത്തില്‍ സന്തോഷ് പങ്കെടുത്തു. കൂടെ റൂറല്‍ എസ്.പിയായ ടോമിന്‍ തച്ചങ്കരിയുമുണ്ടായിരുന്നു. ജയില്‍ കമ്മിറ്റിക്കു ശേഷം സന്തോഷും തച്ചങ്കരിയും ടി.ബിയില്‍ എത്തി. അവിടുത്തെ വി.ഐ.പി.മുറിയില്‍ കുറച്ചു സമയം ചിലവിട്ടു. അതിനു ശേഷം ഔദ്യോഗിക കാറില്‍ സന്തോഷ് ഔദ്യോഗിക വസതിയില്‍ലേക്ക് മടങ്ങി. പതിവ് ഡ്രൈവര്‍ സുകുമാരനായിരുന്നു കാര്‍ ഓടിച്ചത്. കാറിന് കേടുള്ളതിനാല്‍ വര്‍ക്ക് ഷോപ്പില്‍ കാര്‍ ഏല്‍പ്പിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. 18 ന് തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് പോകുന്നതിനാല്‍, കാര്‍ നന്നാക്കി 20 ന് രാവിലെകൊണ്ടുവരണമെന്ന് ഡ്രൈവറോട് പറഞ്ഞു. വര്‍ക്ക്‌ഷോപ്പില്‍ വിളിച്ച് വിവരം പറയുകയും ചെയ്തു.
പിറ്റേന്ന് രാവിലെ കോടതിയില്‍ എത്തണം. ഒരു ട്രാവല്‍ ഏജന്‍സിയുടെ ഉദ്ഘാടനം അടുത്ത ദിവസത്തെ പരിപാടിയിലുള്‍പ്പെടുത്തിയിരിന്നു. അത് കഴിഞ്ഞ് തിരുവന്തപുരത്തേക്ക് പോകാനായിരുന്നു പരിപാടി. 19ന് ടൂറിസം വകുപ്പിന്റെ യോഗത്തില്‍ യോഗത്തല്‍ സന്തോഷിന് പങ്കെടുക്കണം. തിരുവനന്തപുരം തൈക്കാടിലെ ഗസ്റ്റ് ഹൗസിലാണ് യോഗം. അതേ ദിവസം ഉച്ചക്ക് ഉറ്റ സുഹൃത്തായ ബൈജു ചന്ദ്രന്റെ മകന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിന് എത്താമെന്ന് സന്തോഷ് ഏറ്റിരുന്നു. ദൂരദര്‍ശനനില്‍ പ്രൊഡ്യൂസറാണ് ഡോക്യുമെന്റി സംവിധായകന്‍ കൂടിയായ ബൈജു.
മെയ് 17 ന് വൈകിട്ട് 6.25 ന് സുകുമാരന്‍ ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ നിന്ന് മാതിരപ്പള്ളിയിലെ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. രാത്രി ഒമ്പതുമണിക്ക് സന്തോഷ് ഭാര്യയെ വിളിച്ചു. തുടര്‍ന്ന് സര്‍ക്കാര്‍ ജീവനക്കാരനായ ബാലകൃഷ്‌നെ വിളിച്ചു. രാത്രി 9.15 മുതല്‍ 10.30 വരെ ബാലകൃഷ്ണനും കുടുംബവും ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. സന്തോഷ് വിളിച്ച പ്രകാരമാണ് അവര്‍ എത്തിയത്. സന്തോഷിനൊപ്പം അവര്‍ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. ഭക്ഷണം മൂവാറ്റുപുഴയിലെ ഒരു ഹോട്ടലില്‍ നിന്ന് ബാലകൃഷ്ണന്‍ മേടിച്ചുകൊണ്ടുവന്നതാണ്. ഈ സമയത്ത് അവര്‍ കുറേ പേരോട് ഫോണില്‍ സംസാരിച്ചിരുന്നു. 10.30 ന് ബാലകൃഷ്ണനും കുടുംബവും അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങി. രാത്രി 11 ന് 'മലയാള മനോരമ'യുടെ പ്രാദേശിക ലേഖകന്‍ ജോണ്‍സണ്‍ മാമലശേരി സന്തോഷിനെ ഫോണില്‍ വിളിച്ചു. അടുത്ത ദിവസം കാണുന്നതിന് സമയം നിശ്ചയിക്കാനായിരുന്നു അത്. ഈ ഫോണാണ് സന്തോഷ് ചെയ്തിരിക്കുന്ന അവസാന കാര്യം. ജോണ്‍സണ്‍ മാമലശേരിയെ മൂവാറ്റുപുഴയില്‍ ലേഖകനാക്കുന്നതില്‍ സഹായിച്ചയാളാണ് സന്തോഷ്.
കോതമംഗലത്ത് ബാപ്പുട്ടി എന്നയാളുടെ ടൂര്‍, ട്രാവല്‍ ഏജന്‍സിയുടെ ഉത്ഘാടനമാണ് മെയ് 18 ന് സന്തോഷ് ഏറ്റിരുന്നത്. ബാപ്പുട്ടി അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ 10 ന് ഉദ്ഘാടനത്തിന് സന്തോഷിനെ വിളിക്കാനായി ആര്‍.ഡി.ഒ. ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ വന്നു. ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സ് അടഞ്ഞു കിടന്നതിനാലും ഫോണ്‍ വിളിച്ചിട്ട് എടുക്കാത്തതിനാലും അവര്‍ കുറേ കാത്തുനിന്നശേഷം തിരിച്ചുപോയി. അതേ ദിവസം 11 മണിക്ക് ആര്‍.ഡി.ഒ.കോടതിയില്‍ ഒരു സിറ്റിംഗുണ്ട്. സന്തോഷ് എത്താതിനാല്‍ ജീവനക്കാര്‍ പലവട്ടം വിളിച്ചു. മറുപടി ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ അവരത് മാറ്റി വച്ചു. ഭാര്യ പ്രീതി രാവിലെ പലവട്ടം സന്തോഷിനെ വിളിച്ചെങ്കിലും കിട്ടിയില്ല. സുകുമാരന്‍ സുഖമില്ലെന്ന് അറിയിക്കാനായി വിളിച്ചെങ്കിലും ഫോണ്‍ എടുത്തില്ലെന്ന് പറയുന്നു.
19-ാം തീയതി മനോരമ പ്രാദേശിക ലേഖകന്‍ ജോണ്‍സണ്‍ മാലമലശേരിയും മകനെ ഫോണില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ആ ദിവസം ലാന്‍ഡ് അക്വിസിഷന്‍ തഹസില്‍ദാര്‍ ശിവന്‍ സന്തോഷിനെ കാണാന്‍ ഔദ്യോഗിക ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സിലെത്തി യിരുന്നു. കോളിംഗ് ബെല്ല് പലവട്ടം അടിച്ചെങ്കിലൂം വാതില്‍ തുറന്നില്ല. അതേ ദിവസം നഴ്‌സിംഗ് അസിസ്റ്റന്റ്ായ ടി.കെ. സാറാമ്മ കുട്ടിയുടെ കാര്യത്തിന് ശിപാര്‍ക്കായി ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ എത്തി. സന്തോഷിനെപ്പറ്റി വിവരമില്ലാത്തതിനാല്‍ അവരും മടങ്ങി.
20 നാണ്് ആര്‍.ഡി. ഒ.മരിച്ചെന്നും ദുരൂഹതയുണ്ടെന്നും എല്ലാവരും അറിഞ്ഞത്. സന്തോഷ് നേരത്തെ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ഡ്രൈവര്‍ 20 ന് രാവിലെ ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ വന്നെങ്കിലും സന്തോഷിനെ കാണാനായില്ല. വരാന്തയിലെയും പിന്‍വശത്തെയും ഓരോ ജനലൊഴിച്ച് എല്ലാം അടഞ്ഞുകിടന്നിരുന്നു. ഡ്രൈവര്‍ കലൂരില്‍ താമസിക്കുന്ന പ്രീതിയെ ആര്‍.ഡി.ഒ. ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സിന് അടുത്തുള്ള വീട്ടില്‍ നിന്ന് പലവട്ടം വിളിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു. അദ്ദേഹം പ്രീതിയുടെ അമ്മ ജയശ്രീയോട് സംസാരിച്ചെങ്കിലും ഒരു വിവരവും ലഭിച്ചില്ല. അതിനുശേഷം ഡ്രൈവറും രണ്ടുപേരും ആര്‍.ഡി.ഒ.ഓഫീസില്‍ ചെന്നു. ജനലിലൂടെ എത്തി നോക്കിയപ്പോള്‍ കിടപ്പുമുറിയില്‍ സന്തോഷിന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടു. അവര്‍ മൂവാറ്റുപുഴ പൊലീസില്‍ വിവരം അറിയിച്ചു. പോലീസ് വാതില്‍ പൊളിച്ച് അകത്തു കടന്നു. ലുങ്കി കിടക്കയില്‍ അഴിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന രീതിയില്‍ നഗ്നനായിരുന്നു മൃതദേഹം. പൊലീസ് മൃതദേഹത്തിന്റെ ഫോട്ടോകള്‍ എടുക്കുകയും മൂവാറ്റുപഴ സര്‍ക്കിള്‍ ഇന്‍സ് പെക്ടര്‍ ഇന്‍ക്വസ്റ്റ് തയ്യാറാക്കുകയും മഹസര്‍ എഴുതുകയും ചെയതു. ശരീരം നല്ല വണ്ണം അഴുകിയിരുന്നു.



തെളിവുകള്‍ നശിപ്പിക്കുന്നു

മൂന്നുദിവസം പഴക്കമേയുള്ളൂവെങ്കിലും അഴുകിയ രീതിയില്‍ മൃതദേഹം വികൃതമാകുന്നതെങ്ങനെ? നഗ്നമായ ശരീരത്തിനു മുകളില്‍ കൈലി വിരിച്ച നിലയില്‍ കട്ടിലില്‍ ചരിഞ്ഞു കിടന്ന മൃതദേഹത്തിലും വിരിപ്പിലും രക്തപ്പാടുകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. വായില്‍ നിന്ന് മഞ്ഞ കലര്‍ന്ന ദ്രാവകം ഒഴുകി.
അലമാരിയില്‍ നിന്ന് വലിച്ചുവാരിയിട്ട നിലയില്‍ പഴയ പത്രക്കടലാസുകള്‍ മുറിയില്‍ ചിതറിക്കിടന്നു. ഇതിലൊന്നും പൊലീസിന് സംശയം തോന്നിയില്ലെന്നാണ് അത്ഭുതം.
ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സിന്റെ മുന്‍വാതില്‍ അകത്തുനിന്ന് പൂട്ടിയ വിധത്തിലാണ് കാണപ്പെട്ടത്്. സുന്ദരേശന്‍ എന്ന കൊല്ലപ്പണിക്കാരന്റെ സഹായത്തോടെ പൊലീസ് മുറി തുറപ്പിച്ചു. പിന്നെ പൊലീസ് പ്രവര്‍ത്തിച്ചതെല്ലാം മുന്‍കൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചതുപോലെയായിരുന്നു. മൃതദേഹം സംസ്‌കരിക്കുന്നതിനും തെളിവുകള്‍ നശിപ്പിക്കുന്നതിനും പൊലീസ് വളരെ തിടുക്കത്തോടെ പ്രവര്‍ത്തിച്ചു..
സന്തോഷിന്റെ ഡിജിറ്റല്‍ ഫോണില്‍ നിന്ന് പൊലീസ് നിരവധി കോളുകള്‍ വിളിച്ചു. പക്ഷേ, എന്നെ ആരും വിളിച്ചില്ല. മൂന്നു മണിക്കൂറിന് ശേഷം റേഡിയോയിലൂടെയാണ് ഞാന്‍ വിവരം അറിഞ്ഞത്.
പൊലീസ് പെട്ടന്ന് തന്നെ പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടത്തിന് ഏര്‍പ്പാടാക്കി. ഒപ്പം എറണാകുളം പച്ചാളത്തെ പൊതുശ്മശാനത്തില്‍ വിളിച്ച് മൃതദേഹം ദഹിപ്പിക്കാനുള്ള ഏര്‍പ്പാടുകള്‍ ചെയ്തു. ബന്ധുക്കള്‍ എത്താനൊന്നും കാത്തുനിന്നില്ല. കോട്ടയം മെഡിക്കല്‍ കൊളിജിലെ ഫോറന്‍സിക് വിഭാഗം അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറും പൊലീസ് സര്‍ജനുമായി ഡോ. എസ്. ഗോപാലകൃഷ്ണപിള്ള ആര്‍.ഡി.ഒ. ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സിലെ കാര്‍ഷെഡില്‍ വച്ച് പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം നടത്തി.
മരണവാര്‍ത്തയറിഞ്ഞ് മകള്‍ ജ്യോതി (സന്തോഷിന്റെ സഹോദരി) മൂവാറ്റുപുഴയില്‍ എത്തുമ്പോള്‍ പോസ്റ്റുമോര്‍ട്ടം നടക്കുകയായിരുന്നു. അങ്ങോട്ടേക്ക് ജ്യോതിയെ കടത്തിവിട്ടില്ല. മൃതദേഹം കാണണമെന്ന് ജ്യോതി നിര്‍ബന്ധപൂര്‍വം ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോള്‍ പൊലീസ് സൂപ്രണ്ട് ടോമിന്‍ തച്ചങ്കരി ഒഴിവ്കഴിവുകള്‍ പറഞ്ഞു. ഒരു സഹോദരി അതുകണ്ടാല്‍ സഹിക്കില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു. അത് സഹിച്ചോളാം മൃതദേഹം കാണണമെന്ന് ജ്യോതി ശക്തമായി ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോള്‍ കൂടുതലൊന്നും പറയാതെ തച്ചങ്കരി സ്ഥലം വിട്ടു. ജ്യോതിയെ കണ്ടപ്പോള്‍ മനോരമ മൂവാറ്റുപുഴ ലേഖകന്‍ അടുത്തുവന്നു പറഞ്ഞു, മൃതദേഹം പാക്ക് ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്, ശ്മശാനത്തില്‍ കൊണ്ടുവരുമ്പോള്‍ കാണിച്ചുതരാമെന്നു പറഞ്ഞു. ജ്യോതി അത് വിശ്വസിച്ചു. മൃതദേഹം പച്ചാളം ശ്മശാനത്തില്‍ കൊണ്ടുവരുമ്പോള്‍ കാണിക്കാമെന്ന് മറ്റ് പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും പറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാല്‍ അതുണ്ടായില്ല. മൃതദേഹം കയറ്റിയ ആംബുലന്‍സില്‍ മൂന്ന് മദ്യപന്‍മാരെ കലക്ടര്‍ കയറ്റി. ജ്യോതിയുമുണ്ടായിരുന്നു ആംബുലന്‍സില്‍. അതിവേഗം പാഞ്ഞ ആംബുലന്‍സില്‍ ആടിയുലഞ്ഞ ശവപ്പെട്ടി പിടിച്ചുനിര്‍ത്താന്‍ പോലും മദ്യപിച്ചവര്‍ക്ക് കഴിഞ്ഞെല്ലന്നാണ് ജ്യോതി പറയുന്നത്. അന്നുവൈകിട്ട് പൊതു സ്മശാനത്തില്‍ മൃതദേഹം ദഹിപ്പിച്ചു.
മൃതദേഹം എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങളെ കാണിക്കാതെ ദഹിപ്പിച്ചതെന്ന് ഞാന്‍ അന്നത്തെ കലക്ടര്‍ തോമസ് മാത്യുവിനോട് ചോദിച്ചിരുന്നു. ഡ്രൈവര്‍ സുകുമാരന്‍ കണ്ടിരുന്നല്ലോ എന്നായിരുന്നു മറുപടി. ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുവല്ലല്ലോ സുകുമാരന്‍ എന്നു ഞാന്‍ ചോദിച്ചപ്പാള്‍ കലക്ടര്‍ ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല. എന്തോ പറയാന്‍ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. മറ്റൊരു വശത്തേക്ക് നോക്കി സ്ഥലം വിട്ടു. ഡ്രൈവര്‍ സുകുമാരന്‍ ഞങ്ങളുടെ ആരുമല്ല. ആറുമാസം സന്തോഷിന്റെ കാര്‍ ഓടിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നു മാത്രം.
പൊലീസ് പറഞ്ഞ ഒരു ന്യായം സന്തോഷിന്റെ ഭാര്യ പ്രീതി മൃതദേഹം കണ്ടിരുന്നുവെന്നതാണ്. പക്ഷേ, മൃതദേഹം സന്തോഷിന്‍േറതല്ലെന്നാണ് അന്നേരം പ്രീതി പറഞ്ഞത്. തിരിച്ചറിയാന്‍ കഴിയാത്ത വിധം മൃതദേഹം അഴുകിയതാണ് അതിന് കാരണം. അങ്ങനെ ബന്ധുക്കളാരും തിരിച്ചറിയാതെയാണ് മൃതദേഹം സംസ്‌കരിക്കപ്പെട്ടത്. സന്തോഷല്ല മരിച്ചത്, സംസ്‌കരിച്ചത് മറ്റാരുടെയോ മൃതദേഹമാണ് എന്ന് ഞങ്ങള്‍ക്ക് വാദിക്കാവുന്ന അവസ്ഥയിലാണ് മൃതദേഹം സംസ്‌കരിക്കപ്പെട്ടത്. ആ സമയത്ത് മൃതദേഹം സംസ്‌കരിക്കരുതെന്ന് പറയാനൊന്നും ഞങ്ങള്‍ക്കായില്ല. അത്തരം മാനസികാവസ്ഥയിലായിരുന്നില്ല ആരും. അതുകൊണ്ട്തന്നെ ബുദ്ധിപൂര്‍വം പ്രവര്‍ത്തിക്കാനുമായില്ല.
ഹിന്ദുമതാചാര പ്രകാരം മൂത്തവര്‍ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടെങ്കില്‍ പൊതുവില്‍ മൃതദേഹം ദഹിപ്പിക്കില്ല. സന്തോഷിന്റെ അമ്മയായ ഞാന്‍ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ട്. മൃതദേഹം ദഹിപ്പിക്കാനാവില്ല. മാത്രവുമല്ല, മതപരമായ മരണക്രിയകള്‍ നടത്തേണ്ടെ? പൊലീസിനും കലക്ടര്‍ക്കും റൂറല്‍ എസ്.പിക്കുമൊന്നും ഇതു വിഷയമായിരുന്നില്ല. അറിയാഞ്ഞിട്ടല്ല. അറിഞ്ഞുകൊണ്ടുതന്നെ!


കേസിന്റെ വഴികള്‍, അന്വേഷണങ്ങള്‍


ഡ്രൈവര്‍ സുകുമാരന്റെ മൊഴിയനുസരിച്ച് സന്തോഷിന്റെത് അസ്വഭാവിക മരണമായി കണക്കാക്കി മൂവാറ്റുപുഴ പൊലീസ് കേസ് രജിസ്റ്റര്‍ ചെയ്തു (ക്രൈം നമ്പര്‍ 3553/95). മൂവാറ്റുപുഴ ഡിവൈ.എസ്.പി. കെ.കെ. വാസുദേവ മേനോനാണ് അന്വേഷണം നടത്തിയത്. മെയ് 23 ന് അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു്.
കേസ് അന്വേഷിക്കുന്നതിനു പകരം പൊലീസ് ആദ്യ ദിവസങ്ങള്‍ മുതല്‍ ചെയ്തത് സന്തോഷത്തിന്റെ സദാചാരത്തെക്കുറിച്ച് കഥകള്‍ മെനയാനാണ്. പൈങ്കിളി കഥകള്‍ അന്നു തന്നെ പൊലീസ് പത്രങ്ങള്‍ക്ക് നേരിട്ട് എത്തിച്ചുകൊണ്ടുത്തു. സന്തോഷിന്റെ പ്രതിഛായയയെ കരിവാരി തേക്കാനായിരുന്നു ഇത്. അതേ സമയം, സന്തോഷിന്റെ സ്വകാര്യ ഡയറി രഹസ്യമായി എടുത്തുമാറ്റി. അതില്‍ പ്രധാനപ്പെട്ട ചില വിവരങ്ങളും പരാമര്‍ശങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. അതെവിടെയാണെന്ന് ഇപ്പോള്‍ ആര്‍ക്കുമറിയില്ല.
പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം നടത്തിയ ഡോക്ടര്‍ സന്തോഷിന്റെ മൃതദേഹത്തില്‍ ബാഹ്യമായ മുറിവുകളോ ചതവുകളോ കാണുന്നില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു. കൃത്യമായ കാരണമറിയാന്‍ രാസപരിശോധന ആവശ്യമായതിനാല്‍ അവസാന നിഗമനത്തിന് അദ്ദേഹം തയാറായില്ല. എന്നാല്‍, മൃതദേഹം കണ്ടെത്തിയ ദിവസം വൈകിട്ട് തന്നെ പൊലീസ് സൂപ്രണ്ട് പത്രങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കിയ വിവരം സന്തോഷ് വിഷം കഴിച്ച് മരിച്ചുവെന്നാണ്. അതെങ്ങനെ എസ്.പി. തീരുമാനിച്ചു?
പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം നടത്തുന്നതിന് 36-72 മണിക്കൂര്‍ മുമ്പാണ് മരണം നടന്നത് എന്നതായിരുന്നു ഡോക്ടറുടെ നിഗനമം. മരണ കാര്യത്തില്‍ സംശയം തോന്നിയതിയനാലും വിഷാംശം ഉള്ളില്‍ ചെന്നതാണോ മരണ കാരണം എന്നുറപ്പിക്കാനും വിസറ രാസപരിശോധനയ്ക്ക് അയച്ചു. ഡികംപോസിഷന്‍ മാറ്റമാണ് മരണകാരണമന്നും കൃത്യമായ മരണകാരണം വ്യക്തമല്ലെന്നും എഴുതി. അപ്പോള്‍ മരണം മൂന്നു വിധത്തിലാവും സംഭവിച്ചിരിക്കുക. ഒന്ന് സ്വാഭാവിക മരണം, അല്ലെങ്കില്‍ നരഹത്യ, അതുമല്ലെങ്കില്‍ ആത്മഹത്യ. റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ വയറ്റില്‍ മൂന്നില്‍ ഒരു ഭാഗം അരിഭക്ഷണത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങള്‍ കണ്ടുവെന്ന് പറയുന്നു. അവയില്‍ പ്രത്യേകതരം മണമുള്ള ഒരു ദ്രാവം കലര്‍ന്നിരുന്നു എന്നു മാത്രമാണ് റിപ്പോര്‍ട്ട്.
1995 ജൂണ്‍ 1ന് തയാറാക്കിയ പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം റിപ്പോര്‍ട്ട് അനുസരിച്ച് ''അക്രമം മൂലമുള്ള മരണത്തിന് സാധ്യതകളില്ല. മരണത്തിന് കൃത്യമായ കാരണം കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ല. എന്നിരുന്നാലും സ്വഭാവിക രോഗങ്ങള്‍ മൂലമുള്ള മരണ സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാവില്ല'.
കേസന്വേഷണം നടത്തുമ്പോഴെല്ലാം ഒരുതരത്തില്‍ നാടകം കളിക്കുകയായിരുന്നു പൊലീസ്. സംശയമുള്ളവരെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിനു പകരം എന്നെയും ജ്യോതിയെും ചോദ്യം ചെയ്യാനാണ് അവര്‍ കൂടുതല്‍ സമയം ചെലവിട്ടത്. ഒരു ദിവസം ജ്യോതിയെ വാനില്‍ കയറ്റി പൊലീസ് എറണാകുളം ജനറല്‍ ആശുപത്രിയില്‍ കൊണ്ടുവന്നു. ഞാനവിടെയാണ് ജോലി ചെയ്തിരുന്നത്. ജ്യോതിയെ ഹൃദയാഘാത പരിശോധനയ്ക്കാണ് കൊണ്ടുവന്നത്. ജ്യോതിക്ക് ഹൃദയാഘാത സാധ്യതയുണ്ടെങ്കില്‍ സന്തോഷിനും അതുകാണുമല്ലോ എന്നായിരുന്നു പൊലീസിന്റെ വാദം. ഹൃദയസ്തംഭനവും ആഘാതവം പാരമ്പര്യമല്ലെന്ന് പോലും അറിയാത്തതുപോലെയാണ് പൊലീസുകാര്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചത്. ഞാന്‍ ജ്യോതിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്ന പൊലീസുകാരെ കുറേ ചീത്ത വിളിച്ചു. കണ്ണുപൊട്ടും വിധത്തില്‍. തലക്കകത്ത് ആകെ ഒരു ഇരുട്ടായിരുന്നു. ദേഷ്യം കൊണ്ട് ഞാന്‍ അലറി. ഒരക്ഷരം പൊലീസുകാര്‍ മിണ്ടിയില്ല. ഹൃദയാഘാതം പാരമ്പര്യരോഗമല്ലെന്ന കാര്യം ഇപ്പോഴാണ് തങ്ങള്‍ക്ക് മനസിലായെന്ന മട്ടില്‍ പൊലീസുകാര്‍ വാപൊളിച്ചു നിന്നു. പിന്നെ ഒരു വിധത്തില്‍ അവിടുന്നു സ്ഥലം വിട്ടു.
പൊലീസ് തുടക്കം മുതല്‍ തെളിവുകള്‍ നശിപ്പിക്കുക എന്നതിനാണ് ശ്രമിച്ചത്. ആര്‍.ഡി.ഒ. ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സിന്റെ അകത്തുനിന്ന് കുറ്റിയിട്ട മുറി തുറക്കുമ്പോള്‍ പൊലീസ് സംഭവസ്ഥലത്തുനിന്ന് വിരലടയാളങ്ങള്‍ എടുത്തില്ല. മരണത്തില്‍ ദുരൂഹതയുണ്ടായിട്ടും പൊലീസ് നായയെ കൊണ്ടുവരാനും മിനക്കെട്ടില്ല. സാധാരണ കളവുകളില്‍ പോലും നായയെ കൊണ്ടുവരാറുള്ളതാണ്. അസ്വഭാവിക മരണമായിട്ടും മൃതദേഹം അന്നു തന്നെ ദഹിപ്പിച്ചു. മൂവാറ്റുപുഴ ഡിവൈ.എസ്.പി. കെ.കെ. വാസുദേവ മേനോന്‍ സ്വാഭാവിക കാരണങ്ങളാലാണ് മരണം എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തി കേസ് അവസാനിപ്പിച്ചു.


കോടതിയുടെ ഇടപെടല്‍

കേസ് അവസാനിപ്പിച്ചതിനെതിരെ പല കോണുകളില്‍ നിന്ന് പ്രതിഷേധം ഉയര്‍ന്നു. ആ സമയത്ത് മാധ്യമങ്ങള്‍ മരണത്തില്‍ ദുരൂഹതയുണ്ടെന്നുള്ള രീതിയില്‍ വാര്‍ത്തകള്‍ നല്‍കിയിരുന്നു. ചില പോസ്റ്റര്‍ പ്രചരണങ്ങള്‍ നടന്നു. ആരും പറയാതെ തന്നെ പലതരം സംഘടനകളിലും രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ടികളിലും വിശ്വസിക്കുന്നവരായിരുന്നു പോസ്റ്റര്‍ പ്രചരണങ്ങള്‍ക്ക് പിന്നില്‍. കേസ് അവസാനിപ്പിക്കുന്ന തെറ്റാണെന്ന് മനസിലായപ്പോള്‍ ഞാന്‍ എറണാകുളം പ്രസ് ക്ലബില്‍ പത്രസമ്മേളനം വിളിച്ചു. മകള്‍ ജ്യോതിയും സന്തോഷിന്റെ ഭാര്യ പ്രീതിയും പത്രസമ്മേളനത്തിനൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. ഞങ്ങള്‍ കാര്യങ്ങള്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തകരോട് വിശദമാക്കി. മൃതദേഹം ഞങ്ങളെ കാണിക്കാതെ, പെട്ടന്ന് തന്നെ ദഹിപ്പിച്ചതും പൊലീസിന്റെ സമീപനവുമെല്ലാം പത്രപ്രവര്‍ത്തകരോട് നിരത്തി. പിറ്റേദിവസത്തെ പത്രങ്ങള്‍ ഞങ്ങളുടെ പത്രസമ്മേളന വാര്‍ത്ത നന്നായി നല്‍കി. പ്രതിഷേധവും കനത്തു. ഞാന്‍ എറണാകുളം കോടതിയില്‍ ഹര്‍ജി നല്‍കി. അന്വേഷണം സി.ബി.ഐയെ ഏല്‍പ്പിക്കണമെന്നതായിരുന്നു മുഖ്യ ആവശ്യം. കോടതി ഹര്‍ജിയില്‍ അനുകൂലമായ ഉത്തരവ് പ്രകടിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ കേരള സര്‍ക്കാര്‍ ഉത്തരവ് പ്രകാരം (നമ്പര്‍ 32257/33/95/ഹോം) കേസ് സി.ബിഐയെ ഏല്‍പിച്ചു. സി.ബി.ഐ. ഡെപ്യൂട്ടി സൂപ്രണ്ട്് ജഗനാഥനായിരുന്നു അന്വേഷണ ചുമതല. 1996 ജനുവരി 30 ന് കേസ് അന്വേഷണം ജഗന്നാഥ് ആരംഭിച്ചു. അന്വേഷണം കാര്യക്ഷമമായിട്ടായിരുന്നു നടന്നത്. ആര്‍.ഡി.ഒ. ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ അകത്തുനിന്ന് മുറി കുറ്റിയിടാനുപയേഗിച്ച നൈലോണ്‍ വയര്‍ ജഗനാഥന്‍ കണ്ടെത്തി.
അദ്ദേഹം സ്‌പെഷല്‍ തഹസില്‍ദാര്‍ ടി.വി.ശിവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു. കൊച്ചിന്‍ എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലയുടെ സ്ഥലമെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് തഹസില്‍ദാര്‍ മെയ് 19 ന് രാവിലെ 8.50 ന് ആര്‍.ഡി.ഒയുടെ ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ എത്തിയിരുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു ചോദ്യം ചെയ്യല്‍. ആരെയും കാണാത്തതിനാല്‍ പാതി തുറന്നുകിടന്ന ജനലിലൂടെ അകത്തേക്ക് എത്തി നോക്കിയെങ്കിലും ശിവന് ഒന്നും കാണാനായില്ല. കിടപ്പുമുറില്‍ ഫാന്‍ കറങ്ങുന്നുണ്ട്. ഒരു മണിക്കൂര്‍ കാത്തിരുന്ന ശേഷം വരാന്തയില്‍ കിടന്ന പത്രങ്ങള്‍ എടുത്ത് ജനലില്‍ കൂടി അകത്തിട്ട ശേഷമാണ് അദ്ദേഹം മടങ്ങിയത്.
ഡ്രൈവര്‍ സുകുമാരനെ ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോള്‍ വേറെ ഉത്തരമാണ് കിട്ടിയത്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത് പത്രങ്ങള്‍ വരാന്തയില്‍ കിടക്കുന്നത് കണ്ടുവെന്നാണ്. മെയ് 18,19 ദിവസങ്ങളില്‍ സുകുമാരന്‍ ഓഫീസില്‍ ഹാജരായിരുന്നില്ല. കാര്‍ വര്‍ക്ക് ഷോപ്പില്‍ ഏല്‍പ്പിച്ചാലും ഓഫീസില്‍ ഹാജരാകണം. ഓഫീസില്‍ അവധി നല്‍കിയിരുന്നുമില്ല. സി.ബി.ഐ. ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോള്‍ 'തലവേദന' എന്നായിരുന്നു മറുപടി. എന്നാല്‍, 18-ാം തീയതി സുകുമാരന്‍ ഭാര്യയെയും കൂട്ടി അങ്കമാലിയില്‍ ഷോപ്പിംഗ് നടത്തിയത് സി.ബി.ഐ. കണ്ടെത്തി. ഡ്രൈവറുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടും സി.ബി.ഐ.പരിശോധിച്ചിരുന്നു. അതില്‍ ചില പിന്‍വലിക്കലുകള്‍ നടന്നതും കണ്ടെത്തി. ഡ്രൈവറുടെ മൊഴിയും തുടര്‍ന്നുള്ള പെരുമാറ്റവും തൃപ്തികരമല്ലെന്ന നിഗമനത്തിലായിരുന്നു സി.ബി.ഐ.
കേസില്‍ പ്രതികള്‍ അറസ്്‌റിലാകുമെന്ന ഘട്ടത്തില്‍ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ അകരണമായി സ്ഥലം മാററി. എന്നെ ഒരിക്കല്‍ ജഗന്നാഥ് കാണാന്‍ വന്നു. മദ്രാസിലേക്ക് പോകുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പ്രതികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാന്‍ അനുമതി തേടിയാണ് മദ്രാസിലേക്ക് പോകുന്നതെന്ന എന്നോട് പറഞ്ഞു. ജഗന്നാഥ് എന്റെ കൈയില്‍ പിടിച്ചിട്ട് പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്: '' അമ്മേ, പ്രതികളെ കണ്ടെത്തി. ഉടന്‍ അറസ്റ്റ് ചെയ്യും''. പ്രതികള്‍ ഉന്നതരാണെന്നും പ്രത്യേക അനുമതിയുണ്ടെങ്കിലേ അറസ്റ്റ് നടക്കൂ എന്നുമാണ് ജഗനാഥന്‍ പറഞ്ഞത്. വളരെ സൗമ്യനും ആത്മവിശ്വാസം തുളുമ്പുന്ന കണ്ണുകളുമുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പലവട്ടം എന്നെ വന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഞാന്‍ ചോദിച്ചു, 'മോനേ ആരൊക്കെയാണ് പ്രതികള്‍, എന്നോട് പറഞ്ഞുകൂടേ?'. പേരുകള്‍ പറയാതെ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. 'ഒരു ഐ.എ.എസ് ഓഫീസര്‍, ഐ.പി.എസ്. ഓഫീസര്‍, ഒരു എം.എല്‍.എ, ഒരു പത്രപ്രവര്‍ത്തകന്‍'. എനിക്കും ആരെയൊക്കെയാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമായി. കുറ്റവാളികള്‍ ഉടന്‍ പിടിയിലാകുമെന്ന് സന്തോഷം തോന്നിയെങ്കിലും പെട്ടന്ന് തന്നെ മനസു പറഞ്ഞു: 'ഇല്ല, ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല'. അതു ഞാന്‍ ജഗനാഥിനോട് സൂചിപ്പിക്കാന്‍ പോയില്ല. ശരീരത്തില്‍ മെര്‍ക്കുറി കുത്തിവച്ചാണ് കൊലപാതകം നടത്തിയത് എന്നോ മറ്റോ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഗമനം. സന്തോഷിന്റെ മൃതദേഹം ദഹിപ്പിക്കുമ്പോള്‍ ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഉന്നതരെ വീഡിയോ ചിത്രങ്ങളില്‍ നിന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. 'അമ്മേ, ഉടന്‍ കാണാം, വരുമ്പോള്‍ നോക്കിക്കോളൂ' എന്ന് പറഞ്ഞാണ് അദ്ദേഹം മദ്രാസിലേക്ക് പോയത്. പക്ഷേ,അറസ്റ്റിന് അനുമതി തേടി പോയ ജഗന്നാഥ് തിരിച്ചുവന്നില്ല. അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ കാത്തിരുന്നത് സ്ഥലംമാറ്റ ഉത്തരവാണ്. ഈ കേസു തന്നെയായിരുന്നു കാരണം. ജഗനാഥന് പകരം വന്നത് മല്ലാന ഗൗഡായിരുന്നു.


ചെമ്മീന്‍ കുരുങ്ങാത്ത വല

മല്ലാന ഗൗഡയുടെ അന്വേഷണത്തെപ്പറ്റി പറയുന്നതിന് മുമ്പ് മറ്റൊരു കഥകൂടി പറയണം. അത് സി.ടി. സുകുമാരന്‍ ഐ.എ.എസിന്‍േറതാണ്. സന്തോഷിനെപ്പോലെ കൊലചെയ്യപ്പെടുകയായിരുന്നു സി.ടി. സുകുമാരന്‍. ആ മരണം അന്വേഷണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത് മല്ലാന ഗൗഡായാണ്. അദ്ദേഹം ആ 'മരണ'വും ആത്ഹത്യയാക്കി. സി.ടി. സുകുമാരന്റെ കഥ ഞാന്‍ പറയാന്‍ പോകുന്നത് മറ്റൊരു കാരണത്താല്‍ കൂടിയാണ്. സന്തോഷിന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു സുകുമാരന്‍. സുഹൃത്ത് എന്ന് പറഞ്ഞാല്‍ ശരിയാവില്ല ഉറ്റ മിത്രം. അതിനേക്കാള്‍ എനിക്കും സി.ടി. സുകുമാരന്‍ മകനെ പോലെയായിരുന്നു. അതിനു കാരണം സുകുമാരന്റെ അച്ഛന്‍ എന്റെ സഹപ്രവര്‍ത്തകനായിരുന്നു എന്നതു തന്നെ. രണ്ടു വീട്ടുകാരും അടുപ്പത്തിലായിരുന്നു. പക്ഷേ, വിധി എനിക്കും തേവനും ( സുകുമാരന്റെ അച്ഛന്‍) ഒരേ അവസ്ഥകളാണ് ഒരുക്കിവച്ചിരുന്നത്. അതുപോലെ സന്തോഷിനും സുകുമാരനും. പലപ്പോഴും ഞാന്‍ ദൈവത്തോട് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പ്രാര്‍ഥിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്തിന് ഞങ്ങള്‍ക്ക് ഈ വിധി തന്നൂ.
കേരളത്തിലെ സീനിയര്‍ ഐ.എ.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു സി.ടി. സുകുമാരന്‍. ദലിത് സാമൂഹ്യ അന്തരീക്ഷത്തില്‍ നിന്ന് സ്വയം പഠിച്ചുയര്‍ന്ന വ്യക്തിയാണ് അമദദ്ഹം. സുദ്രോല്‍പ്പന്ന കയറ്റുമതി വികസന അതോറിട്ടി ചെയര്‍മാനായിരിക്കെയാണ് മരണം. 1992 സെപ്റ്റംബര്‍ 27 ഞായറാഴ്ച മദ്രാസിലെ ഓഫീസ് കെട്ടിടത്തിനു മുകളില്‍ നിന്ന് വീണുമരിച്ച നിലയില്‍ മൃതദേഹം കാണപ്പെട്ടു. സുകുമാരന്‍ വഴുതി വീണതാണെന്നും ബോധപൂര്‍വം തള്ളിയിട്ടുകൊന്നതാണെന്നും തുടക്കത്തിലേ വാദമുഖങ്ങള്‍ ഉയര്‍ന്നു.
റായപേട്ടയിലുള്ള അതോറിറ്റിയുടെ ഓഫീസ് കെട്ടിത്തിന്റെ മുമ്പില്‍ കമിഴ്ന്ന് കിടക്കുന്ന വിധത്തില്‍ രക്തത്തില്‍ കുളിച്ചുകിടന്ന സുകുമാരന്റെ ശരീരം പുലര്‍ച്ചെ അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കാനെത്തിയ അറ്റന്‍ഡറാണ് കാണുന്നത്. റായപേട്ട പൊല്‌സ് സ്‌റ്റേഷനടുത്ത് തിരക്കേറിയ സെന്റ് ആന്റണീസ് സ്ട്രീറ്റിലാണ് സമുദ്രോല്‍പന്ന വികസന അതോറിറ്റിയുടെ ഓഫീസ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മൂന്നു നില കെട്ടിടം. ഇതിന്റെ ഒന്നാമത്തെ നിലയില്‍ ഉടമസ്ഥന്‍ താമസിക്കുന്നു. താഴത്തെ നിലിയില്‍ ടെലിഗ്രാഫ് ഓഫീസ്. രണ്ടാമത്തെ നിലയില്‍ അതോറിറ്റിയുടെ ഓഫീസും. മുകളിലത്തെ നിലയില്‍ സുകുമാരന്‍ താമസിച്ച ഗസ്റ്റ് ഹൗസാണ്. മരണം നടന്നത് അര്‍ദ്ധരാത്രിയിലാണ്. വളരെയേറെ മണിക്കൂറുകള്‍ കഴിഞ്ഞാണ് സംഭവം പുറത്തറിഞ്ഞത് എന്നന്നതില്‍ തന്നെ അവശ്വസനീയത നിലനില്‍ക്കുന്നു. മരിക്കുന്നതിന്റെ തലേന്നാണ് സുകുമാരന്‍ നാട്ടില്‍ വന്നശേഷം മദ്രാസിലേക്ക് മടങ്ങുന്നത്. തിങ്കളാഴ്ച ഉച്ചക്ക് ഒരു കോണ്‍ഫറന്‍സില്‍ പങ്കെടുക്കുകയായിരുന്നു തിടുക്കപ്പെട്ടത് പോയത്. അന്നു തന്നെ ഡല്‍ഹിക്കുപോകാനായിരുന്നു പരിപാടി.
മദ്രാസ് വിമാനത്താവളത്തില്‍ നിന്നെത്തിയ സുകുമാരന്‍ ഗസ്റ്റ് ഹൗസിലെ എ.സി.റൂമിലാണ് താങ്ങിയത്. രാത്രി പത്തിന് ഓഫീസ് അറ്റന്‍ഡര്‍ എത്തി അദ്ദേഹത്തിന് എന്തെങ്കിലും ആവശ്യമുണ്ടോയെന്ന് തിരിക്കി. ചുമയ്ക്കുളള മരുന്നു വാങ്ങിച്ചുകൊണ്ടുവരാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടു. പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്ത ശേഷം അറ്റന്‍ഡര്‍ പുലര്‍ച്ചയ്ക്ക് വരാമെന്ന് പറഞ്ഞു മടങ്ങി. വെളുപ്പിന് ഈ അറ്റന്‍ഡര്‍ തന്നെ വിവരം അറിയിച്ചതനസരിച്ചാണ് പൊലീസ് എത്തുന്നത്.
തിങ്കളാഴ്ചത്തെ കോണ്‍ഫറന്‍സിനുവേണ്ടി രാത്രി പത്തു കഴിഞ്ഞും സുകുമാരന്‍ ഫയലുകള്‍ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു എന് സാഹചര്യത്തെളിവുകള്‍ വ്യക്തമാക്കി. മരണം നടന്നത് പതിനൊന്നിനും വെളുപ്പിന് നാലുമണിക്കും ഇടയ്ക്കാണ്.
മകന്‍ കെട്ടിടത്തിനു മുകളില്‍ വിന്ന് വീണു മരിച്ചു എന്നറിഞ്ഞപ്പേള്‍ തേവനും ബന്ധുക്കള്‍ക്കും അതില്‍ അസ്വഭാവികതയൊന്നും തോന്നിയിരുന്നില്ല. എന്നാല്‍ സംശയം തോന്നിയത് സുകുമാരന്റെ മൃതദേഹം നാട്ടിലെത്തിച്ചപ്പോഴാണ്.
ശനിയാഴ്ച രാവിലെ സുകുമാരന്റെ മൃതദേഹം നാട്ടിലെത്തിച്ചു. മദ്രാസ്- ആലപ്പുഴ എക്‌സപ്രസില്‍ മൃതദേഹം കൊണ്ടുവരുമ്പോള്‍ മുതല്‍ ഒരു മന്ത്രിയും എം.എല്‍.എയും ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. മൃതദേഹം സംസ്‌കരിക്കാന്‍ ഇരുവരും വളരെ ധൃതിയിലാണ് നേതൃത്വം കൊടുത്തത്. തേവനെ മകന്റെ മൃതദേഹം കാണാന്‍ പോലും അനുവദിച്ചില്ല. സ്വദേശമായ മുളന്തുരുത്തിയിലെ വസതിയില്‍ മൃതദേഹം വേഗം സംസ്‌കരിച്ചു. മൃതദേഹം വേഗം സംസ്‌കരിക്കാനുള്ള ചിലരുടെ നീക്കത്തില്‍ ബന്ധുക്കള്‍ക്ക് പന്തികേട് തോന്നി. പക്ഷേ അത് മറിക്കടക്കുന്ന ഒരു വാദം സംസ്‌കരിക്കാന്‍ ധൃതിവച്ചവര്‍ ഉന്നയിച്ചു. മൃതദേഹത്തിന്റെ അഞ്ചുദിവസത്തെ പഴക്കം.
മകന്റെ മൃതദേഹം ശരിക്കും കാണാന്‍ തേവനെ അനുവദിക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണം പിന്നീടാണ് അച്ഛന് മനസിലായത്. മൃതദേഹത്തില്‍നിന്ന് ആന്തരികാവയവങ്ങള്‍ നീക്കം ചെയ്തിരുന്നു. വയറില്‍ ചകരിയും പഞ്ഞിയും കുത്തിനിറച്ച തുന്നിക്കെട്ടിയ നിലയിലായിരുന്നു മൃതദേഹം.
സമുദ്രോല്‍പ്പന്ന വികസന അതോറിറ്റി ചെയര്‍മാനായിരിക്കുന്നതിന്റെ ബുദ്ധിമുട്ട് സുകുമാരന്‍ പലപ്പോഴും തേവനോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കൊച്ചിയാണ് അതോറിറ്റിയുടെ ആസ്ഥാനം. കൊച്ചിയിലെ മത്സ്യ കയറ്റുമതിക്കാരില്‍ നിന്ന് നേരിടുന്ന ഭീഷണികളും സമ്മര്‍ദങ്ങളും ഇടയ്ക്ക് സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.
സുകുമാരന്‍ 1970 ലാണ് ഇന്ത്യന്‍ അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റീന് സര്‍വീസില്‍ അംഗമാകുന്നത്. എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളില്‍ നിന്ന് ഇംഗ്ലീഷില്‍ മാസ്റ്റര്‍ ബിരുദം നേടി. ഐ.പി.എസ്. കിട്ടിയിരുന്നെങ്കിലും അതില്‍ ചേര്‍ന്നില്ല. ഒരു കൊല്ലം സെന്റ് ആല്‍ബര്‍ട്‌സ് കോളജില്‍ ഇംഗ്ലീഷ് ലക്ചററായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചു. ആ സമയത്താണ് ഐ.എ.എസ്. ലഭിക്കുന്നത്. തൃശൂര്‍ ജില്ലാ കലക്ടര്‍, സര്‍ക്കാറിന്റെ ഫിഷറീസ് ടാക്‌സേഷന്‍ ഡിപ്പാര്‍ട്ട്‌മെന്റില്‍ സെക്രട്ടറി, ലേബര്‍ കമീഷണര്‍, ടൈറ്റാനിയം പ്രോഡക്ട്‌സിന്റെ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടര്‍ എന്നീ നിലകളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബ്രിട്ടനിലെ ബര്‍ഗിങ്ഹാം സര്‍വകലാശാലയില്‍ നിന്ന് ഡെവലപ്പമെന്റ അഡ്മിനിസ്‌ട്രേഷനില്‍ പരിശീലനം നേടിയിരുന്നു. 1989 ലാണ് സമുദ്രോല്‍പ്പന്ന കയറ്റുമതി വികസന അതോറിറ്റി ചെയര്‍മാനാകുന്നത്.
മദ്രാസില്‍ അതോറിറ്റിയുടെ ഓഫീസ് സന്ദര്‍ശിച്ച തേവനും ബന്ധുക്കള്‍ക്കും സുകുമാരന്‍ മരിച്ചു എന്ന വാദം വിശ്വസിക്കാനാവാത്തതാണ് എന്ന് വ്യക്തമായി. കെട്ടിടത്തിന്റെ നിര്‍മാണം അത്തരത്തിലുള്ളതായിരുന്നു. മദ്രാസ് പൊലീസ് ആത്മഹത്യയെന്നാണ് വാദിച്ചത്. പക്ഷേ, പാരപ്പറ്റിന്റെ ഭിത്തി നെഞ്ചിനു മുകള്‍ വരെ എത്തുന്നതായിരുന്നു. താഴേക്ക് ചാടാന്‍ ആവില്ല.
സുകുമാരന്‍ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയില്ലെന്നും തേവന് ഉറച്ച ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. കുടുംബ ബന്ധങ്ങളിലോ മറ്റേതെങ്കിലും തരത്തിലോ ഉള്ള പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നില്ല. സുകുമാരന്റെ ആദര്‍ശബോധത്തിലും നിശ്ചയദാര്‍ഢ്യത്തിലും തേവന് നല്ല മതിപ്പായിരുന്നു. പ്രശ്‌നങ്ങളെ അചഞ്ചലമായി നേരിടുന്നതാണ് പ്രകൃതം.
സുകുമാരന്റെ സഹപ്രവര്‍ത്തകരില്‍നിന്നും മറ്റുമായി വിവരങ്ങള്‍ ചോദിച്ചറിഞ്ഞപ്പോള്‍ കൊച്ചിയിലെ ഒരു മത്സ്യ കയറ്റുമതിക്കാരന്‍ നിരന്തരം സുകുമാരനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയിരുന്നതായി അറിഞ്ഞു. അയാളുടെ കച്ചവടതാല്‍പര്യക്ക് ചെയര്‍മാന്‍ പദവി അടിയറവക്കാന്‍ കൂട്ടാക്കാത്തായിരുന്നു മരണകാരണവും.
സത്യസന്ധനായ ഉദ്യേഗസ്ഥന്‍എന് പേരുകേട്ടിരുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു സുകുമാരന്‍. വേണമെങ്കില്‍ പദവി ദുര്‍വിനിയോഗം ചെയ്ത് ലക്ഷങ്ങള്‍ വാരിക്കൂട്ടാമായിരുന്നു. എന്നാല്‍, മരിക്കുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയില്‍ കാര്യമായി ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം.
ദേവന്‍ മദ്രാസ് പൊലീസില്‍ പരാതി നല്‍കിയെങ്കിലും നടപടിയുണ്ടായില്ല. കേരളസര്‍ക്കാരിനും മുഖ്യമന്ത്രിക്കും പരാതി നല്‍കി. ഒരു അന്വേഷണം പോലും പ്രഖ്യപാപിക്കപ്പെട്ടില്ല. തുടര്‍ന്ന് തേവന്‍ സി.ബി.ഐ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെട്ട് സെക്രട്ടറിയേറ്റ് നടക്കല്‍ അനിശ്ചിത കാല നിരാഹാരം തുടങ്ങി. സമരങ്ങളുടെ ഒടുവില്‍ കേസ് സി.ബി.ഐ.യെക്കൊണ്ട് അന്വേഷിപ്പിക്കാമെന്ന് സമ്മതിച്ചു.
94 മധ്യത്തിലാണ് സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം ഏറ്റെടുക്കുന്നത്. അന്വേഷണം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാന്‍ സി.ബി.ഐ.ക്ക് താല്‍പര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. കൊച്ചിയിലെ മത്സ്യകയറ്റുമതിക്കാരന്റെ സമ്മര്‍ദമാണ് അതിന് കാരണമെന്ന് തേവന്‍ പരസ്യമായി പറഞ്ഞു.
കുറ്റവാളികള്‍ എത്ര ഉന്നതരായാലും അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമെന്നായിരുന്നു സി.ബി.ഐ.വാദം. പക്ഷേ, മരണം എഴുതിത്തള്ളാനായിരുന്നു സി.ബി.ഐക്ക് താല്‍പര്യം. അതിനു കഴിയാത്ത വിധത്തില്‍ ജനരോഷം ഉയര്‍ന്നു. പട്ടികജാതി- പട്ടികവര്‍ഗ സംസ്ഥാന സമരസമതി സി.ബി.ഐ. റിപ്പോര്‍ട്ട് കിട്ടണമെന്നാവശ്യവുമായി രംഗത്തെത്തി. കേസന്വേഷണവുമായി തേവന്‍ സമരം ചെയ്യുമ്പോള്‍ സുകുമാരന്റെ സഹപ്രവര്‍ത്തകാരും തിരിഞ്ഞുനോക്കിയില്ല. ഉദ്യോഗസ്ഥ സംവിധാനത്തിലെ ജാതിവേര്‍തിരിവുകള്‍ വ്യക്തമാക്കുന്നതായിരുന്നു സുകുമാരന്റെ മരണം.
സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം അവസാനം ചെന്നെത്തിയത് സുകുമാരന്‍ ആത്മഹത്യ ചെയ്തു എന്ന റിപ്പോര്‍ട്ടിലാണ്്. കൊച്ചിയിലെ മത്സ്യകയറ്റുമതിക്കാരന്റെ ഗുണ്ടകള്‍ മര്‍ദിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി താഴേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞുവെന്നാണ് തേവന്‍ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. തേവന്‍ അത് എന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. സി.ബി.ഐ.യും ഡമ്മി പരീക്ഷണം നടത്തി. അതാകട്ടെ തേവന്റെ വിശ്വാസത്തെ ബലപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു.
സുകുമാരന് ഭീഷണികള്‍ സ്വന്തംവകുപ്പില്‍ നിന്നാണ് ഉണ്ടായിരുന്നതായും നിരവധി പ്രശന്ങ്ങള്‍ നേരിട്ടതായും സി.ബി.എ. റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ പറയുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ എന്തായിരുന്നു ഭീഷണി? ആരാണ് അത് നടത്തിയത് എന്നൊന്നും റിപ്പോര്‍ട്ടിലില്ല. സുകുമാരന്‍ മരിച്ച മനോവിഷത്തില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ കെ. തിരുവണ്ട ഏറെ താമസിയാതെ മരിച്ചു. 1999 അവസാനം തേവനും.
കേസന്വേഷണം വഴിമുട്ടി. തേവന്റെ മരണത്തോടെ കേസ് നടത്താന്‍ നിയമപരമായി ആരുമില്ലാതെ വന്നു. സുകുമാരന്റെ ഭാര്യയും മക്കളും ബാംഗ്ലൂരിലാണ്. അവിടെ ഉദ്യോഗസ്ഥയാണ് ഭാര്യ ഗീത. മകന്‍ മരിച്ച വേര്‍പാടില്‍ സെക്രട്ടറിയേറ്റ് കവാടത്തില്‍ വിങ്ങിപ്പൊട്ടി തേവന്‍ ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: '' എന്റെ മകനെ കൊന്നവരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാന്‍ ഒരു അന്വേഷണ ഏജന്‍സിക്കും കഴിയില്ലെന്നറിയാം. അത്രയ്ക്ക് സ്വാധീനമുള്ളവരാണ് അവര്‍. എങ്കിലും ആ പ്രതീക്ഷ എല്ലാ അച്ഛന്‍മാര്‍ക്ക് വേണ്ടിയും ഈ വൃദ്ധന് വച്ചുപുലര്‍ത്താമല്ലോ...''.
ഞാനും അതുതന്നെ പറയുന്നു: എന്റെ മകനെ കൊന്നവരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാന്‍ ഒരു ഏജന്‍സിക്കും കഴിയില്ല. പക്ഷേ, മക്കളെ നൊന്ത് പ്രസവിച്ച എല്ലാ അമ്മമാര്‍ക്കുവേണ്ടിയും ഞാനാ പ്രതീക്ഷ വിട്ടുകളയുന്നില്ല''. സി.ടി.സുകുമാരന്റെ കേസില്‍ സംഭവിച്ചത് തന്നെ സന്തോഷിന്റെ കേസിലും സംഭവിക്കും. രോഗിയായ എനിക്ക് അധികം ആയുസില്ല. ഞാന്‍ മരിക്കുന്നതോടെ ഈ കേസ് എന്നെന്നേക്കുമായി അടയും. എങ്കിലും മരിക്കുന്നുതുവരെ ഞാന്‍ പോരാടുക തന്നെ ചെയ്യും.
ഒടുവില്‍ കേസ് ആത്മഹത്യയെന്ന രീതിയില്‍ അവസാനിച്ചു. അത്തരം റിപ്പോര്‍ട്ട് എഴുതിയയാളാണ് മല്ലാന ഗൗഡ്. ഇനി സന്തോഷിന്റെ കൊലപാതകക്കേസിന്റെ വിധിയെന്താവുമെന്ന് പറയേണ്ട കാര്യമില്ലല്ലോ.




സി.ടി. സുകുമാരന്റെ അച്ഛന്‍ തേവന്‍ മകന്റെ മരണത്തിനുത്തരവാദികളായവരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ സത്യഗ്രഹം.


മരണം ആത്മഹത്യയാക്കുന്നു

മല്ലാനഗൗഡ് സന്തോഷിന്റെ മരണം അന്വേഷിക്കാനെത്തിയതോടെ കാര്യങ്ങള്‍ മാറിമറിഞ്ഞു. പ്രതികളെ രക്ഷിക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെയായിരുന്നു അന്വേഷണമെല്ലാം. ഒരൊറ്റ തവണപോലും ഞങ്ങള്‍ക്കെന്താണ് പറയാനുള്ളത് എന്നു കേള്‍ക്കാന്‍ മല്ലാന ഗൗഡ് കൂട്ടാക്കിയില്ല. എന്നെ കാണുകപോലും ചെയ്തില്ല. 1997 ജൂലൈ 28 ന് മല്ലാന ഗൗഡ് തന്റെ അന്വേഷണ റിപ്പോര്‍ട്ട് എറണാകുളം ചീഫ് ജുഡീഷ്യല്‍ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് മുന്നില്‍ സമര്‍പ്പിച്ചു.
സന്തോഷിനെ ആരെങ്കിലും കൊല്ലാനുള്ള സാഹചര്യമില്ലെന്നും അത്തരം തെളിവുകള്‍ ഇല്ലെന്നുമായിരുന്നു റിപ്പോര്‍ട്ട്. സന്തോഷ് ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കാന്‍ തിരഞ്ഞെടുത്ത രീതിയെന്തന്ന് വ്യക്തമല്ല. മരണത്തിന് മറ്റ് എന്തെങ്കിലും കാരണങ്ങള്‍ കണ്ടെത്താനായില്ലെന്നും സി.ആര്‍.പി.സി 173 വകുപ്പ് ചുണ്ടിക്കാട്ടി അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. വിശദമായ അന്വേഷണം നടത്തിയിട്ടും തെളിവുകള്‍ കിട്ടാത്ത സാഹചര്യത്തില്‍ സ്വഭാവിക മരണമായി കേസ് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് മല്ലാന ഗൗഡ് കോടതിയില്‍ ബോധിപ്പിച്ചു.
കേസ് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന വാദത്തിനെതിരെയും റിപ്പോര്‍ട്ടിനെതിരെയും ഞാന്‍ ഒബ്ജക്ഷന്‍ ഫയല്‍ ചെയ്തു. അത് പരിഗണിച്ച്, ഗൗഡിന്റെ റിപ്പോര്‍ട്ടിലെ തന്നെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങള്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ചീഫ് ജുഡീഷ്യല്‍ മജിസ്‌ട്രേറ്റ് രാജേന്ദ്രന്‍നായര്‍ കേസ് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം നിരസിച്ചു. പകരം പുനരന്വേഷണത്തിന് ഉത്തരവിട്ടു. നിഗൂഢതകള്‍ സി.ബി.ഐ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല. അതിനാല്‍ തന്നെ സന്തോഷ് ആത്മഹത്യചെയ്തു എന്ന വാദം അംഗീകരിക്കാനാവില്ല എന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. സിആര്‍.പി.സിയുടെ 173(4) വകുപ്പ് പ്രകരം കേസ് പുനര്വേനഷിക്കാനനും മരണത്തിന്റെ യഥാര്‍ഥ കാരണം കത്തൊനും ഉത്തരവിട്ടു.
ചീഫ് ജുഡീഷ്യല്‍ മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതിയുടെ ഉത്തരവിനെ തുടര്‍ന്ന് കേസ് സി.ബി.ഐ വീണ്ടും അന്വേഷിച്ചു. ഇത്തവണ സി.ബി.ഐ ചെന്നൈ വിഭാഗം ഡിവൈ.എസ്.പി പി.സി.മുജാഹിറിനായിരുന്നു അന്വേഷണ ചുമതല. മല്ലാന ഗൗഡിനെ ഇതേ കേസില്‍ അന്വേഷണത്തിന് സഹായിച്ചയാളാണ് മുഹാജിര്‍. സി.ബി.ഐയിലെ ഡെപ്യൂട്ടേഷന്‍ അവസാനിപ്പിച്ച് ലോക്കല്‍ പൊലീസ് സര്‍വീസിലേക്ക് മടങ്ങിയ ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് അദ്ദേഹം. ഈ അന്വേഷണവും പ്രഹസനമായിരുന്നു. ആറുമാസകാലയളവില്‍ സന്തോഷ് കേസില്‍ സി.ബി.ഐ. കാര്യമായ അന്വേഷണം ഒന്നും നടത്തിയില്ല. തന്റെ സീനിയര്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥനായ മല്ലാന ഗൗഡിനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയിലായിരുന്നു അന്വേഷണം. അങ്ങനെ മുഹാജിര്‍ മൂന്നാമത്തെ നിഗമനത്തില്‍ എത്തി. സന്തോഷിനെ ആരെങ്കിലും കൊല്ലാന്‍ സാധ്യതയില്ലെന്ന് മുജാഹിര്‍ റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ പറഞ്ഞു. കൊലപാതകമല്ല, ആത്മഹത്യയ്ക്കാണ് സാധ്യത എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഗമനം. ഫോറന്‍സിക് വിദഗ്ധന്റേതെന്ന് നിലയില്‍ അവ്യക്തമായ നിഗമനങ്ങള്‍ ഉധരിച്ചാണ് സന്തോഷിന്‍േറത് സ്വാഭാവിക മരണണെന്ന് അദ്ദേഹം കോടതിയെ അറിയിച്ചത്. കേസ് അന്വേഷണം അവസിപ്പിക്കുണമെന്ന അപേക്ഷയും നല്‍കി.
ഈ റിപ്പോര്‍ട്ടിനെതിരെയും ഞാന്‍ എറണാകുളം ചീഫ് ജുഡീഷ്യല്‍ മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതിയില്‍ ഒബ്ജക്ഷന്‍ ഉന്നയിച്ചു. പക്ഷേ, കോടതി മുജാഹിറിന്റെ റിപ്പോര്‍ട്ട് അംഗീകരിച്ചു. കേസ് മുജാഹിര്‍ നന്നായി പഠിച്ചാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് എന്ന നിഗമനത്തിലായിരുന്നു കോടതി. മുജാഹിറിന്റെ റിപ്പോര്‍ട്ട് അംഗീകരിച്ച് കോടതി എഫ്.ഐ.ആര്‍. അവസാനിപ്പിച്ചു.

എറണാകുളം ചീഫ് ജുഡീഷ്യല്‍ മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതിയുടെ ഈ ഉത്തരവിനെതിരെ ഹൈക്കോടതിയില്‍ ക്രിമിനല്‍ റിവിഷന്‍ ഹര്‍ജി (ക്രിമിനല്‍ സി.ആര്‍.പി. നം 126/2000) ഞാന്‍ സമര്‍പ്പിച്ചു. ഹൈക്കോടതി സിംഗിള്‍ ബഞ്ച് പക്ഷേ ഹര്‍ജി അനുവദിച്ചില്ല. ഈ ഘട്ടത്തില്‍ വീണ്ടും പുനരന്വേഷണത്തില്‍ കാര്യമില്ലെന്നയായിരുന്നു കോടതിയുടെ നിഗമനം. കാരണം തെളിവുകള്‍ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഹര്‍ജി തള്ളിയതിനെതിരെ ഞാന്‍ ഹൈക്കോടതിയില്‍ സ്‌പെഷല്‍ ലീവ് പെറ്റീഷന്‍ (ക്രിമിനല്‍. എം.സി.നം. 3817/2002) സമര്‍പ്പിച്ചു. അപെക്‌സ് കോടതി അതും തള്ളി.
സന്തോഷിന്റെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സി.ബി.ഐ. കണ്ടെത്തിയ പരസ്പര വിരുദ്ധമായ നിഗമനങ്ങള്‍ ശരിക്കും നിയമവൃത്തങ്ങളില്‍ തന്നെ അമ്പരപ്പ് സൃഷ്ടിച്ചു. അത്തരത്തില്‍ ആ സമയത്ത് വാര്‍ത്തകള്‍ വന്നു. മൂന്നുവര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ സി.ബി.ഐ.യുടെ മൂന്ന് ഓഫീസര്‍മാര്‍ മാറി മാറി അന്വേഷിച്ച കേസില്‍ മൂന്നു തരം നിഗമനങ്ങളില്‍ എത്തിയതാണ് അമ്പരപ്പിന് കാരണമായത്.ലോക്കല്‍ പൊലീസ് സ്വാഭാവിക മരണമെന്ന് എഴുതിയ തള്ളി. പിന്നെ സി.ബി.ഐ. ഡി.വൈ.എസ്.പി. ജഗനാഥന്റെ ആദ്യ അന്വേഷത്തില്‍ സന്തോഷ് കൊല്ലപ്പെട്ടതാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. പിന്നീടുവന്ന മല്ലാന ഗൗഡ് ഒരു വര്‍ഷത്തിലേറെ നീണ്ട അന്വേഷണത്തിന്റെ ഒടുവില്‍ സന്തോഷിന്റെ മരണം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവില്ലെന്നും ആത്മഹത്യ ചെയ്തിരിക്കാനാണ് സാധ്യതയെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. സി.ബി.ഐ സമര്‍പ്പിച്ച റിപ്പോര്‍ട്ടുകളിലെല്ലാം തന്നെ വൈരുധ്യങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ഹൈക്കോടതിയും കൈവിട്ടപ്പോള്‍ സുപ്രീംകോടതിയെ സമീപിക്കാതെ നിവൃത്തിയില്ലാതായി. കോടതിയില്‍ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന രേഖകളും മറ്റും കൈമാറാനോ നശിപ്പിക്കാനോ പാടില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതിയില്‍ നല്‍കിയ ഹര്‍ജിയില്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ആ രേഖകളെപ്പറ്റി പിന്നീടൊന്നും അറിയാനായില്ല.


മൂന്നുകാരണങ്ങള്‍, ഒരൊറ്റ നിഗമനം

ഏതൊരു മരണത്തിനും മൂന്ന് കാരണങ്ങളാണുള്ളത്. ആത്മഹത്യ, സ്വാഭാവിക മരണം(രോഗംമൂലമുള്ള മരണമുള്‍പ്പടെ), നരഹത്യ. സന്തോഷിന്റെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മൂന്ന് സാധ്യതകളും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ആത്മഹത്യയാണ് മരണകാരണം എന്ന് സ്ഥാപിക്കാനാണ് അന്വേഷണ ഏജന്‍സികള്‍ ശ്രമിച്ചത്. സന്തോഷ് ഒരിക്കലും ആത്മഹത്യചെയ്യില്ല. ഒരമ്മക്ക് മക്കളെക്കുറിച്ച് അക്കാര്യം ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാവും ഏതൊരു അമ്മക്കും മക്കളെപ്പറ്റി കൃത്യമായി പറയാനാവും. കാരണം മക്കള്‍ എന്നത് അവരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അവര്‍ക്കിടയില്‍ അദൃശ്യമായ ബന്ധനങ്ങുണ്ട്, മനോവ്യാപാരങ്ങളുണ്ട്. ഞാന്‍ പറയുന്നതിനേക്കാള്‍ നന്നായി മറ്റാര്‍ക്കും സന്തോഷിനെപ്പറ്റി പറയാനാവില്ല. അവന്റെ ഭാര്യക്ക് പോലും. സന്തോഷ് ആത്മഹത്യചെയ്യില്ലെന്ന് ഞാന്‍ പറയാന്‍ കാരണം അവന്റെ പ്രകൃതം തന്നെ. സ്വയം ഉയരണമെന്നായിരുന്നുചിന്ത. അക്കാര്യത്തില്‍ തികഞ്ഞ സ്വാര്‍ത്ഥനായിരുന്നു അവന്‍. ശരിയായ പാതയില്‍, ആരുടെയും ശിപാര്‍ശയില്ലാതെ നട്ടെല്ല് വളക്കാതെ ഉയരങ്ങളിലെത്തണം. അതവന്റെ താല്‍പര്യവും ലക്ഷ്യവുമാണ്. ഈ കാണുന്നതെല്ലാം ഇടിഞ്ഞു വീണാലും അതിനാല്‍ അവന്‍ പതറില്ല. അത്രയേറെ സ്വന്തം ഉയര്‍ച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്ന, ലക്ഷ്യബോധമുള്ളയാള്‍ക്ക് ആത്മഹത്യ ചെയ്യാനാവില്ലെന്ന് ഞാനുറപ്പിച്ചു വിശ്വസിക്കുന്നു. മാത്രവുമല്ല സന്തോഷ് ഉയര്‍ച്ചയുടെ പടവുകളിലായിരുന്നു താനും. ലക്ഷ്യങ്ങളില്‍ നിരാശ അവനില്ല. അക്കാരണത്താല്‍ തന്നെ ആത്മഹ്യയെന്ന സാധ്യത നിലനില്‍ക്കില്ല. പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായിരുന്ന അവന്‍ ആത്മഹത്യചെയ്യുമായിരുന്നെങ്കില്‍ അതിന് കാരണവും എഴുതി വയ്ക്കുമായിരുന്നു.
ഇനി അവന്‍ ആത്മഹത്യ ചെയ്തുവെന്ന് തന്നെ വക്കുക. അതെന്തിനാവണം? കുടുംബ പ്രശ്‌നം, പ്രണയനൈരാശ്യം, അസുഖങ്ങള്‍? ഇതൊന്നും അവനില്ല. അവന് കുടുംബപ്രശ്‌നങ്ങളില്ലായിരുന്നു. അവനും ഭാര്യയും സ്‌നേഹത്തോടെയാണ് കഴിഞ്ഞത്. കുടുംബപ്രശ്‌നമുണ്ടെങ്കില്‍ തന്നെ അവന്‍ അതിനെ അവഗണിച്ചു മുന്നേറാന്‍ മടിക്കില്ല. ചിലര്‍ അത്തരക്കാരാണ്. സന്തോഷ് ആ കൂട്ടത്തിലാണ്. അവനെ കരഞ്ഞുകാണിച്ചോ, പ്രലോഭിപ്പിച്ചോ, ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയോ ഒന്നും നേടാനാവില്ല. അവന്റെ തീരുമാനം നടപ്പാവും. മനസാക്ഷിയുടെ ശബ്ദം മാത്രമേ അവന്‍ കേള്‍ക്കു.
പൊലീസ് സന്തോഷിന്റെ 'സദാചാരവിരുദ്ധത'യെപ്പറ്റി ചില കഥകള്‍ പ്രചരിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഭാര്യ ഒപ്പമില്ലാത്തതും മറ്റും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയായിരുന്നു അത്. സദാചാര വിരുദ്ധ കഥകളും ശരിക്കും പരിശോധിച്ചാല്‍ നിലനില്‍ക്കില്ല.അത് അസംബന്ധ പ്രചരണമാണ്. കഷ്ടിച്ച് ആറുമാസം മാത്രമേ സന്തോഷ് മൂവാറ്റുപുഴയിലുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അതില്‍ ഏതാണ്ട് അഞ്ചുമാസവും ഭാര്യ അവനൊപ്പം മൂവാറ്റുപുഴയിലുണ്ടായിരുന്നു. കുടുംബമായിട്ടാണ് അവര്‍ അവിടെ കഴിഞ്ഞത്. ജോലിയും ഡോക്ടറേറ്റ് പഠനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഭാര്യ മടങ്ങുന്നത്. ഇനിയുള്ള ഒരൊറ്റമാസമെന്നത് തിരക്കുപിടിച്ച സമയമാണ്. യോഗങ്ങള്‍, തിരുവനന്തപുരം യാത്ര, വിട്ടിലേക്കുള്ള യാത്ര ഇതെല്ലാമായി തിരക്ക് പിടിച്ചതാണ് അവന്റെ ദിവസങ്ങള്‍. ആര്‍.ഡി.ഒ. എന്നനിലയില്‍ മൂവാറ്റുപുഴ പട്ടണത്തില്‍ ആര്‍ക്കും അറിയാനും കാണാനും പറ്റുന്ന വിധത്തിലായിരുന്നു അവന്റെ താമസം. അവിടെ എന്തെങ്കിലും തരത്തില്‍ മോശമായ ഒരു കാര്യത്തിന് അവന്‍ നില്‍ക്കില്ല. മാത്രമല്ല, സ്വകാര്യമായ മറ്റ് എന്തെങ്കിലും തരത്തില്‍ മോശമായ ജീവിതം നയിക്കുന്നത് തന്റെ കരിയറിനെ ബാധിക്കുമെന്ന് മറ്റാരെക്കാളും അവന് നിശ്ചയമുണ്ട്. ബാക്കി എന്തു സംഭവിച്ചാലും അതവന്‍ സമ്മതിക്കില്ല.
ഇനി സാധ്യമായത് സ്വാഭാവിക മരണമാണ്. സന്തോഷിന് അസുഖമൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഹൃദയാഘാതമോ മറ്റെന്തിങ്കിലും കാരണത്താലോ ആണ് മരണമെന്ന് പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ പറയുന്നില്ല. സ്വഭാവിക മരണമല്ലെന്ന് മൂന്ന് നാല് കാരണങ്ങള്‍കൊണ്ടു തന്നെ ഉറപ്പിക്കാം. ഒന്നാമത്തെ കാരണം മരിച്ച് മൂന്നാം ദിവസം തന്നെ മൃതദേഹം തിരിച്ചറിയാത്ത വിധത്തില്‍ അഴുകിയതെങ്ങനെ? എന്തിനാണ് സന്തോഷിന്റെ മൃതദേഹം ബന്ധുക്കളെ പോലും കാണിക്കാതെ ഹിന്ദുമതാചാര വിരുധമായി പൊതുശ്മശാനത്തില്‍ ദഹിപ്പിച്ചത്? വാതില്‍ അകത്തുനിന്ന് പൂട്ടാവുന്ന കയര്‍ സി.ബി.ഐ. ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍ ജഗനാഥന്‍ കണ്ടെത്തിയത്? എന്തിന്് സന്തോഷ് വിഷം കഴിച്ചുമരിച്ചുവെന്ന് പൊലീസ് പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം റിപ്പോര്‍ട്ട് വരുന്നതിന് മുമ്പ് പത്രഓഫീസുകളില്‍ വിളിച്ചറിയിച്ചു?
മനോരമയിലെ അവന്റെ ചില സഹപ്രവര്‍ത്തകര്‍ വിചിത്രമായ മരണകാരണം കണ്ടുപിടിച്ചു. ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോള്‍ കോഴിക്കാല്‍ തൊണ്ടയില്‍ കുടുങ്ങിയാണത്രെ മരണം!. ഇത്തരമൊരു അഭിപ്രായം പ്രകടനം മനോരമയിലെ ചില പത്രപ്രവര്‍ത്തകര്‍ തന്നെയാണ് എന്നോട് പറഞ്ഞത്. ഞാന്‍ അറിയാതെ ചിരിക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഒന്നാമത് സന്തോഷിന്റെ പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ കോഴിയിറച്ചി കഴിച്ച കാര്യം പറയുന്നില്ല. അതിന്റെ ഭാഗങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിയിട്ടുമില്ല. അതിനേക്കാള്‍ ഒരു കോഴിയിറച്ചി പോലും തിന്നാനറിയാത്ത പാവമാണോ എന്റെ മോന്‍? അത്തരം അഭിപ്രായം പറഞ്ഞവരരോട് ഒരു അപേക്ഷയേയുളളൂ, കോഴിയിറച്ചി തിന്നാന്‍ പോലുമാവാത്ത അത്രയൂം പാവമാക്കരുത് സന്തോഷിനെ! എത്രപേരാണ് തൊണ്ടയില്‍ കോഴിക്കാല്‍ കുടുങ്ങി മരിച്ചിട്ടുളളത്- ചിരിക്കാതെന്തുചെയ്യും.
ഒരൊറ്റ സാധ്യതയേ നിലനില്‍ക്കുന്നുള്ളൂ. കൊലപാതകം. അതിന് വ്യക്തമായ കാരണമുണ്ട്. അതിലേക്കാണ് നമ്മള്‍ നീങ്ങുന്നത്. മാഫിയകള്‍ക്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സമീപിക്കുന്ന രീതിയുണ്ട്. പ്രലോഭനം, ഭീഷണി, മര്‍ദനം, ഒടുവില്‍ ഇല്ലാതാക്കല്‍. അവനെ പ്രലോഭിപ്പിക്കാനാവില്ല. കാരണം സന്തോഷ് പലപ്പോഴും പറയുന്ന ഒരു കാര്യമുണ്ട്, 'സ്വന്തം കൈയും മനസും ശുദ്ധമായിരിക്കുന്നിടത്തോളം ഒരാള്‍ക്കും നിങ്ങളെ ഒന്നും ചെയ്യാനാവില്ല, ഒരാള്‍ക്കും നിങ്ങളെ തൊടാന്‍ പോലുമാവില്ല''. സന്തോഷ് അഴിമതി നടത്തില്ല. അഴിമതിക്ക് കൂട്ടുനില്‍ക്കില്ല. അവനെ അഴിമതി കേസില്‍ കുടുക്കാനാവില്ല, പെണ്ണുകേസില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്താനാവില്ല. മര്‍ദിക്കാനുമാവില്ല. ആര്‍.ഡി.ഒയെ മര്‍ദിച്ചാല്‍ അത് നടപ്പാക്കന്നവര്‍ വിചാരിച്ചപോലെ തീരില്ല. ഒരൊറ്റവഴിയേയുള്ളൂ, അവനെ ഇല്ലാതാക്കുക.


ഇടമലയാറും 'ആത്മഹത്യ'കളും

മരിക്കുന്നതിന് തൊട്ട് മുമ്പത്തെ ദിവസങ്ങളില്‍ ഏഷ്യാനെറ്റിലെ ഒരു സുഹൃത്തിനെ സന്തോഷ് വിളിച്ചിരുന്നു. ഒരു 'ഉഗ്രന്‍ സാധനമുണ്ട്, നേരിട്ട് തരാം' എന്നാണത്രെ പറഞ്ഞിരുന്നത്. തിരുവനന്തപുരത്ത് വരുമ്പോള്‍ അതെപ്പറ്റി സംസാരിക്കാം എന്നായിരുന്നു ധാരണ. ഈ സുഹൃത്ത് ഏഷ്യാനെറ്റിലെ ന്യൂസ് എഡിറ്റര്‍ ചുമതലയുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു. ജനപക്ഷത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന മാന്യനാണ്. ഒരു സ്‌ഫോടനാത്മകമായ വാര്‍ത്തയെപ്പറ്റിയാണ് സന്തോഷ് പറഞ്ഞത്. അത് ഇടമലയാര്‍ അഴിമതിയെപ്പറ്റിയാണത്. മൂവാറ്റുപുഴ ആര്‍.ഡി. ഒ. എന്ന നിലയില്‍ ഇടമലയാര്‍ കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകള്‍ പലതും സന്തോഷിന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്നു. ആ രേഖകള്‍ വിശ്വസിക്കാവുന്ന ഒരു പത്രപ്രവര്‍ത്തകനെ ഏല്‍പ്പിക്കുകയായിരുന്നു സന്തോഷിന്റെ ലക്ഷ്യം.
രേഖകള്‍ ഇടമലയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്ന് ഉറപ്പിച്ചുതന്നെ പറയാം. മറ്റ് ചെറിയ വാര്‍ത്തകള്‍ ആയിരുന്നെങ്കില്‍ അത് മനോരമയിലെയോ മാതൃഭൂമിയിലെയോ പരിചയക്കാര്‍ക്ക് കൈമാറുമായിരുന്നു. ക്രൈം ചീഫ് എഡിറ്റര്‍ നന്ദകുമാര്‍ മറ്റൊരു കഥയാണ് പറഞ്ഞത്. സന്തോഷിന്റെ കൈയില്‍ ഒരു സിഡിയുണ്ടായിരുന്നത്രെ. ഒരു മുന്‍ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ മകളും ഒരു കലക്ടറും തമ്മിലുള്ള അവഹിതബന്ധത്തിന്റെതായിരുന്നുവെന്ന്. നന്ദകുമാര്‍ അത്തരത്തില്‍ വാര്‍ത്തയും 'ക്രൈ'മില്‍ വലുതാക്കികൊടുത്തു. എന്റെ പ്രതികരണവുമായി. ക്രൈമിന്റെ പതിവ് ശൈലിയില്‍. പക്ഷേ, അത്തരം ഒരു സംഭവത്തിന് പിന്നാലെ സന്തോഷ് പോകില്ല. കാരണം അത് രണ്ട് വ്യക്തികളുടെ സ്വകാര്യ താല്‍പര്യവും വ്യക്തി സ്വാതന്ത്ര പ്രശ്‌നവുമായി മാത്രം കണ്ട് അത് വിട്ടുകളായാനുള്ള സാമൂഹ്യബോധം സന്തോഷിനുണ്ട്. മാത്രമല്ല, ഈ സിഡിയായിരുന്നെങ്കില്‍ അത് കൈമാറാന്‍ ഏഷ്യാനെറ്റിലെ ന്യൂസ് എഡിറ്റര്‍ പദവിയിലുള്ള ആളെ വിളിക്കില്ല. സന്തോഷിന്റെ ഏഷ്യാനെറ്റിലെ സുഹൃത്ത് അത്തരമൊരു സിഡി കിട്ടിയാല്‍ ഒരു നിമിഷം പോലും വൈകാതെ ചവറ്റുകുട്ടയിലിടുന്നയാളാണ്. ഇനി അത്തരം സിഡി പ്രചരിപ്പിക്കണമെങ്കില്‍ അതിന് പത്രപ്രവര്‍ത്തകരെയല്ല ഉപയോഗിക്കുക. അതിന് മറ്റുവഴികളുണ്ടല്ലോ.
സന്തോഷിന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്നത് ഇടമലയാര്‍ സംബന്ധിച്ച രേഖകളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് സന്തോഷ് മരിച്ചുകിടന്ന മുറിയില്‍ പത്രകെട്ടുകളും കടലാസുകളും ചിതറിക്കിടന്നിരുന്നത്. സന്തോഷിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയയവര്‍ ഇടമലയാര്‍ കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളാണ് മുറിയില്‍ തപ്പിയത്.
ഇടമലയാര്‍ കേസിലെ നിര്‍ണായക വിവരങ്ങള്‍ അറിയുന്ന പലരും പലപ്പോഴായി കൊല്ലപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. അതിലൊന്നാണ് പട്ടിമറ്റത്തെ മത്തായുടെ ദുരൂഹമരണം. മറ്റൊന്ന് മനോരമയിലെ ട്രെയിനിയായിരുന്ന സുനില്‍ ബാബുവിന്റെ മരണം. സുനില്‍ബാബുവിന്റെ മരണത്തെപ്പറ്റി കേട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ആധികാരിമായി പറയാന്‍ പറ്റില്ല. സന്തോഷ് മരിച്ച് അധികം വൈകാതെയാണ് ഈ സംഭവങ്ങളെങ്കിലും അതും കൂടി വായനക്കാര്‍ ഓര്‍ക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും. മത്തായിയുടെ മരണമാണ് ഏറ്റവും ദുരൂഹം.
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ പട്ടിമറ്റം സ്വദേശിയാണ് സിവില്‍ എന്‍ജിനിയറായ മത്തായി. ഇടമലയാര്‍ കേസ് തേച്ചുമാച്ചു കളയാന്‍ നീക്കം നടക്കുന്നതിനിടെയാണ് കേസിലെ മുഖ്യസാക്ഷിയായിരുന്ന മത്തായിയും ഭാര്യയും രണ്ട് പെണ്‍മക്കളുമടങ്ങുന്ന കുടുംബം മരിക്കുന്നത്. ബാലകൃഷ്ണപിള്ളയാണ് കേസിലെ മുഖ്യപ്രതി. കെ. കരുണാകരന്റെ മന്ത്രിസഭയില്‍ ബായലകൃഷ്ണപിള്ള വൈദ്യുത മന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ഇടമലയാര്‍ അഴിമതി നടക്കുന്നത്. ഇടമലയാര്‍ പവര്‍സ്‌റ്റേഷനില്‍ ദീര്‍ഘകാലം എന്‍ജിനിയറായിരുന്നു മേച്ചങ്കര മത്തായി. ജസ്റ്റിസ് സുകുമാരന്‍ കമീഷന്‍ 1988 ല്‍ പിള്ള ഉള്‍പ്പെടെയുള്ളവര്‍ കുറ്റക്കാരെന്നു കണ്ടെത്തി. ക്രൈംബ്രാഞ്ചിന് കൈമാറിയ കേസില്‍ രണ്ടുവര്‍ഷത്തിന് ശേഷം പ്രത്യേകകോടതിയില്‍ കുറ്റപത്രം സമര്‍പ്പിച്ചു. യുഡിഎഫ് സര്‍ക്കാര്‍ പ്രോസിക്യൂഷന്‍ പിന്‍വലിച്ച് കേസില്ലാതാക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഇതിനെതിരെ സി.പി.എം. നേതാവ് വി എസ് അച്യുതാനന്ദന്‍ സുപ്രീംകോടതിയില്‍ ഹര്‍ജി നല്‍കി. ഈ കേസില്‍ വിസ്താരം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരുമാസംമുമ്പാണ് മത്തായി മരിക്കുന്നത്. ഈ കാലത്ത് ജോലിയില്‍ നിന്ന് മത്തായി വിമിച്ചിരുന്നു. പട്ടിമറ്റത്തെ വീട്ടില്‍ 1996 ജനുവരി 16നാണ് മരണം. വീടിനുമുന്നിലെ കിണറ്റില്‍ കഴുത്തറ്റ നിലയില്‍ മത്തായിയുടെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി. ഭാര്യ ഏലമ്മയുടെയും രണ്ടു പെണ്‍മക്കളുടെയും മൃതദേഹങ്ങള്‍ വീടിനകത്തു നിന്നും കണ്ടെത്തി. അധ്യാപികയാണ് ഏലമ്മ. മക്കള്‍ രണ്ടു പേരും വിദ്യാര്‍ഥികളും. ഭാര്യയുടെയും മക്കളുടെയും മൃതദേഹങ്ങളില്‍ വെട്ടേറ്റ പാടുകളുണ്ടായിരുന്നു. സാഹചര്യമെല്ലാമനുസരിച്ച് ഈ മരണത്തില്‍ ദൂരൂഹതയുണ്ട്. അത് ഇടമലയാര്‍ കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അന്വേഷണ ചുമത റൂറല്‍ എസ്പി ടോമിന്‍ ജെ തച്ചങ്കരിക്കായിരുന്നു. സന്തോഷിന്റെ മരണം ആത്മഹത്യാ സമയത്തും നമ്മള്‍ ടോമിന്‍ തച്ചങ്കരിയെ കണ്ട കാര്യം മറക്കരുത്. അദ്ദേഹം സ്ഥലത്തെത്തിയ ഉടന്‍ ആത്മഹത്യയാണ് സംഭവമെന്ന് വിധിയെഴുതി. കൊലപാതകമാണെന്നതിന്റെ ശക്തമായ തെളിവുകള്‍ അവശേഷിച്ചിട്ടും അദ്ദേഹം അത് ആത്മഹത്യയെന്നുറപ്പിച്ചിരുന്നു. ആത്മഹത്യയായി തന്നെ 2007ല്‍ കേസ് അവസാനിച്ചു. മത്തായുടെ വീടു പണി പൂര്‍ത്തിയാകുന്ന ദിവസത്തിന്റെ തലേന്നാണ് മരണം. അന്ന് രാത്രി വരെ വീടുനിര്‍മാണജോലിയില്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടിരുന്നയാണ്. വീടിന് കുറച്ചു ദൂരെയായി മത്തായിയുടെ കണ്ണട കണ്ടെത്തി. അതൊന്നും ആരും പരിഗണിച്ചില്ല.
ഇടമലയാര്‍ കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകള്‍ കൈവശമുണ്ടായിരുന്നതിനൊപ്പം മൂവാറ്റുപുഴയില്‍ സന്തോഷ് ഉണ്ടാവരുതെന്ന് താല്‍പര്യമുള്ള മറ്റ് ചിലര്‍ കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു. അതില്‍ പ്രധാനം ക്വാറി ഉടമകളാണ്. പരിസ്ഥിക്ക് വിനാശകരമായ രീതിയില്‍ അശാസ്ത്രീയമായും നിയമവിരുധമായും പാറപൊട്ടിക്കുന്ന ക്വാറികളുടെ ലൈസന്‍സ് സന്തോഷ് റദ്ദു ചെയ്തിരുന്നു. പരിസ്ഥിതിയോടുള്ള താല്‍പര്യമാണ് അതിന് പ്രധാന കാരണം. ചിലര്‍ പ്രലോഭിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. അതിന് സന്തോഷ് വഴങ്ങിയില്ല. ലൈസന്‍സ് റദ്ദാക്കിയ ക്വാറികളില്‍ രാഷ്ട്രീയക്കാരുടേതുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു മന്ത്രി വിളിച്ച് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയ കാര്യം സന്തോഷ് പറഞ്ഞത്.
മാത്രമല്ല മണല്‍മാഫിയകള്‍, കഞ്ചാവുലോബികള്‍ എന്നിവര്‍ക്കും സന്തോഷ് എതിരായിരുന്നു. ഇക്കാര്യങ്ങളും പരിസ്ഥിതി-ജനസ്‌നേഹം മാത്രമാണ് സന്തോഷിനെ നയിച്ചിരുന്നത്. ക്വാറി-മണല്‍-കഞ്ചാവു മാഫിയകളും ഇടമലയാര്‍ അഴിമതിക്കാരും ഒന്നുചേര്‍ന്നു. അവരെല്ലാം കൂടി അവര്‍ക്ക് എതിരായ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ കൊന്നു. പത്രങ്ങളെയും മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങളെയും ഉപയോഗിച്ച് സന്തോഷ് തങ്ങള്‍ക്ക് ദോഷകരമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുമെന്ന് അവര്‍ ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചതിനാണ് സന്തോഷിനെ അവര്‍ ഇല്ലാതാക്കിയത്.
ആദ്യഘട്ടത്തില്‍ ഗായകസംഘത്തില്‍ പെട്ട ഒരാളെയായിരുന്നു എല്ലാവരും സംശയിച്ചത്. സന്തോഷിനെ ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ അവസാനം കണ്ട കുടുംബത്തിലെ ഒരാള്‍ക്ക് ഈ യുവാവുമായി അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാല്‍, അതിനല്ല സാധ്യതയെന്ന് മറ്റ് സാധ്യതകള്‍ തെളിയിക്കുന്നു.




ആര്‍.ഡി.ഒ. സന്തോഷിന്റെ അമ്മ ലീലയും സഹോദരി ജ്യോതിയും പത്ര സമ്മേളനത്തില്‍. 1996 ലെ ചിത്രം.

വധഭീഷണികള്‍, ദ്രോഹങ്ങള്‍

സന്തോഷ് ആത്മഹത്യ ചെയ്തതല്ലെന്നും കൊല്ലപ്പെട്ടതാണെന്നും വ്യക്തമാക്കി ഞാന്‍ ആദ്യ പത്രസമ്മേളനം നടത്തിയ അന്നുമുതല്‍ ഭീഷണികള്‍ വരാന്‍ തുടങ്ങി. അജ്ഞാതര്‍ ഫോണില്‍ വിളിച്ചു പലപ്പോഴായി ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. 'നിങ്ങളുടെ മകന്റെ അവസ്ഥ നിങ്ങള്‍ക്കും വരും. ഭൂമിയില്‍ കാണില്ല' എന്നായിരുന്നു ഭീഷണിപ്പെടുത്തല്‍. പല ഫോണുകളില്‍ നിന്ന് പല ശബ്ദത്തിലായിരുന്നു ഭീഷണികള്‍.
രാത്രി സമയത്ത് വീടിന്റെ പരിസരത്ത് അപരിചതരെ കാണുക, ചിലര്‍ വീടിന് മുന്നില്‍ വന്ന് നില്‍ക്കുക ഇതൊക്കെ പതിവായി. ഞാന്‍ പൊലീസില്‍ പരാതിപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, ഒരു നടപടിയുമുണ്ടായില്ല. ചില ഊമകത്തുകള്‍ വന്നു. അത് പൊലീസിനു നല്‍കി. അന്വേഷിക്കാന്‍ ഒരു പൊലീസുകാരനും വന്നില്ല. പലവട്ടം ഫോണ്‍ ബന്ധം വിച്‌ഛേദിക്കപ്പെട്ടു. മാത്രമല്ല ഫോണ്‍ ടാപ്പ് ചെയ്യുന്നുമുണ്ടായിരുന്നു. ഞാന്‍ ആരോടൊക്കെ ബന്ധപ്പെടുന്നു, ആരൊക്കെയാണ് സഹായിക്കുന്നത്, എന്താണ് നീക്കം എന്നിവ അറിയുകയായിരുന്നു ഉദ്ദേശം. ഫോണ്‍ ബന്ധം വിച്‌ഛേദിച്ചതിന് മറ്റൊരു ലക്ഷ്യം കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭയപ്പെടുത്തുക. രാത്രി എന്തെങ്കിലും ആവശ്യം വന്നാല്‍ പൊലീസിനെ വിളിക്കാന്‍ പോലുമാവാത്ത വിധത്തില്‍ നിസഹായരാണ് എന്ന് ഞങ്ങളെ ബോധ്യപ്പെടുത്താനായിരുന്നു ശ്രമം. പൊലീസില്‍ പരാതിപ്പെട്ടതോടെ ഫോണ്‍ ബന്ധം പുനസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. മകളെ ഉപദ്രവിക്കുമെന്നായിരുന്നു എല്ലാ ഭീഷണികളിലും പറഞ്ഞിരുന്നത്. മകളെ ഓര്‍ത്ത് നിശബ്‌രാകാത്ത ഏത് മാതാപിതാക്കളാണുള്ളത്?
2001 ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യം മുതല്‍ സ്ഥിരമായി ഭീഷണി വരാന്‍ തുടങ്ങി. കത്തുകളിലൂടെയും ഫോണിലൂടെയും. സന്തോഷിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ലേഖനം ഒരു പ്രസിദ്ധീകരണത്തില്‍ വന്ന ശേഷമായിരുന്നു ഇത്. അതിന്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങള്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത് തടഞ്ഞില്ലെങ്കില്‍ കൊന്നുകളയുമെന്നായിരുന്നു ഭീഷണി. അര്‍ദ്ധരാത്രിയിലൊക്കെ ഫോണ്‍ വന്നു.
ഞാന്‍ കൊച്ചി സിറ്റി പൊലീസ ് കമഷണറെ നേരിട്ട് കണ്ട് പരാതി സമര്‍പ്പിച്ചു. ഒരു നടപടിയുമുണ്ടായില്ല. അന്വേഷിക്കാം, നോക്കട്ടെ എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു. പൊലീസ് സ്‌റ്റേഷനില്‍ ചെല്ലുമ്പോള്‍ മുന്‍ ആര്‍.ഡി.ഒയുടെ അമ്മ എന്ന നിലയില്‍ നല്ല പരിഗണനയായിരുന്നു. അതിലെന്തു കാര്യം. നടപടിയാണുവേണ്ടിയിരുന്നത്. അതുമാത്രമുണ്ടായില്ല.

സഹായിച്ചവര്‍, നിന്ദിച്ചവര്‍

മകന്‍ നഷ്ടപ്പെട്ട അമ്മ നീതിക്കുവേണ്ടി സമരം ചെയ്യുമ്പോള്‍ കൈവിരലിലെണ്ണാവുന്നവര്‍ മാത്രമാണ് ഒപ്പം നിന്നത്. അതുവരെ മകന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായി വീട്ടില്‍ വന്ന പലരും അതോടെ വരാതായി. വിളിക്കാതായി. പലപ്പോഴും ഞാന്‍ ഒറ്റപ്പെട്ടു. മക്കളെപോലെ സ്‌നേഹിച്ചവരും വീട്ടില്‍ പലരാത്രികള്‍ ഉണ്ടുറങ്ങിയവരുമെല്ലാം അകന്നത് എന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു. ആ വേദന എനിക്ക് പറയാനറിയില്ല. ശരിക്കും നെഞ്ച് ആരോ വലിച്ചുപിളര്‍ത്തുന്നതുപോലെയായിരുന്നു ഒറ്റപ്പെടല്‍ നല്‍കിയ വേദന. മുമ്പ് ഞാന്‍ കരുതിയത് ഞാന്‍ പെറ്റുവളര്‍ത്തിയവര്‍ മാത്രമല്ല മക്കളെന്നാണ്. മകന്റെ കൂട്ടുകാരും എനിക്ക് മക്കളായിരുന്നു. ആ വാത്സല്യവും സ്‌നേഹവുമാണ് അവരോട് പ്രകടിപ്പിച്ചതും. എന്റെ ആ തോന്നല്‍ തെറ്റാണെന്ന് മനസിലാവുന്നു. ചിലപ്പോള്‍, വെറുതെ കുഴപ്പത്തില്‍ ചാടേണ്ട എന്നു കരുതി ആ മക്കള്‍ പിന്‍മാറിയതുമാവാം.
കേസിനൊപ്പം നിലകൊണ്ട പത്രങ്ങള്‍ 'കേരള കൗമുദി'യും 'മാധ്യമ'വുമാണ്. കേരളാ കൗമുറി സ്‌പെഷല്‍ കറസ്‌പോണ്ടന്റ പി.സുജാതന്‍ തുടര്‍ച്ചയായി വാര്‍ത്തകള്‍ നല്‍കി. സ്വയവും തന്റെ ബ്യൂറോയിലെ റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍മാരെ അയച്ചും. എനിക്ക് വധഭീഷണിയുള്ള കാര്യം ആദ്യം റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തത് സുജാതന്‍ പറഞ്ഞയച്ച റിപ്പോര്‍ട്ടറാണ്. ഒരിക്കല്‍ എറണാകുളം കോടതിയില്‍ ഞാന്‍ നല്‍കി ഹര്‍ജിയില്‍ വാദം കേള്‍ക്കുന്നത് ഉച്ചയോടെയാണ്. ഞാന്‍ രാവിലെ കോടതിയിലെത്തി. എന്നാല്‍, പൊലീസ് എന്നെ അകത്തേക്ക് കയറ്റിവിട്ടില്ല. സമയമാകുമ്പോള്‍ വിളിക്കും എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞ് പ്രവേശനം നിഷേധിക്കുകയായിരുന്നു. അസുഖബാധിതയാണ് ഞാന്‍. കോടതിയില്‍ കേസ് വിളിക്കുമ്പോള്‍ കേള്‍ക്കുമോ എന്ന പേടിയിലാണ് കോടതിക്കകത്ത് ഇരിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചത്. മാത്രമല്ല കോടതി നടപടികളെപ്പറ്റി വലിയ പിടിയില്ല. അഭിഭാഷകര്‍ മറ്റ് തിരക്കിലാണ്. ഞാന്‍ വിഷമിച്ച് പുറത്ത് വരാന്തയിലിരിക്കുമ്പോള്‍ സുജാതന്‍ അതുവഴി വന്നു. എന്താണ് വിഷമിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് മറ്റും ചോദിച്ചറിഞ്ഞു. അദ്ദേഹം നേരിട്ട് മജിസ്‌ട്രേറ്റിനെ കണ്ടു സംസാരിച്ചുവെന്നു തോന്നുന്നു. ഉടനെ എന്നെ അകത്തേക്ക് മജിസ്‌ട്രേറ്റ് വിളിപ്പിച്ചു. കോടതിമുറിയില്‍ ഇരിക്കാന്‍ അനുവാദം തന്നു. അതുവരെ മോശമായി പെരുമാറിയവര്‍ ഭവ്യതയോടെ മാറിനിന്നു.
കേസിനെപ്പറ്റി മുടങ്ങാതെ വാര്‍ത്ത കൊടുത്ത മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധീകരണം 'കേരള ശബ്ദ'മാണ്. അതിന്റെ ലേഖകന്‍ അജയന്‍ ഓച്ചന്തുരത്ത് പ്രത്യേക താല്‍പര്യത്തോടെ വാര്‍ത്തകള്‍ നല്‍കി. അതാണ് പലപ്പോഴും കേസിനും ഗുണകരമായത്. അജയന്റെ എഴുത്ത് വിഷയം സമൂഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയില്‍ നിലനിര്‍ത്തി.
മനോരമയില്‍ നിന്ന് ഇടയ്ക്കിടെ വിളിച്ചിരുന്നത് ഇന്ദുചൂഢന്‍ മാത്രമാണ്. സന്തോഷിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം. മറ്റാരും അങ്ങനെ വിളിക്കുകയോ കാണുകയോ ഉണ്ടായില്ല. സൗമ്യനാണ്. ആരെപ്പറ്റിയും പരദോഷമോ കുറ്റമോ പറയില്ല.
സന്തോഷിന്റെ പത്രാധിപര്‍ ഒരിക്കല്‍ എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞുവത്രെ: 'ഈ കേസ് എങ്ങനെയെങ്കിലുമൊന്ന് അവസാനിച്ചിരുന്നെങ്കില്‍''. അത് കേട്ടവര്‍ എന്നോട് വന്നു പറഞ്ഞു. ഒരാളല്ല, രണ്ടുമൂന്നുപേര്‍. അക്കൂട്ടത്തില്‍ ഇന്ദുചൂഢനില്ല. പറഞ്ഞ സാഹചര്യവും സാധ്യതകളും വച്ചുനോക്കുമ്പോള്‍ പത്രാധിപര്‍ അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടാവണം. സത്യത്തില്‍, ഞാന്‍ മനോരമയോട് ഒരു സഹായവും ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. അതിന്റെ പത്രാധിപരെ വിളിക്കുകയോ സംസാരിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല. മാത്രവുമല്ല മനോരമയിലെ മുന്‍ ലേഖകന്‍ എന്ന പേരിലല്ലായിരുന്നു സന്തോഷ് പരാമര്‍ശിക്കപ്പെട്ടത്. അത് ആര്‍.ഡി.ഒ. എന്ന പേരിലാണ്. പിന്നെയെന്തിന് പത്രാധിപര്‍ അങ്ങനെ പറഞ്ഞുവെന്നറിയില്ല. കേസ് ജയിച്ചാലും തോറ്റാലും പത്രാധിപരെ അത് ഒരുതരത്തിലും ബാധിക്കാനും പോകുന്നില്ലായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ നമുക്കറിയാത്ത മറ്റേതെങ്കിലും കാരണം കാണുമായിരിക്കും.
കേസുമായി മുന്നോട്ടുപോകാന്‍ എനിക്കായതിന് കാരണം എറണാകുളത്തെ 'നിയമവേദി'യും അതിന്റെ അഡ്വ.എ.എക്‌സ് വര്‍ഗീസുമാണ്. ഒരു തുകപോലും പ്രതിഫലം പറ്റാതെയാണ് അദ്ദേഹം കേസ് ഏറ്റെടുത്തത്. മുന്‍ നക്‌സല്‍ സഹയാത്രികനായിരുന്ന വര്‍ഗീസിനെ ഈ കേസില്‍ ഒപ്പം നില്‍ക്കാന്‍ പ്രേരിപ്പിച്ചത് സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത മാത്രമാണ് എന്നെനിക്ക് ഉറപ്പിച്ചുപറയാനാവും.
ഇടയ്ക്ക് 'സന്തോഷ് പ്രശ്‌നം' എസ്.എന്‍.ഡി.പി. ഏറ്റെടുത്തു. പ്രക്ഷോഭം ആരംഭിച്ചു. ഒരു പ്രചരണ ജാഥ നടത്തി. സാമൂഹ്യ നീതിയുടെ പ്രശ്‌നമൊക്കെ ഉയര്‍ത്തിക്കാട്ടിയായിരുന്നു എസ്.എന്‍.ഡി.പി. രംഗത്ത് വന്നത്. സന്തോഷ് ഈഴവ സമുദായാംഗമാണ് എന്ന പരിഗണന വച്ചാണ് ഇടപെട്ടത്. ഇതും ഞാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടതല്ല. അവരെന്റെ വീട്ടില്‍ വന്നുപറഞ്ഞു, 'അമ്മയുടെ ഒപ്പം ഞങ്ങളുണ്ട്. നീതിക്കുവേണ്ടിയുള്ള പേരാട്ടത്തില്‍ ഇനി ഞങ്ങള്‍ കാണു'മെന്നൊക്കെ. അങ്ങനെ അവരുടെ പ്രചരണ ജാഥ തുടങ്ങുന്നിടത്ത് ഞാനുമുണ്ടായിരുന്നു. ഇടയ്ക്ക് വച്ച് അവര്‍ അവസാനിപ്പിച്ചു. അതിനുകാരണം ഇതുവരെ മനസിലായിട്ടില്ല. എന്തുകൊണ്ട് പിന്‍മാറിയെന്ന് അവര്‍ എന്നോടോ മറ്റുള്ളവരോടോ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അവര്‍ക്കും അവരുടേതായ കാര്യം കാണും. ചിലപ്പോള്‍ മറ്റ് തിരക്കുകളില്‍ വിട്ടുപോയതുമാവാം. അറിയില്ല.


പോരാട്ടം മരണംവരെ

സന്തോഷിന്റെ കൊലപാതകം സംബന്ധിച്ച അന്വേഷണത്തില്‍ തിരിച്ചടിയായത് തെളിവ് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഉന്നതപൊലീസ് ഉദ്യോഗ്‌സഥര്‍ ബോധപൂര്‍വം നശിപ്പിച്ചതാണ് തെളിവുകള്‍.
മൃതദേഹം ദഹിപ്പിച്ചത് വഴിയാണ് പൊലീസ് ആദ്യം തെളിവ് നശിപ്പിച്ചത്. വിരലടയാളങ്ങള്‍ ശേഖരിച്ചില്ല. സംശയമുണ്ടായിട്ടും പൊലീസ് നായയെ കൊണ്ടുവന്നില്ല. പ്രതികളെന്നു സംശയിക്കുന്നവര്‍ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടില്ല. ടോമിന്‍ തച്ചങ്കരി ഉള്‍പ്പടെയുള്ളവരെ പോളിഗ്രാഫിന് വിധേയമാക്കണമെന്നാവശ്യവും നിരാകരിക്കപ്പെട്ടു. തച്ചങ്കരിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാന്‍ ആര്‍ക്കുമായില്ല. തച്ചങ്കരി നേരിട്ടുകൊന്നുവെന്നല്ല പറയുന്നത്, തച്ചങ്കരിയെ ചോദ്യം ചെയ്താല്‍ നിര്‍ണായകമായ വിവരങ്ങള്‍ കിട്ടും. നുണപരിശോധനയാണ് വേണ്ടത്.
മൃതദേഹത്തില്‍ നിന്ന് എടുത്തുസൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ആന്തരവായവ സാമ്പിളുകള്‍ തിരുവനന്തപുരം ഫോറന്‍സിക് ലാബോറട്ടിറയില്‍ നിന്ന് ദുരുഹ സാഹചര്യത്തില്‍ നഷ്ടപ്പെട്ടു. ലോക്കല്‍ പോലിസിന്റെ അറിവല്ലായ്മയും വിഡ്ഡിത്തമായും മാത്രമേ സി.ബി.ഐ ഇത്തരം വീഴ്ചകളെ കണ്ടുള്ളൂ. തെളിവുകള്‍ ബോധ പൂര്‍വമാണോ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതന്നെ സി.ബി.ഐ. അന്വേഷിച്ചില്ല.
അന്വേഷണം പൂര്‍ത്തിയാകുന്നതുവരെ സന്തോഷ് മരിച്ചു കിടന്ന മൂവാറ്റുപുഴയിലെ ആര്‍.ഡി.ഒ. ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സ് അടച്ചു പൂട്ടിയിട്ടിരിക്കണമെന്ന് മുഖ്യമന്ത്രി തന്നെ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നതാണ്. മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തെളിവുകളും സ്വര്‍ണാഭരണങ്ങളടക്കമുള്ള വിലപ്പെട്ട വസ്തുകകളുമടങ്ങുന്ന ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സിന്റെ താക്കോല്‍ മൂവാറ്റുപുഴ സി.ഐയുടെ പക്കലായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ക്വാര്‍ട്ടേഴസും ഗെയറ്റും തുറന്ന നിലയിലായിരുന്നു. രാപ്പകലന്യേ പലരും അവിടെ കറയിറിറങ്ങി. സുപ്രീംകോടതിയില്‍ കേസ് നല്‍കിയ സാഹചര്യത്തില്‍ പൊലീസിന്റെ മൗനാനുവാദത്തോടെ സാമൂഹികവിരുദ്ധര്‍ ക്വാര്‍ട്ടേഴ്‌സില്‍ കയറിയിങ്ങുന്നത് എങ്ങനെ ന്യായീകരിക്കാനാവും. അതിനെതിരെ ഹര്‍ജി കൊടുത്തുപ്പോള്‍ രണ്ടു പൊലീസുകാരെ കാവലിനിട്ടു. പതിയെ അതു പിന്‍വലിച്ചു.
കേസില്‍ നിഷ്പക്ഷവും സത്യസന്ധവുമായ അന്വേഷണം വേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഞാന്‍ പലവട്ടം മുഖ്യമന്ത്രിമാര്‍ക്ക് നിവേദനം നല്‍കി. അതില്‍ കൂടുതല്‍ തവണ എ.കെ. ആന്റണിക്കാണ്. 2001 സെപ്റ്റംബര്‍ 12 നായിരുന്നു ഒരിക്കല്‍ നിവേദനം നല്‍കിയത്. കുറ്റവാളികളെ നിയമത്തിനു മുന്നില്‍ കൊണ്ടുവരുമെന്ന് എ.കെ. ആന്റണി ഉറപ്പുനല്‍കിയിരുന്നു. അദ്ദേഹമത് മറന്നു. വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായി ആന്റണി നിയമിതനായപ്പോള്‍ നേരില്‍ കണ്ട് ഇക്കാര്യമോര്‍പ്പിച്ചു. നടപടിയുണ്ടായില്ല. 2002 ജൂലൈ 11 എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വ്യക്തമാക്കി എ.കെ. ആന്റ്ണിക്ക് വീണ്ടും വിശദമായ നിവേദനം നല്‍കി. ഒരു ഫലവുമുണ്ടായില്ല.
പിന്നെ ഞാന്‍ പത്ര സമ്മേളനം നടത്തി. മരണത്തിനു പിന്നില്‍ ദൂരുഹത മാറ്റാന്‍ നീതിയയുക്തമായ അമന്വഷണത്ത്ിന് സര്‍ക്കാര്‍ തയാറാകുന്നില്ലെങ്കില്‍ സെക്രട്ടറിയയേറ്റിനു മുന്നില്‍ മരണം നടത്തുമെന്ന് ഞാന്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
അന്ന് ഞാന്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും ഒരു പ്രസ്താവന കൂടി നല്‍കി. അതിതായിരുന്നു:

'ഇനി എന്റെ മുമ്പില്‍ മരണം മാത്രം'

'' എന്റെ മകന്‍ മൂവാറ്റുപുഴ ആര്‍.ഡി.ഒയായിരുന്ന പി.എസ്. സന്തോഷ് ദാരുണമായി മരിച്ചിട്ട് എട്ട് വര്‍ഷമായി. ലോക്കല്‍ പൊലീസും ക്രൈംബ്രാഞ്ചും സി.ബി.ഐ യും ഇത് സംബന്ധിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തിയിട്ടും എങ്ങും എത്തയിട്ടില്ല.
പ്രബലാരായ എതിരാളികള്‍ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനമുപയോഗിച്ച് ഈ കൊലപാതകം തേച്ചുമാച്ചുകളയാന്‍ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്ന്, എന്റെ മകന്‍ കൊല്ലപ്പെട്ട അന്ന് മുതല്‍ മുഖ്യമന്ത്രി ആന്റണി ഉള്‍പ്പെടയുള്ളവര്‍ക്ക് നിരവധി തവണ പരാതി നല്‍കിയിട്ടുണ്ട്.
എന്റെ അപേക്ഷ പ്രകാരം ഹൈക്കോടതി നിര്‍ദേശമനുസരിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തിയ സി.ബി.ഐ. സംഘത്തലന്‍ ജഗന്നാഥന്‍ എന്നോട് പറഞ്ഞത്: ''സന്തോഷിനെ വധിച്ചതിന് പിന്നില്‍ ഒരു ഐ.എ.എസ് ഓഫീസര്‍, ഐ.പി.എസ്. ഓഫീസര്‍, ഒരു എം.എല്‍.എ, ഒരു പത്രപ്രവര്‍ത്തകന്‍ എന്നിവരടങ്ങിയ ഗുഢസംഘമാണ്''.
എന്റ മകന്റെ കൊലയാളികള്‍ ആരാണെന്നും എന്തിന് വേണ്ടിയാണ് അവര്‍ അത് നടത്തിയതെന്നും വ്യക്തമായിട്ടും കൊലയാളിക ൈഅറസ്റ്റ് ചെയ്യാന്‍ ഭരണകൂടം തയാറായിട്ടില്ല. മുഖ്യമന്ത്രി എ.കെ.ആന്റണിയെ എത്രയോവട്ടം നേരില്‍കണ്ട് ഞാന്‍ ഇക്കാര്യം അപേക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്.
രോഗിയും അവശയുമാണ് ഞാനിന്ന്. എന്റെ മകന്റെ കൊലയാളികളെ നിയമത്തിന് മുന്നില്‍ കൊണ്ടുവന്ന് ഇനി ഒരമ്മക്കും ഇത്തരം അനുഭവം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനാണ് ഞാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത്.
സി.ബി.ഐ. ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള അന്വേഷണ സംഘങ്ങള്‍ അവരുടെ അന്വേഷണം അവസാനിപ്പിച്ച സ്ഥിതിക്ക് ഇനി സംസ്ഥാന-കേന്ദ്ര സര്‍ക്കാരുകള്‍ക്ക് മാത്രമേ പുനരന്വേഷണം നടത്താന്‍ അവകാശമുള്ളൂ. മുഖ്യമന്ത്രി എ.കെ. ആന്റണി പലവട്ടം എനിക്ക് നല്‍കിയ ഉറപ്പ് ഇതുവരെ പാലിച്ചിട്ടില്ല. മാത്രമല്ല പലപ്പോഴും എന്നെ അധിക്ഷേപിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ആന്റണിയുടെ കീഴിലുള്ള ആഭ്യന്തര വകുപ്പിലെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പെരുമാറ്റം.
അതുകൊണ്ട് എന്റെ മകന്റെ കൊലയാളികളെ കണ്ടെത്തേണ്ടത് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ കൂടി ബാധ്യതയാണ്. വൃദ്ധയും രോഗിയുമായ എന്റെ മുമ്പില്‍ ഇനി മരണം മാത്രമേയുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് എന്റെ മകന്റെ കൊലയാളികളെ കണ്ടെത്തുംവരെ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ വസതിക്ക് മുന്നില്‍ നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്താന്‍ ഞാന്‍ നിര്‍ബന്ധിതയായിരിക്കുകയാണ്. ഒരു മാസത്തിനുള്ളളല്‍ ഇത് സംബന്ധിച്ച് ക്രിയാത്മകമായ ഒരു നടപടി മുഖ്യമന്ത്രി ആന്റണയില്‍ നിന്നുണ്ടൊയില്ലെങ്കില്‍ മരണം വരെ നിരാഹാര സത്യഗ്രഹം നടത്തുമന്ന് ഒരിക്കല്‍ കൂടി നിങ്ങളുടെ മുമ്പില്‍ ഞാന്‍ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു.
നിങ്ങളുടെ എല്ലാം
അമ്മ, ലീല
തിരുവനന്തപുരം,
3-4-03

ഇതു വാര്‍ത്തായപ്പോള്‍ ചില ഇടപെടലുകളുണ്ടായി. ഉദ്യോഗസ്ഥരുള്‍പ്പടെയുള്ളവര്‍ നേരിട്ട് എത്തി. ഞാന്‍ അവരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതാണ്: 'സി.ബി.ഐയില്‍ ജൂനിയര്‍ ഡയറക്ടറുടെ പദവിയില്‍ കുറയാത്ത സത്യസന്ധനനും മിടുക്കനുമായ മുതിര്‍ന്ന് സി.ബി.ഐ. പൊലീസ് ഓഫീസറുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ കേസ് അന്വേഷിപ്പിക്കണം. അല്ലെങ്കില്‍ മറ്റേതെങ്കിലും സ്വതന്ത്ര ഏജന്‍സിയെക്കൊണ്ട് അന്വേഷിപ്പിക്കണം'
അനൂകൂലമായ തീരുമാനമെടുക്കാം എന്നു പറഞ്ഞാണ് ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ മടങ്ങിയത്. അത്രമാത്രം.
പല നേതാക്കള്‍ക്കും മന്ത്രിമാര്‍ക്കുമെല്ലാം നിവേദനം നല്‍കിയിട്ടുണ്ട്. തുടരന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെട്ട് കേന്ദ്രമന്ത്രിയായിരുന്ന ഒ. രാജഗോപാലിന് നിവേദനം നല്‍കി. അദ്ദേഹം അത് കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തര മന്ത്രി എല്‍.കെ. അദ്വാനിക്ക് കൈമാറിയിരുന്നു. ഞാന്‍ ഇ.കെ. നായനാരെ ഒന്നിലേറെ തവണ നേരില്‍ കണ്ട് നിവേദനം നല്‍കി. ഗവര്‍ണര്‍ക്കും നല്‍കിയിരുന്നു. ഒരു പ്രയോജനവുമുണ്ടായില്ല. ഞാനൊരിക്കലും പോരാട്ടം നിര്‍ത്തില്ല. എന്റെ മകനെ കൊന്നവരെ നീതിക്കു മുന്നില്‍ കൊണ്ടുവരണം. അതിനായി എന്തുബുദ്ധിമുട്ട് സഹിക്കും. നീതികിട്ടുമെന്ന പ്രതിക്ഷയില്ല. ഞങ്ങളുടെ പക്കല്‍ പണമില്ല, പാവപ്പെട്ടവരും ദരിദ്രരരുമാണ്. അതിനാല്‍ നീതി ലഭ്യമാകുമെന്ന് കരുതുന്നതില്‍ അര്‍ഥമില്ല. എങ്കിലും ഞാന്‍ പോരാടും. മരിച്ചാലും കേസ് നിലനില്‍ക്കായി ജ്യോതിയുടെ പേരില്‍ കേസ് നടത്താനുളള അവകാശം ഞാന്‍ എഴുതിക്കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്.
രോഗിയാണ് ഞാന്‍. അസ്ഥികള്‍ തേയുന്ന രോഗമുണ്ട്. കൂടെ മറ്റ് ചില അസുഖങ്ങളും. പ്രായവുമായി. ഇനി അധികകാലം ഞാന്‍ ഉണ്ടാവില്ല. മരണം എപ്പോള്‍ വേണമെങ്കിലും സംഭവിക്കും. എന്നാലൂം ഞാന്‍ പോരാടും. ഇത് എനിക്കുവേണ്ടി മാത്രമായിട്ടില്ല. എല്ലാ അമ്മമാര്‍ക്കും വേണ്ടിയും. അത് ഞാന്‍ ചെയ്തില്ലില്‍ മറ്റാരും ചെയ്യുകയുമില്ല. എന്റെ അവസ്ഥയില്‍ ദു:ഖിതയാണ്. പരാജിതയാകുകയാണ് എന്ന് ചിലപ്പോഴൊക്കെ മനസ് പറയുന്നു. എന്നാലൂം ഞാന്‍ പരാജയപ്പെടില്ല. മുമ്പേ പറഞ്ഞതുപോലെ, കോടതിയെയും പൊലീസിനെയുമെല്ലാം വിലക്കെടുക്കാനായേക്കും. പക്ഷേ, മുകളില്‍ നിന്ന് ഇതെല്ലാം കാണുന്ന വലിയ ഒരു ശക്തിയുണ്ട്.
ആ ശക്തിയോടാണ് എന്റെ പ്രാര്‍ഥന. ആ ശക്തിയോട് മറ്റൊരു അമ്മയ്ക്കും ഈ അവസ്ഥ വരുത്തരുത്,. ഒരമ്മയുടെയും കണ്ണീര്‍ ഈ ഭൂമിയില്‍ വീഴ്ത്തരുത് എന്നും പ്രാര്‍ഥിക്കുന്നു:
അതേ സമയം മനസ് മന്ത്രിക്കുന്നു, മകന്‍ നേരിട്ട അത്യാചാരത്തിന് ഞാന്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചേ പറ്റൂവെന്ന്. അല്ലെങ്കില്‍ അവന്റെ ആത്മാവ് പൊറുക്കില്ല. മരണം അടുത്തെത്തിയ നാളിലും അതിനാല്‍ ഞാന്‍ കോടതികള്‍ കയറിയിറങ്ങുന്നു, നീതി തേടുന്നു. നിസഹായായി നിങ്ങള്‍ക്ക് മുന്നില്‍ കണ്ണീര്‍വീഴ്ത്തുന്നു.



തയ്യാറാക്കിയത്: ആര്‍.കെ.ബിജുരാജ്


കുറിപ്പ്: മൂവാറ്റുപുഴ ആര്‍.ഡി.ഒ. ആയിരുന്ന പി.എസ്. സന്തോഷിന്റെ അമ്മ ലീല 2004 ലാണ് തന്റെ ജീവിതകഥ പറഞ്ഞുതുടങ്ങിയത്. പലവട്ടം തിരുത്തുകയും മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തുകയും ചെയ്തു. 2006 മാര്‍ച്ച് 30 ന് മരിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് കമ്പോസ് ചെയ്ത ആത്മകഥ ഇതേ രൂപത്തില്‍ ലീലയുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്നു. മരണത്തിനുശേഷം തെരഞ്ഞെങ്കിലും ആത്മകഥ കണ്ടെത്താനായില്ല. അടുത്തിടെ പഴയ സഹപ്രവര്‍ത്തകന്‍ ഈ ആത്മകഥയുടെ പകര്‍പ്പ് വീണ്ടെടുത്തു നല്‍കി. മാറ്റങ്ങള്‍ ഒന്നും വരുത്താതെ അതേ രൂപത്തില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയാണ് ഇവിടെ.



മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്
2012 മാര്‍ച്ച്

Friday, March 23, 2012

'പര്‍ദ ഒരു തെറ്റല്ല'

സംഭാഷണം
ഖൈ്വസ്‌റ ഷഹ്്‌റാസ്/ആര്‍.കെ.ബിജുരാജ്




'പര്‍ദ ഒരു തെറ്റല്ല'

'ഒന്നാം ലോക'ത്തിന്റെ മുന്‍വിധികള്‍ക്ക് നേരെ തിരിച്ചുവച്ച കണ്ണാടിയാണ് ഖൈ്വസ്‌റ ഷഹ്‌റാസ്. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കയ്യടക്കത്തില്‍ പാകിസ്താന്റെ യാഥാര്‍ഥ്യങ്ങള്‍ അവര്‍ നോവലുകളില്‍, കഥകളില്‍ വരച്ചിടുന്നു. പാശ്ചാത്യം/പൗരസ്ത്യം, പരിഷ്‌കൃതം/അപരിഷ്‌കൃതം, മതരഹിതം/മതാത്മകം, സ്ത്രീ/പുരുഷന്‍, വിശ്വാസി/അവിശ്വാസി, തീവ്രവാദം/ജനാധിപത്യം എന്നിങ്ങനെയുള്ള വൈരുധ്യങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ വിശ്വാസിയായ മുസ്‌ളീം സ്ത്രീ നേരിടുന്ന പ്രതിസന്ധികളുടെ സാക്ഷ്യങ്ങളാണ് ഒരര്‍ഥത്തില്‍ ഖൈ്വസ്‌റയുടെ രചനകള്‍. ഒരര്‍ഥത്തില്‍ എന്നു മാത്രമേ പറയാവൂ. കാരണം നമ്മള്‍ ഒരുക്കുന്ന കളങ്ങളില്‍ ഖൈ്വസ്‌റയെ ഒതുക്കിനിര്‍ത്താനാവില്ല. ഖൈ്വസ്‌റയൊട്ട് ഒതുങ്ങാനും പോകുന്നില്ല.
പാക്-ബ്രിട്ടീഷ് എഴുത്തുകാരില്‍ സവിശേഷത ശ്രദ്ധ അര്‍ഹിക്കുന്ന എഴുത്തുകാരിയാണ് ഖൈ്വസ്‌റ. പാകിസ്താനില്‍ ജനിച്ച അവര്‍ ഒമ്പതു വയസു മുതല്‍ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ മാഞ്ചസ്റ്ററിലാണ് താമസം. യൂറോപ്യന്‍ സാഹിത്യത്തിലും തിരക്കഥാരചനയിലും മാസ്റ്റര്‍ ബിരുദങ്ങള്‍ നേടി. നോവലിസ്റ്റ്, തിരക്കഥാകൃത്ത്, നാടകരചയിതാവ്, പത്രപ്രവര്‍ത്തക, വിദ്യാഭ്യാസ വിചക്ഷണ, അധ്യാപിക തുടങ്ങിയ രംഗങ്ങളില്‍ രാജ്യാന്തര പ്രശസ്തയാണ്.
'എ പെയര്‍ ഓഫ് ജീന്‍സ്' 1988 ല്‍ ബ്രിട്ടനില്‍ പ്രസീദ്ധീകരിച്ചു (ഈ കഥ ഡി.സി. ബുക്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'ജീന്‍സ്-പാകിസ്താന്‍ പുതുപെണ്‍കഥകള്‍' എന്ന സമാഹാരത്തില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിവര്‍ത്തനം: പ്രേംകുമാര്‍). 'ഹോളി വുമണ്‍', 'ടൈഫൂണ്‍' എന്നിവയാണ് കൃതികള്‍. തുര്‍ക്കി, ജര്‍മനി, തുര്‍ക്കി, പാകിസ്താന്‍, ഇന്തോനേഷ്യ, ഹോളണ്ട് തുടങ്ങിയ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ വിവിധ ഭാഷകളിലേക്ക് രചനകള്‍ മൊഴിമാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. അലിഗഡ് ഉള്‍പ്പടെ ലോകത്തെ വിവിധ സര്‍വകലാശാലകളില്‍ ഖൈ്വസ്‌റയുടെ രചനകള്‍ പഠന വിഷയമാണ്. 1988 ല്‍ കോമണ്‍വേഡ് പുരസ്‌കാരം ഉള്‍പ്പെടെ എട്ട് രാജ്യാന്തര അവാര്‍ഡുകള്‍ നേടി. ഖൈ്വസ്‌റ കഥയെഴുതിയ 'ദില്‍ ഹെ തോ ഹേ' എന്ന സീരിയല്‍ പാകിസ്താന്‍ ടെലിവിഷന്‍(പി.ടി.വി) പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. പ്രേഷകരുടെ അംഗീകാരത്തിനു പുറമെ രണ്ട് അവാര്‍ഡുകള്‍ ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജനുവരിയില്‍ ഖൈ്വസ്‌റ ഇന്ത്യയിലെത്തിയിരുന്നു. ജയ്പൂരില്‍ നടന്ന സാഹിത്യോത്സവത്തില്‍ പങ്കെടുത്തു. തുടര്‍ന്ന് ഡി.സി.ബുക്‌സിന്റെ അതിഥിയായി, കൊച്ചിയില്‍ നടന്ന അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകതോത്സവത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടനം നിര്‍വഹിച്ചു. അതേ വേദിയില്‍ ഖൈ്വസ്‌റയുടെ 'ടൈഫൂണിന്റെ' മലയാള പരിഭാഷയുടെ പ്രകാശനവും (വിവര്‍ത്തനം: ഷീബ ഇ.കെ) നടന്നു.
ഖൈ്വസ്‌റയുമായി കൊച്ചിയില്‍ നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിന്റെ പ്രസകത ഭാഗങ്ങള്‍:



ജയ്പൂര് സാഹിത്യോത്സവത്തില്‍ പങ്കെടുത്ത ശേഷമാണ് താങ്കള്‍ വരുന്നത്. അവിടെ ഏറ്റവും വിവാദമുയര്‍ത്തിയ വിഷയം 'സാത്താന്റെ വചനങ്ങളും', സല്‍മാന്‍ റുഷ്ദിയുമാണ്. ആ വിവാദങ്ങളെ എങ്ങനെ കാണുന്നു?


ജയ്പൂര്‍ സാഹിത്യോത്സവത്തെ സല്‍മാന്റുഷ്ദി സംഭവം ഉലച്ചത് നിര്‍ഭാഗ്യകരമാണ്. റുഷ്ദിയെ എഴുത്തുകാരന്‍ എന്ന നിലയില്‍ ഞാന്‍ ആദരിക്കുന്നു. ആ പ്രശ്‌നത്തെ മറ്റൊരു ദിശയില്‍ കൂടി കാണേണ്ടതുണ്ട്. സല്‍മാന്‍ റുഷ്ദി ക്ഷമപറയുകയാണ് വേണ്ടത്. എഴുത്തുകാരന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് മറ്റുള്ളവരുടെ വികാരങ്ങളെ മുറിപ്പെടുത്തലല്ല. സാഹിത്യം ബന്ധങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന പാലമാകണം. മനസുകളെ വിഭജിക്കുകയല്ല വേണ്ടത്. പ്രത്യേകിച്ച് വിശ്വാസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തലത്തില്‍. ലോകമെങ്ങുമുള്ള മുസ്‌ളീങ്ങള്‍ മതത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ വളരെ കരുതലുള്ളവരാണ്. അവര്‍ക്ക് വിശുദ്ധ ഖുറാനും മുഹമ്മദ് നബിയുമെല്ലാം വിശ്വാസത്തിന്റെ തീവ്രതയുള്ള കാര്യങ്ങളാണ്. അതില്‍ റുഷ്ദിയുടെ ഇടപെടല്‍ ശരിയായ രീതിയിലായിരുന്നില്ല. അതു മറ്റൊരു വിഷയമാണ്. ഈ പ്രശ്‌നം വിട്ടുകളഞ്ഞ് മുന്നോട്ടുപോകേണ്ട സമയം കഴിഞ്ഞുവെന്നാണ് തോന്നുന്നത്.

അപ്പോള്‍ താങ്കള്‍ക്ക് എന്താണ് എഴുത്ത്? അല്ലെങ്കില്‍ എന്തുകൊണ്ട് എഴുതുന്നു?

ജീവിതത്തില്‍ എനിക്ക് പല വേഷങ്ങളുണ്ട്. അധ്യാപികയാണ്. എജ്യുക്കേഷണിസ്റ്റാണ്. അധ്യാപകരെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. അത്തരത്തില്‍ ഞാന്‍ ആനന്ദത്തോടെ ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരു വേഷമാണ് എഴുത്ത്. ഓരോ ജോലിയിലും ഞാന്‍ പൂര്‍ണ സംതൃപ്തയാണ്. എഴുത്ത് എനിക്ക് വിവിധ തലങ്ങളുള്ള പ്രവര്‍ത്തിയാണ്. മനുഷ്യമനസുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കലാണ് അതിലൊന്ന്. മറ്റൊന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ മറ്റുള്ളവരുമായി പങ്ക് വയ്ക്കല്‍-ആശയവിനിമയം. അതേ സമയം ബോധവല്‍ക്കരണവും ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ഓര്‍മകളുടെ രേഖപ്പെടുത്തലാണ് മറ്റൊന്ന്. വായനക്കാരുമായി സംവദിക്കല്‍, അവരെ ആനന്ദിപ്പിക്കല്‍ എന്നിവയും എഴുത്തിന്റെ ഉദ്ദേശമാണ്. ഞാനെന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളെ വല്ലാതെ സ്‌നേഹിക്കുന്നുണ്ട്. പുസ്തകം പൂര്‍ത്തിയാക്കുമ്പോള്‍ സ്വന്തം കുട്ടിയെ നഷ്ടപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയാണ്. എഴുത്ത് നിര്‍ത്തി മറ്റൊന്നില്‍ കേന്ദ്രീകരിക്കുക എന്നത് ഇപ്പോള്‍ ചിന്തിക്കാന്‍ പോലുമാവാത്ത കാര്യമാണ്.

എന്തുകൊണ്ട് പൂര്‍ണസമയ എഴുത്തുകാരിയായിക്കൂടാ?

ഓ. അത് സാധ്യമല്ല (ചിരി). എഴുത്തുകൊണ്ട് മാത്രം ജീവിക്കാവുന്ന അവസ്ഥയില്ല. എഴുത്തിലെ വരുമാനത്തിലൂടെ വളരെക്കുറച്ചുപേര്‍ക്ക് മാത്രമേ സംതൃപ്തമായി ജീവിക്കാനാവൂ. അതൊരു കാരണമായിരിക്കുമ്പോള്‍ തന്നെ എജ്യൂക്കേഷനിസ്റ്റ് എന്ന ജോലിയും ഇഷ്ടമാണ്. ഭാവിയില്‍ പൂര്‍ണസമയം എഴുത്തില്‍ കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൂടെന്നില്ല. പക്ഷേ, ഇപ്പോഴില്ല.


സ്വയം എങ്ങനെയാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുക- പാക്-ബ്രിട്ടീഷ് എഴുത്തുകാരി? അല്ലെങ്കില്‍ മറുനാട്ടിലെ/കുടിയേറ്റ എഴുത്തുകാരി (ഡയസ്‌പോറ റൈറ്റര്‍)?


ഞാന്‍ ബ്രിട്ടീഷ് എഴുത്തുകാരിയാണ്. ബ്രിട്ടനില്‍ ജീവിക്കുന്ന, ഇംഗ്ലീഷില്‍ എഴുതുന്ന, ബ്രിട്ടീഷ് പൗരത്വമുള്ള എഴുത്തുകാരി. എന്റെ രാജ്യം ബ്രിട്ടനാണ്. അവിടുത്തെ സാഹചര്യവും അന്തരീക്ഷവുമാണ് എന്നെ വളര്‍ത്തിയതും എഴുത്തുകാരിയാക്കിയതും. ഞാന്‍ സ്വപ്നം കാണുന്നതും ചിന്തിക്കുന്നതും എഴുതുന്നതുമെല്ലാം ഇംഗ്ലീഷിലാണ്. മറ്റ് വിശേഷണങ്ങള്‍ ശരിയാവില്ല.


ടൈഫൂണിലെ 'ചിരാഗ്പൂര്‍' എന്ന ഗ്രാമം സാങ്കല്‍പ്പികമായി സൃഷ്ടിക്കുമ്പോള്‍ മറ്റേതെങ്കിലും പരിചിത ഗ്രാമം മനസില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നോ? അല്ലെങ്കില്‍ എങ്ങനെയാണ് ഈ സ്ഥലം രൂപപ്പെടുന്നത്?
ചിരാഗ്പൂര്‍ സാങ്കല്‍പ്പിക ഗ്രാമമാണ്. പല വായനക്കാരും തങ്ങള്‍ക്കറിയാവുന്ന പാകിസ്താനിലെ ഗ്രാമമാണ് എന്നു എന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതെല്ലാം വ്യത്യസ്ത ഗ്രാമങ്ങളായിരുന്നു. താങ്കള്‍ക്ക് ചിരാഗ്പൂര്‍ യഥാര്‍ഥ പാകിസ്താന്‍ ഗ്രാമമായി തോന്നിയെങ്കില്‍ ഞാന്‍ വിജയിച്ചു. ശരിക്കും അത്തരം ഗ്രാമം ഞാന്‍ ബോധപൂര്‍വം സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. അത് എനിക്ക് പരിചിതമായ പല ഗ്രാമങ്ങളുടെ പകര്‍പ്പാണ്. അതായത് പലതരം ഗ്രാമങ്ങളെയും അര്‍ദ്ധ പട്ടണങ്ങളെയും നിരീക്ഷിച്ച ശേഷം അതിന്റെ സവിശേഷതകള്‍ എല്ലാം ചേര്‍ത്ത് പുതിയ ഒന്നിനെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഓര്‍മകള്‍ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കില്‍ എനിക്ക് എഴുതാനാവുമായിരുന്നില്ല. പാകിസ്താനിലെ കുട്ടിക്കാലത്തെ ഓര്‍മകളും ചിരാഗ്പൂരിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതില്‍ പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.


വളരെ മുമ്പേ പാകിസ്താന്‍ വിട്ട ഒരാളാണ് താങ്കള്‍. പത്രവാര്‍ത്തകളിലൂടെ അറിയുന്നതനുസരിച്ച് അതിവേഗത്തില്‍ മാറുന്നതാണ് പാകിസ്താന്റെ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ യാഥാര്‍ഥ്യങ്ങള്‍. പാകിസ്താനെപ്പറ്റി എഴുതുമ്പോള്‍ എത്രത്തോളം ഈ മാറുന്ന യാഥാര്‍ഥ്യങ്ങളെ നേരിട്ടറിയാം?
പാകിസ്താനില്‍ നടക്കുന്ന ഓരോ സംഭവവും ഞാന്‍ സൂക്ഷ്മമായി അറിയാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. മാത്രമല്ല അവിടുന്നുള്ള ആള്‍ക്കാര്‍, പ്രവാസി പാകിസ്താന്‍കാര്‍ എന്നിവരോട് പതിവായി സംസാരിക്കുന്നു. അവരുമായി ഇടപഴകുന്നു. അതിനേക്കാള്‍ പാകിസ്താനില്‍ പോകുന്നുണ്ട്. അമ്മൂമ്മയെ കാണാന്‍ വര്‍ഷത്തില്‍ ഒരു പ്രാവിശ്യം പോയിരുന്നു. എന്റെ ബന്ധുക്കള്‍ പലരും അവിടെയുണ്ട്. അമ്മാവന്‍മാര്‍, മറ്റ് ബന്ധുക്കള്‍. സെപ്റ്റംബറില്‍ പുസ്തകത്തിന്റെ ഉറുദു പരിഭാഷയുടെ പ്രകാശനത്തിനായി പോകും. ഇങ്ങനെയുള്ള യാത്രകളിലൂടെ പാകിസ്താന്റെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യങ്ങള്‍ നേരിട്ടറിയാന്‍ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്.

പാകിസ്താനിലെ പുതിയകാല രാഷ്ട്രീയം അത്ര സുഖകരമായി തോന്നുന്നില്ല. രാജ്യം എങ്ങോട്ടാണ് പോയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്?

അതേപ്പറ്റി പറയാന്‍ ഞാനാളല്ല. സാമൂഹ്യയാഥാര്‍ഥ്യങ്ങള്‍ അറിയാം എന്നുവച്ച് ഒരു രാജ്യത്തെപ്പറ്റിയോ അതിന്റെ ചലനദിശയെപ്പറ്റിയോ അഭിപ്രായം പറയുന്നത് ശരിയായിരിക്കില്ല. അത് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകരുടെയും മറ്റും പണിയാണ്. ശരിക്കു പറഞ്ഞാല്‍ എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം അറിഞ്ഞൂകൂടാ. എന്റെ രാജ്യമെന്നത് ബ്രിട്ടനാണ്. അതെപ്പറ്റിയായിരുന്നു ചോദ്യങ്കെില്‍ ഉത്തരം പറയാമായിരുന്നു.

പാകിസ്താനിലെ കുട്ടിക്കാലത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ഓര്‍മകള്‍ എത്തരത്തിലുള്ളതാണ്?

അക്കാലത്തെ എന്റെ ഓര്‍മകളാണ് എന്റെ നോവലുകളില്‍ വിവരിക്കുന്നത്. സ്‌കൂള്‍ കാലത്തെ ഒരു കൂട്ടുകാരി എന്നോട് പറഞ്ഞു, കുട്ടിക്കാലത്തെ ഓര്‍മകള്‍ ഞാന്‍ എത്ര കൃത്യതയോടെ ആവിഷ്‌കരിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന്. ശരിക്കും യഥാര്‍ഥമെന്ന് പറഞ്ഞ് അവള്‍ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു. കുട്ടിക്കാലത്തെ ഓര്‍മകളില്‍ നല്ല പങ്ക് അമ്മയുടെ അ്മ്മയ്‌ക്കൊപ്പമുള്ള യാത്രകളാണ്. എന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ വീട് ലാഹോറിലായിരുന്നു. പക്ഷേ, കുട്ടിക്കാലം രണ്ട് നഗരങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ളതായിരുന്നു- ഗുജറാത്തും ഫൈസലബാദും. എന്റെ പഠനം നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്നുള്ള വേവലാതിയായിരുന്നു അമ്മക്ക് എപ്പോഴും. അതിന് അമ്മൂമ്മയുടെ മറുപടി 'പേടിക്കേണ്ട, അവള്‍ ഒരു ദിവസം പ്രൊഫസറാകും' എന്നതായിരുന്നു. പ്രൊഫസറായില്ല. പക്ഷേ, അമ്മൂമ്മയക്കൊപ്പമുള്ള യാത്രകള്‍ എന്റെ എഴുത്തിനെ സഹായിച്ചു.


എങ്ങനെയാണ് താങ്കള്‍ മാഞ്ചസ്റ്ററിലെത്തിയത്?

അച്ഛന് മാഞ്ചസ്റ്ററിലായിരുന്നു ജോലി. ബിസിനസ്. ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമങ്ങളാണ് ഞങ്ങളെ ഇവിടെ എത്തിച്ചത്. പതിയെ അദ്ദേഹത്തിന് ഇവിടെ കുടുംബമായി ബന്ധുക്കളായി. പതിയെ വിശാലമായ ബന്ധങ്ങളായി വികസിച്ചു.



പ്രണയം, മതം, സ്ത്രീ


'ഹോളി വുമണിലും', 'ടൈഫൂണി'ലും പ്രധാനപ്രമേയങ്ങളില്‍ ഒന്ന് പ്രണയമാണ്. പ്രണയം, വിരഹം തുടങ്ങിയ വിവിധഭാവങ്ങള്‍ എങ്ങനെ ഇത്ര തീവ്രതയോടെ ആവിഷ്‌കരിക്കാനായി?

പ്രണയമാകും മനുഷ്യര്‍ക്കിടയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതും സവിശേഷവുമായ ബന്ധം. അതിനാലാണ് പ്രണയം എന്റെ നോവലുകളുടെ പ്രധാന ഭാഗമാകുന്നത്. തീവ്രതയുള്ള പ്രണയകഥ വളരെയേറെ വായനക്കാര്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയാം. പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകള്‍. ഇന്തോനേഷ്യയില്‍ 'ഹോളി വുമണ്‍' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപ്പോള്‍ വലിയതോതില്‍ പുസ്തകം വിറ്റഴിഞ്ഞു. അതിനുകാരണം നല്ല പ്രണയകഥ വായിക്കാന്‍ ജനം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുവെന്നതാണ്. പലരും നോവിലിലെ പ്രണയബന്ധങ്ങളെപ്പറ്റി അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളും ഇഷ്ടവും ഇഷ്ടക്കേടും എന്നെ എഴുതി അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 'ഹോളി വുമണി'ലെ സിക്കന്തറും സാറി ബാനുവും തമ്മിലുള്ള പ്രണയത്തിന് എന്തുസംഭവിക്കുമെന്ന് വായനക്കാര്‍ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്നു. ടൈഫൂണിലും അതേ പോലെ തന്നെ. രണ്ടുനോവലുകളിലും ഞാനാവിഷ്‌കരിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ച പ്രണയം രണ്ടു കാലത്തു നടക്കുന്നതാണ്. ഒന്ന് ചെറുപ്പത്തില്‍. മറ്റൊന്ന് മുതിന്ന ശേഷം. പ്രായമായവര്‍ക്കും പ്രണയിക്കാനാവും. പ്രണയം മരിക്കുന്നതുവരെ സൂക്ഷിക്കാനുമാവും അത് ചെറുപ്പക്കാരുടെ മാത്രം വിഷമയമല്ല. അതും പറയാനായിരുന്നു എന്റെ ശ്രമം.

ഈ നോവലുകളുടെ തുടക്കം എങ്ങനെയായിരുന്നു?


തൊണ്ണൂറുകളുടെ ആദ്യം ഞാനെഴുതിയ 'തലാക്ക്, തലാക്ക്, തലാക്ക്' എന്ന കഥയുടെ മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള വികസിതരൂപമാണ് 'ഹോളി വുമണും' അതിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗമായ ടൈഫൂണും. ഹോളി വുമണിന്റെ കഥ പാകിസ്താനില്‍ കഴിയുന്ന പരിഷ്‌കാരിയും വിദ്യാസമ്പന്നയുമായ യുവതിക്കുള്ള പ്രണയവും ഏക സഹോദരന്റെ മരണത്തോടെ 'ഹോളി വുമണ്‍' ആകേണ്ടിവരുന്നതുമായ അവസ്ഥയാണ്. അതായത് അവിവാഹിതയായി ബുര്‍ക ധരിച്ച് മതത്തിന് സമര്‍പ്പിച്ച് ജീവിക്കേണ്ടിവരുന്ന അവ്‌സഥ. ഈ നോവല്‍ പൂര്‍ത്തിയായപ്പോള്‍, ഞാന്‍ സൃഷ്ടിച്ച സാങ്കല്‍പിക ഗ്രാമത്തിലെ പല കഥാപാത്രങ്ങള്‍ക്കും തങ്ങളുടേതായ കഥകള്‍ പറയാനുണ്ട് എന്ന് എനിക്ക് തോന്നി. അതാണ് ടൈഫൂണിലേക്കും നയിച്ചത്.

എന്താണ് താങ്കളുടെ മത വിശ്വാസം?


ഞാന്‍ മുസ്‌ളീമാണ്. വിശ്വാസിയാണ്. മുസ്‌ളീമാണ് എന്നതില്‍ അഭിമാനിക്കുന്ന ഒരാളാണ്. വിശ്വാസത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ളതാണ് ജീവിതം. അഭിമാനത്തോടെ ആര്‍ക്കും മുമ്പിലും ഞാന്‍ മുസ്‌ളീമാണ് എന്നു പറയാന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു.


രചനകളില്‍ ആവര്‍ത്തിച്ചുവരുന്ന പ്രമേയം മുസ്‌ളീം, വിശ്വാസം, സ്ത്രീ അവസ്ഥകള്‍ എന്നിവയാണ്. ഇത് ബോധപൂര്‍വമാണോ?

ഒരു പരിധിവരെ ആണെന്ന് പറയാം. പാശ്ചാത്യ വായനക്കാരില്‍ ഇസ്ലാമിനെപ്പറ്റിയും മുസ്‌ളീം സമൂഹത്തെയും തെറ്റായ ധാരണയാണുള്ളത്. അല്ലെങ്കില്‍ അവര്‍ക്ക് രണ്ടിനെപ്പറ്റിയും ഒന്നും അറിഞ്ഞുകൂടാ. അത്തരത്തിലുള്ള തെറ്റിധാരണ മാറ്റി മുസ്‌ളീം സമുദായത്തെപ്പറ്റി നല്ല ചിത്രം നല്‍കാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞങ്ങള്‍ ചാവേറുകളോ, ഭീകരവാദികളോ, അപരിഷ്‌കൃതരോ ഒന്നുമല്ലെന്ന് പറയാന്‍ ഞാന്‍ തെരഞ്ഞെടുത്ത മാര്‍ഗമാണ് നോവലുകള്‍. വിശ്വാസികള്‍ എന്ന നിലയില്‍ മറ്റേതു മതക്കാരെയും പോലെ കഴിയാന്‍ മുസ്‌ളീങ്ങള്‍ക്ക് അവകാശമുണ്ട്. പാശ്ചാത്യ ലോകത്ത് പൊതുവെയുള്ള പ്രവണത മുസ്‌ളീങ്ങളെയും ഇസ്‌ളാമിനെയും സംശയത്തോടെ വീക്ഷിക്കലാണ്. നമ്മള്‍ മറ്റൊരു മതത്തെയോ സംസ്‌കാരത്തെയോ അവജ്ഞയോടെ കാണാന്‍ പാടില്ല. ഒരു ഉദാഹരണത്തിലൂടെ വ്യക്തമാക്കാം. ഇന്ത്യ, പാകിസ്താന്‍, മലേഷ്യ, ശ്രീലങ്ക തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളില്‍ മാതാപിതാക്കളാണ് മക്കള്‍ക്ക് വരനെയും വധുവിനെയും കണ്ടെത്തുക. അറേഞ്ച്ഡ് മാര്യേജ്. എന്നാല്‍, യൂറോപ്പിലോ അമേരിക്കയിലോ അവസ്ഥയതല്ല. അവിടുത്തെ പാരമ്പര്യം സ്വയം ഇണയെ കണ്ടെത്തുകയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഒന്നു മോശമോ മറ്റൊന്ന് നല്ലതോ ആകുന്നില്ല. അത് വ്യത്യസ്തമായ സംസ്‌കാരമാണ്്. അത് അംഗീകരിക്കുക. അതുപോലെ തന്നെയാണ് മതങ്ങളുടെയും പ്രശ്‌നം. തങ്ങളുടെ മതം മാത്രം നല്ലത്, മറ്റേതെല്ലാം മോശം എന്ന ധാരണ പാശ്ചാത്യര്‍ക്കുണ്ട്്. മുസ്‌ളീം സമുദായത്തോടുള്ള സമീപനം സെപ്റ്റംബര്‍ 11 ആക്രമണത്തിനുശേഷം വളരെ മോശം രീതിയിലാണ്.

സെപ്റ്റംബര്‍ 11 ന് ആക്രമണത്തിനുശേഷം...?


അതെ. സെപ്റ്റംബര്‍ 11 ന് ശേഷം യൂറോപ്പിലും അമേരിക്കയിലുമെല്ലാം മുസ്‌ളീങ്ങളെ സംശയ ദൃഷ്ടിയോടെ വീക്ഷിക്കുന്നത് ശക്തമാണ്. മുസ്‌ളീങ്ങള്‍ ഏതോ അട്ടിമറി നടത്താന്‍ ശ്രമിക്കുന്നു, അവര്‍ തീവ്രവാദികളാണ്, അവര്‍ രാജ്യത്തെ തകര്‍ക്കും, അവര്‍ അപരിഷ്‌കൃതരാണ്, അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെട്ട മതമാണ് തുടങ്ങിയ നിരവധി മുന്‍വിധികളോടെയാണ് മുസ്‌ളീങ്ങളെ പാശ്ചാത്യലോകം വീക്ഷിക്കുന്നത്. അത് അനുസരിച്ച് മോശം പരിഗണനയാണ് ഈ രാജ്യങ്ങളില്‍ മുസ്‌ളീങ്ങള്‍ക്ക് ലഭിക്കുന്നത്. ഇക്കാര്യത്തില്‍ ബ്രിട്ടന്‍ താരതമ്യേന ഭേദമാണ്. അമേരിക്ക, ജര്‍മനി, ഫ്രാന്‍സ് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളേക്കാള്‍ ബ്രിട്ടന്‍ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. സാംസ്‌കാരിക വൈവിധ്യങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നു. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും മുസ്‌ളീം സമുദായത്തെ തെറ്റായി വിലയിരുത്തുകയും അവര്‍ തീവ്രവാദികളാണ് എന്ന മട്ടില്‍ പെരുമാറുന്നതും ശക്തമാണ്. സെപ്റ്റംബര്‍ 11 ന് ശേഷം ലോകത്ത് ഇസ്‌ളാമഫോബിയ ശക്തമായി. പാശ്ചാത്യമാധ്യമങ്ങള്‍ ഇസ്‌ളാമിനെപ്പറ്റിയും പൊതുവില്‍ മുസ്്‌ളീങ്ങളെയുംപ്പറ്റി ധാരാളം തെറ്റായ ധാരണകള്‍ പടര്‍ത്തി. ഇത് വളരെയധികം അസ്വസ്ഥപ്പെടുത്തുന്നതും വേദനിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. 'ഹോളി വുമനി'ലുടെ പാശ്ചാത്യ വായനക്കാര്‍ക്ക് എന്റെ വിശ്വാസങ്ങള്‍ മനസിലാക്കിക്കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ആഗ്രഹം. അതിനേക്കാള്‍, ഉജ്വലമായ മുസ്‌ളീ ലോകം, അതിന്റെ വസ്ത്രങ്ങള്‍, ഹജ് ഉള്‍പ്പടെയുള്ള ആചാരങ്ങള്‍, അവയുടെ വിശ്വാസപരമായ പ്രാധാന്യം എന്നിവ വരച്ചുകാട്ടണം. പാകിസ്താന്‍, ഈജിപ്ത്, സൗദി അറേബ്യ, മലേഷ്യ തുടങ്ങിയ നാല് രാജ്യങ്ങളിലൂടെയുള്ള യാത്രയാണ് നോവല്‍. നായികയുടെ ജീവിത്തതില്‍ മതം വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഇത് നായികയുടെ മാത്രമല്ല എല്ലാ വിശ്വാസികളുടെയും അവസ്ഥയാണ്. അതിനെ നിന്ദിക്കരുത് എന്ന് പാശ്ചാത്യലോകത്തോട് പറയാനാണ് ഞാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത്.


മുസ്‌ളീം സ്ത്രീകള്‍ അവരുടെ വസ്ത്രം എന്നിവയും നിങ്ങളുടെ കഥയിലും നോവലിലും വിഷയമാകുന്നു...

പര്‍ദയും ശിരോവസ്ത്രവും ധരിക്കുന്ന മുസ്‌ളീം സ്ത്രീകള്‍ അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെട്ടവരാണ് എന്ന ധാരണ പരക്കെയുണ്ട്. മതത്തിലെ അടിച്ചമര്‍ത്തലിനെയും പിന്തിരിപ്പന്‍ അവസ്ഥയെയയും കാണിക്കാന്‍ പലരും പര്‍ദയെയാണ് വിമര്‍ശിക്കുന്നത്. പര്‍ദയെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ആ മതത്തിലെ സ്ത്രീകള്‍ എല്ലാം അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെട്ടുവെന്നും സ്ത്രീകളെ അടിച്ചമര്‍ത്തുന്ന മതമാണെന്നും പലര്‍ക്കും സ്ഥാപിക്കണം. മറിച്ച് എനിക്ക് ആധുനിക മുസ്‌ളീം ലോകത്തില്‍ സ്ത്രീകള്‍ അവരുടെ വസ്ത്രധാരണത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ സ്വയം തീരുമാനം എടുക്കാന്‍ ശക്തരാണ് എന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്തേിയിരുന്നു. പുരുഷന്‍മാര്‍ അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കുന്നതല്ല, മറിച്ച് സ്ത്രീകളില്‍ പലരും ഇത് സ്വാഭിമാനം, അന്തസ്, മുസ്‌ളീം ഐഡന്റിറ്റി എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാലാണ് പര്‍ദ സ്വീകരിക്കുന്നത് എന്ന് ബോധ്യപ്പെത്തേിയിരുന്നു. അതാണ് ഞാന്‍ നോവലില്‍ പറയാന്‍ ശ്രമിച്ചത്, ശ്രമിക്കുന്നത്.


പര്‍ദയും ശിരോവസ്ത്രവും സ്ത്രീകള്‍ സ്വയം അണിയുന്നു എന്ന് നിങ്ങള്‍ പറയുന്നു. എന്നാല്‍, പുരുഷാധിപത്യലോകത്തില്‍, പുരുഷ മതത്തിന്‍ കീഴില്‍ സ്ത്രീകള്‍ പര്‍ദ സ്വയം അണിയുകയാണെന്ന് എങ്ങനെ കരുതാനാവും? സ്ത്രീക്ക് ചുറ്റുവട്ടത്തുള്ള വിശ്വാസി സമൂഹത്തില്‍ വസ്ത്രധാരണത്തിലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് എത്രമാത്രം സാധ്യമാകും?

അത്തരം ചോദ്യം ന്യായമായി ഉയരാം. ഇത്തരം വസ്ത്രധാരണം ഏത് നഗരത്തില്‍, ഏത് രാജ്യത്തില്‍ നിന്നാണ് ഉന്നയിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കില്‍ ഏത് നഗരത്തെപ്പറ്റിയാണ്, ഏത് രാജ്യത്തെപ്പറ്റിയാണ് പറയുന്നത് എന്ന അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തപ്പെട്ടിരിക്കും. ഇംഗ്ലണ്ട്, ഫ്രാന്‍സ്. സൗദി അറേബ്യ, പാകിസ്താന്‍ തുടങ്ങിയ ഓരോ രാജ്യങ്ങളിലും സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമാണ്. ബ്രിട്ടന്‍ പോലുള്ള രാജ്യത്ത് സ്ത്രീക്ക് തുല്യത ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ സ്ത്രീകള്‍ അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെടുന്നില്ല. അവിടെ സ്ത്രീക്ക് പുരുഷന്റേതിന് തുല്യമായ സ്ഥാനമാണ്. ബ്രിട്ടനുള്‍പ്പടെയുള്ള വിവിധ രാജ്യങ്ങളില്‍ 15 വര്‍ഷം മുമ്പേ സ്ത്രീകള്‍ വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാല്‍, മതവിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമായി പര്‍ദയും ശിരോവസ്ത്രവും ധരിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ആരും നിര്‍ബന്ധിച്ചിട്ടല്ല, അടിച്ചേല്‍പ്പിച്ചിട്ടുമല്ല. എന്റെ സഹോദരി 13 വയസുമുതല്‍ ശിരോവസ്ത്രം ധരിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. ആരു നിര്‍ബന്ധിച്ചതല്ല. വിശ്വാസത്തിന്റെയും വിനയത്തിന്റെയും ലളിതജീവിത്തിന്റെയും ഭാഗമായി അവര്‍ അത് സ്വയം അണിഞ്ഞതാണ്. അവരിന്ന് ദന്തഡോക്ടറാണ്. എന്റെ ഭര്‍ത്താവിന്റെ സഹോദരിയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. അവരും ശീരോവസ്തം ധരിക്കുന്നു. ഒരാള്‍ ശരീരം മൊത്തം മൂടിയും മറ്റൊരാള്‍ ശിരോ വസ്ത്രം മാത്രവും ധരിക്കുന്നു. ഭര്‍ത്താവ് പറഞ്ഞിട്ടില്ല,സമൂഹം പറഞ്ഞിട്ടല്ല അവര്‍ അത് ധരിക്കുന്നത്. ഞാന്‍ പറയുന്നത് വസ്ത്രധാരണത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കലുകളില്ലാത്ത ബ്രിട്ടനിലെ പോലുള്ള രാജ്യത്ത് സ്ത്രീകള്‍ സ്വയം പര്‍ദപോലുള്ള വസ്ത്രം സ്വീകരിക്കുന്നുവെന്നാണ്്. വസ്ത്രത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ പല നഗരങ്ങളിലും രാജ്യങ്ങളിലും വ്യത്യസ്ത നിയമങ്ങളും രീതികളുമാണുള്ളത്. സൗദി അറേബ്യയില്‍ എല്ലാ സ്ത്രീകളും പര്‍ദ ധരിക്കണമെന്നത് നിയമമാണ്. അതേ സമയത്ത് പല മുസ്‌ളീം രാഷ്ട്രങ്ങളിലൂം ഇത്തരം നിബന്ധനകളില്ല. എല്ലാ മതങ്ങളിലും സ്ത്രീകള്‍ മാന്യമായി വസ്ത്രം ധരിക്കുക എന്നത് ശീലമാണ്. അതിനെ അടിച്ചമര്‍ത്തലായി കാണേണ്ടതില്ല. എല്ലാ പര്‍ദധാരികളും അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെടുന്നുവെന്ന് പറയുമ്പോള്‍ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്വയം ആ വസ്ത്രം അണിയുന്നവരെ അധിക്ഷേപിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതിനോട് യോജിപ്പില്ല. മുസ്‌ളീം സ്ത്രീകളില്‍ നല്ല പങ്കും സ്വയമേയാണ് ഈ വസ്ത്രം സ്വീകരിക്കുന്നത്.

'ഹോളി വുമണി'ലേക്ക് തന്നെ വരാം. പാകിസ്താന്‍, ഈജിപ്ത്, സൗദി അറേബ്യ, മലേഷ്യ തുടങ്ങിയ നാല് രാജ്യങ്ങളിലൂടെയുള്ള യാത്രയാണ് പുസ്തകം. ഇത്തരം വലിയ ക്യാന്‍വാസ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് എങ്ങനെയാണ്?

ഈ രാജ്യങ്ങള്‍ ഞാന്‍ സന്ദര്‍ശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടങ്ങളില്‍ കുറച്ചുകാലം തങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിലാണ് ആ രാജ്യങ്ങളെ വിഷയമാകുന്നത്. നാലാമത്തെ നോവല്‍ മൊറോക്കയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് എഴുതുന്നത്. മൊറോക്കോ സന്ദര്‍ശിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതെപ്പറ്റി പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. യാത്രകള്‍ നല്‍കുന്ന അനുഭവവും അറിവും വലുതാണ്. ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ ഇന്ത്യയിലാണ്. ആര്‍ക്കറിയാം നാളെ ഇന്ത്യ പശ്ചാത്തലമാക്കി ഞാന്‍ ഒരു നോവല്‍ എഴുതുമോ ഇല്ലയോ എന്ന്. ഓരോ സ്ഥലങ്ങളില്‍ ചെല്ലുമ്പോഴും അവിടം വെറുതെ സന്ദര്‍ശിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്. അവിടുത്തെ സാമൂഹ്യ അന്തരീക്ഷം, ജനങ്ങള്‍, ജീവിത രീതികള്‍ എന്നിവ അടുത്തറിയാനും ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത്തരം ഒരു അന്വേഷണപഠനങ്ങളാണ് രചനകളില്‍ വിഷയമാക്കുന്നത്.


പാകിസ്താന്റെ സാഹിത്യത്തെപ്പറ്റി എത്രമാത്രം അറിവുണ്ട്. പാകിസ്താനില്‍ ജനിക്കുകയും എന്നാല്‍ മറ്റുരാജ്യങ്ങളില്‍ കഴിയുകയും ചെയ്യുന്ന നിരവധി എഴുത്തുകാരുണ്ട്. സോണിയ കമാലിനെ പോലുള്ളവര്‍. ഇത്തരം രചനകള്‍ പാകിസ്താന്‍ സാഹിത്യത്തില്‍ എന്തു മാറ്റമാണ് വരുത്തുക?

പാകിസ്താന്റെ സാഹിത്യത്തെപ്പറ്റി എനിക്ക് അധികം അറിഞ്ഞൂകൂടാ. ഞാന്‍ കുടുതല്‍ കേന്ദ്രീകരിച്ചത് പാശ്ചാത്യ സാഹിത്യത്തിലാണ്. പാകിസ്താന്‍, തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ സാഹിത്യം അധികം വായിക്കാനായിട്ടില്ല. വായിച്ചത് ചില ഇംഗ്ലീഷ് വിവര്‍ത്തനങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയെപ്പോലെ പാകിസ്താനിലെയും സാഹിത്യം വിശാലമാണ്. പല ഭാഷകളിലാണ് അവിടുത്തെ സാഹിത്യം. ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത് പാകിസ്താനിലെയും ഇന്ത്യയിലെ സാഹിത്യത്തെകൂടതല്‍ അറിയാനാണ്. സോണിയ കമാലിനെപോലുള്ളവര്‍ ഉജ്വലമായ സാഹിത്യം എഴുതുന്നുണ്ട്. അവരും ഞാനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അവര്‍ മുതിര്‍ന്ന ശേഷമാണ് പാകിസ്താന്‍ വിടുന്നത്. ഞാന്‍ നന്നേ കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോഴും. അവര്‍ക്ക് കുറച്ചുകൂടി നന്നായി പാകിസ്താനെ അറിയാം. എനിക്ക് അങ്ങനെയല്ല. എന്തായാലും പാകിസ്താന് പുറത്തുള്ള പാകിസ്താന്റെ എഴുത്തുകാര്‍ പാക് സാഹിത്യത്തെ സമ്പുഷ്ടമാക്കുകയേയുള്ളൂ. ഇതില്‍ മുഹമ്മ് ഹനീഫിനെപോലുള്ളവര്‍ മറുനാട്ടിലെ ജീവിതത്തിനുശേഷം സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. അവര്‍ നടത്തുന്ന രചനകള്‍ എന്തായാലും അവിടുത്തെ സാഹിത്യത്തെ സ്വാധീനിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്. അത് എത്രത്തോളം എന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്റെ കാര്യത്തില്‍ രചനകളുടെ ഉര്‍ദു പരിഭാഷ അടുത്ത് ഇറങ്ങാന്‍ പോകുന്നതേയുള്ളൂ.


പാകിസ്താനിലേക്ക് ഒരു തിരിച്ചുപോക്ക്?


പാകിസ്താന്‍ എനിക്കിഷ്ടമാണ്. ഞാനങ്ങോട്ട് എന്നെങ്കിലുമൊരിക്കല്‍ തിരിച്ചുപോകില്ല എന്നൊന്നും പറയാനാവില്ല. പക്ഷേ, ഇപ്പോള്‍ എന്റെ നാട് മാഞ്ചസ്റ്ററാണ്. അവിടെ വിപുലമായ കുടുംബമുണ്ട്. പാകിസ്താനില്‍ അമ്മൂമ്മയുണ്ടായിരുന്നു. അവരെ കാണുന്നതിനായിട്ടായിരുന്നു സ്ഥിരം പോക്ക്. അമ്മൂമ്മ മരിച്ചു. അതോടെ സ്ഥിരമായുള്ള യാത്ര കുറഞ്ഞു. അങ്ങനെ പാകിസ്താനുമായുള്ള ബന്ധങ്ങള്‍ കുറഞ്ഞുവരികയാണ്. ബന്ധം കുറയുന്നതില്‍ ദു:ഖമുണ്ട്. എനിക്ക് പാകിസ്താന്റെ സംസ്‌കാരം, വസ്ത്രം, മതാഘോഷങ്ങള്‍, ഭാഷകള്‍, ഭക്ഷണം, സാഹിത്യം എന്നിങ്ങനെ എല്ലാം പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ തിരിച്ചുപോകുമോ ഇല്ലയോ എന്ന് ഇപ്പോള്‍ പറയാന്‍ കഴിയില്ല.


എഴുത്തില്‍ സ്വാധീനം?


തീര്‍ച്ചയായും ഉണ്ട്. തോമസ് ഹാര്‍ഡിയും ജെയിന്‍ ഓസ്്റ്റിനുമാണ് പ്രിയപ്പെട്ട എഴുത്തുകാര്‍. അവരുടെ രചനകള്‍ ആഴത്തില്‍ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ഞാന്‍ പഠിച്ച വിഷയം യൂറോപ്യന്‍ സാഹിത്യമാണ്. അതിലാണ് മാസ്റ്റര്‍ ബിരുദം. യൂറോപ്പിന്റെ സാഹിത്യം നന്നായി വായിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതില്‍ തന്നെ പലരുടെയും സ്വാധീനം അറിഞ്ഞും അറിയാതെയും വരാം.


സാഹിത്യത്തിലെ വേര്‍തിരിവുകളെ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ?

ഇല്ല. പലതരത്തില്‍ എഴുത്തിനെയും എഴുത്തുകാരെയും വിഭജിക്കുന്ന രീതിയോട് യോജിപ്പില്ല. സ്ത്രീ എഴുത്തുകാരി എന്നു പറയുമ്പോള്‍ എഴുത്തുകാരി സ്ത്രീയായതാണോ അതോ എഴുത്ത് സ്ത്രീപക്ഷമായതാണോ എന്ന വിഷയം വരുന്നു. മുസ്‌ളീം എഴുത്തുകാരി എന്നു പറയുമ്പോഴും പ്രശ്‌നമുണ്ട്. എഴുത്തുകാരി മുസ്‌ളീമായതുകൊണ്ടാണോ, മുസ്‌ളീമിനെപ്പറ്റി എഴുതുന്നതുകൊണ്ടാണോ? എന്റെ കാര്യത്തില്‍ ഞാന്‍ സ്ത്രീയെപ്പറ്റി, പുരുഷനെപ്പറ്റി, മുസ്‌ളീമിനെപ്പറ്റി, അമുസ്‌ളീമിനെപ്പറ്റി എല്ലാം എഴുതുന്നു. അപ്പോള്‍ പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് വേര്‍തിരിക്കുക. എന്റെ രചനകളെയും എന്നെയും പോസ്റ്റീവ് അര്‍ഥത്തിലല്ലാതെ അങ്ങനെ വേര്‍തിരിക്കുന്നതില്‍ യോജിപ്പില്ല.


പുതിയ പുസ്തകങ്ങള്‍?


ഒരു നോവല്‍ എഴുതി തീര്‍ന്നിരിക്കുന്നു. അത് അവസാനവട്ട മിനുക്കുപണിയിലാണ്. പേരിട്ടിട്ടില്ല. വിഷയം മിശ്രവിവാഹങ്ങളിലെ സങ്കീര്‍ണതകളും, തലമുറകളുടെ അന്തരവും മറ്റുമാണ്. ഇതെന്റെ മൂന്നാമത്തെ പുസ്തകമാണ്. നാലാമതൊന്ന് എഴുതികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. 'നിശബ്ദത '(സൈലന്‍സ്) എന്നതാണ് പേര്. അത് മൊറോക്കോയില്‍ നടക്കുന്ന സംഭവമാണ്. ദുരഭിമാനകൊല (ഹോണര്‍ കില്ലിംഗ്) ആണ് വിഷയം. അനീതി നിറഞ്ഞ ലോകത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ അവസ്ഥയാണ് അതില്‍ പറയുന്നത്. ഈ രണ്ടു പുസ്തകങ്ങളും ഹോളിവുമണ്‍, ടൈഫൂണ്‍ നോവലുകളുടെ തുടര്‍ച്ചയാണ്. അതായത് അതിന്റെ മൂന്നും നാലും ഭാഗങ്ങള്‍. ഈ പുസ്തങ്ങള്‍ക്കൊപ്പം ടൈഫൂണിന്റെയും ഹോളിവുമണിന്റെയും ചില പരിഭാഷകള്‍ ഇറങ്ങുന്നുണ്ട്.


കുടുംബം?


കുടുംബം മാഞ്ചസ്റ്ററിലാണ്. ചെറിയ കുടുംബമല്ല, വിപുലമായ ബന്ധങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞ വലിയ കുടുംബമാണ് എന്‍േറത്. ഭര്‍ത്താവ് സയീദ് അഹമ്മദ്. മക്കള്‍ മൂന്നുപേരുണ്ട്. ആണ്‍മക്കളാണ്. രണ്ടുപേര്‍ ഡോക്ടര്‍ പഠനത്തിന്റെ അവസാന ഘട്ടങ്ങളിലാണ്്. അവര്‍ മുത്തശ്ശന്റെ ഒപ്പം മാഞ്ചസ്റ്ററില്‍ തന്നെ താമസിക്കുന്നു.
അച്ഛന് 75 വയസുണ്ട്. എഴുത്തിനും മറ്റ് ജോലികള്‍ക്കും പുറമേ ഞാന്‍ കുടുംബകാര്യങ്ങളില്‍ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അമ്മയും മകളും ഭാര്യയുമൊക്കെയായി തിരക്കുപിടിച്ചതാണ് ജീവിതം.


പച്ചക്കുതിര, 2012 മാര്‍ച്ച്

Thursday, February 16, 2012

മറുനാട്ടില്‍ ഒരു മലയാളി നഴ്‌സ്

ആത്മാനുഭവം



മലയാളിനഴ്‌സിന്റെ മറുനാടന്‍ ജീവിതം


ടി.എ. ഏലിയാമ്മ


'ഭോപ്പാലിലോ?'
അതെ. ഭോപ്പാലില്‍ തന്നെ. നഴ്‌സായിരുന്നു. നാല്‍പതുവര്‍ഷം ജോലി ചെയ്തു. ഇപ്പോഴും ഞാന്‍ ഭോപ്പാലിലാണ് താമസിക്കുന്നത്.
'അപ്പോള്‍ ഭോപ്പാല്‍ ദുരന്തം നടക്കുമ്പോള്‍ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നോ?'.
ഞാന്‍ ഊഹിച്ചതുതന്നെ. അതാവും അടുത്ത ചോദ്യമെന്ന് എനിക്ക് നല്ല ഉറപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഈ രണ്ടു ചോദ്യവും കേള്‍ക്കാന്‍ തുടങ്ങിയിട്ട്് വര്‍ഷങ്ങളാകുന്നു. കൃത്യമായി പറഞ്ഞാല്‍ 28 വര്‍ഷം. എപ്പോഴെങ്കിലും ഞാന്‍ വരുന്നത് ഭോപ്പാലില്‍ നിന്നാണെന്നും, അവിടെ നഴ്‌സായിരുന്നു എന്നും പറയുമ്പോഴും പതിവുള്ളതാണ് ഈ ചോദ്യം. കേരളത്തില്‍ വരുമ്പോഴാകട്ടെ ആദ്യം പരിചയപ്പെടുന്നവരുടെയെല്ലാം ആകാംക്ഷകളില്‍ ഒന്നാണ് ഭോപ്പാല്‍. ഒരു നഴ്‌സ് ഭോപ്പാല്‍ ദുരന്തകാലത്ത് എന്തുകണ്ടു എന്നറിയാന്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും താല്‍പര്യം കാണും. ഈ താല്‍പര്യമാവും നിങ്ങളെ നയിക്കുക എന്നും അറിയാം. പക്ഷേ, ഞാനാദ്യം സ്വന്തം കഥയാണ് പറയാന്‍ പോകുന്നത്.


ഠഠഠ ഠഠഠ

എറണാകുളം ജില്ലയിലെ പെരുമ്പാവൂരിനടുത്ത് കുന്നക്കുരുടിയാണ് എന്റെ നാട്. അവിടെയാണ് ജനിച്ചതും വളര്‍ന്നതും. 1944 ല്‍ ഞാന്‍ ജനിക്കുമ്പോള്‍ ഇന്നത്തെ കേരളമില്ല. അന്ന് തിരുവിതാംകൂറും കൊച്ചിയും മലബാറുമാണുള്ളത്. ഞങ്ങള്‍ തിരുവിതാംകൂറുകാരാണ്. പക്ഷേ, ഓര്‍മവക്കുമ്പോഴേക്ക് രാജ്യം സ്വതന്ത്രമായിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനത്തായിരുന്നു എന്റെ കുട്ടിക്കാലം.
അന്ന് ചെറിയ ഗ്രാമാണ് അന്ന് കുന്നക്കുരുടി. ഒട്ടും വികസിക്കാത്ത നാട്. ഇപ്പോഴും ഗ്രാമത്തിന്റെ സവിശേഷതകള്‍ കുന്നക്കുരുടിയെ വിട്ടുപോയിട്ടില്ല. എന്നാല്‍, കുറച്ചുമാറിയുള്ള പെരുമ്പാവൂര്‍ അങ്ങനെയല്ല. എനിക്ക് ഓര്‍മവയ്ക്കുമ്പോഴേ അത് കച്ചവടവും കച്ചേരിയുമൊക്കെയുള്ള പട്ടണമാണ്. തൊട്ടടുത്ത പട്ടണം എന്നു പറഞ്ഞാല്‍ പെരുമ്പാവൂരാണ്. പെരുമ്പാവൂരിലേക്കുള്ള യാത്രകളാണ് കുട്ടിക്കാലത്ത് മനസിലുള്ള 'വലിയ'യാത്രകള്‍.
ഇന്ന് വലിയ പള്ളി നിലകൊള്ളുന്നതിനടുത്തായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ വീട്. തനി ക്രിസ്ത്യാനികളും വിശ്വാസികളുമായിരുന്നു വീട്ടുകാര്‍. ഓര്‍ത്തഡോക്‌സ് വിഭാഗക്കാരാണ്. വിശ്വാസം ചെറുപ്പം തൊട്ടേ ഒപ്പമുണ്ട്. ഞാനുള്‍പ്പടെ കുടുംബത്തിലെല്ലാവരും കടുത്ത വിശ്വാസികളാണ്. അപ്പച്ചന് കൃഷിയും നാട്ടില്‍ തന്നെ കച്ചവടവുമായിരുന്നു. പള്ളിക്കാര്യങ്ങളില്‍ തല്‍പരനുമായിരുന്നു. കുറേ നിലമുണ്ട്. സാമ്പത്തികമായി ഇടത്തരക്കാര്‍. ഒരു സഹോദരനും സഹോദരിയുമാണ് എനിക്കുള്ളത്. അപ്പച്ചന് വളരെ വിപുലമായ സുഹൃത്ത്ബന്ധവും ഉണ്ടായിരുന്നു. കുന്നക്കുരുടി സ്‌കൂളിലാണ് അഞ്ചുവരെ പഠിച്ചത്. പിന്നെ കീഴില്ലം മാര്‍ത്തോമാ സ്‌കൂളില്‍. കീഴില്ലം സ്‌കൂളിലെ പഠവും വിശ്വാസത്തെ വളര്‍ത്തുകയാണ് ചെയ്തത്. അന്ന് അവിടെ ക്ലാസ് തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് അരമണിക്കൂര്‍ പ്രാര്‍ത്ഥനയുണ്ട്. കൂടാതെ ബൈബിള്‍ ക്ലാസും. ഈസമയത്ത് മറ്റ് മതസ്ഥര്‍ക്ക് അവരുടെ മതങ്ങളനുസരിച്ചുള്ള പഠനവുമുണ്ട്. പത്താംക്ലാസ് വരെ അവിടെ പഠിച്ചു.
പത്ത് വിജയിച്ചപ്പോള്‍ പിന്നെ എന്തുചെയ്യണമെന്നു ചിന്തിച്ചു. അന്നൊക്കെ പെണ്‍കുട്ടികള്‍ ജോലിക്ക് പോകുക എന്ന ശീലം വ്യാപകമായിട്ടില്ല. ശരിക്കും പറഞ്ഞാല്‍ സ്ത്രീകള്‍ പോകാറില്ലെന്ന് തന്നെ പറയാം. ക്രിസ്ത്യന്‍ കുടുംബത്തിലൊന്നും അത്തരം പതിവില്ല. പ്രായംതികയുമ്പോള്‍ എങ്ങനെയെങ്കിലും കെട്ടിച്ചുവിടണം എന്നുള്ള ചിന്തയാണ് വിട്ടുകാര്‍ക്ക്്. പെണ്‍കുട്ടികള്‍ക്കാകട്ടെ ജോലിക്കു പോകണമെന്നുമില്ല. 1950 കളുടെ അവസാനത്തെ കാര്യമാണ് പറയുന്നത്. കുറച്ചുവര്‍ഷം അങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു. 18-19 വയസുള്ളപ്പോഴാണ് നഴ്‌സിംഗിന് പോകണമെന്ന ആഗ്രഹം തലക്ക് കയറിയത്്. അതിനുകാരണം കൊച്ചപ്പനാണ്. കൊച്ചപ്പന്‍ എന്നു പറഞ്ഞാല്‍ അമ്മയുടെ അനിയത്തിയുടെ ഭര്‍ത്താവ്. അദ്ദേഹം മൂവാറ്റുപുഴയില്‍ ഗവ. സ്‌കൂള്‍ ഹെഡ്മാസ്റ്റായിരുന്നു. കൊച്ചച്ചന്റെ സ്‌കൂളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ച ഒരധ്യാപകന്റെ പെങ്ങള്‍ നഴ്‌സിംഗ് വിദ്യാര്‍ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ട്യൂട്ടറാണ്. അവരുടെ പേരും ഏലിയാമ്മ എന്നാണ്. അവരാണ് എന്നില്‍ നഴ്‌സാകുക എന്ന മോഹം വളര്‍ത്തിയത്്. നഴ്‌സിംഗ് പഠിക്കുന്നത് നല്ലതാണെന്ന് ട്യൂട്ടര്‍ ഏലിയാമ്മ പറഞ്ഞു. അവര്‍ക്ക് മധ്യപ്രദേശിലാണ് ജോലി. അപ്പോള്‍ എനിക്കും പോകണം. ഞാനപ്പച്ചനോട് പറഞ്ഞു. എതിര്‍പ്പായിരുന്നു അപ്പച്ചന്. പോകണ്ടെന്ന് തീര്‍ത്തുപറഞ്ഞു. ഞാന്‍ കരച്ചിലും പിഴിച്ചിലുമായി. ദൂരെയുള്ള സ്ഥലമാണ്. നമ്മുടെ നാടുപോലെയല്ല, അപകടമാണ്. നീ അധ്വാനിച്ചിട്ട് ഇവിടെ ആര്‍ക്കും ഒന്നും തിന്നേണ്ട കാര്യമില്ലെ എന്നൊക്കെ അപ്പച്ചന്‍ പറഞ്ഞു. ഞാന്‍ പലതരത്തില്‍ കെഞ്ചി. എന്തായാലും പോകുമെന്ന ഘട്ടം വന്നപ്പോള്‍ അപ്പച്ചന്‍ അയഞ്ഞു. നഴ്‌സിംഗിന് പോകുന്നവര്‍ മോശക്കാരാണ് എന്ന അഭിപ്രായം സമൂഹത്തില്‍ പ്രചരിച്ചിരുന്നത് അപ്പച്ചനെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു എന്നാണ് തോന്നുന്നത്. അന്ന് നഴ്‌സിംഗ് മോശം ജോലിയായി ചിലരെങ്കിലും കണ്ടിരിരുന്നു. അത്തരം ചിന്താഗതി സമൂഹത്തില്‍ വളരെ പെട്ടന്ന് മാറി.
ഇന്ന് കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട, ഇടുക്കി ജില്ലകളിലെ ക്രിസ്ത്യന്‍ പെണ്‍കുട്ടികളില്‍ നല്ല പങ്കും നഴ്‌സുമാരാകാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ട്. കൂടുതല്‍ പേരും ദരിദ്ര-ഇടത്തരം വീടുകളില്‍ നിന്നുവരുന്നവരാണ്. എങ്ങനെയെങ്കിലും നഴ്‌സായി വീട്ടുകാരെ രക്ഷിക്കുക എന്നതാണ് അവരുടെ ചിന്ത. കുടുംബത്തെ രക്ഷിക്കാനും സ്വയം രക്ഷപ്പെടാനുമുള്ള പാവം പെണ്‍കുട്ടികളുടെ മോഹങ്ങളെയാണ് ആശുപത്രി അധികൃതര്‍ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നത്.വലിയ തുകകൊടുത്ത് നഴ്‌സിങ്ങ പഠിച്ച്, കുറഞ്ഞ തുകക്ക് അതേ ആശുപത്രിയില്‍ മൂന്നു നാല് വര്‍ഷം അടിമപ്പണി ചെയ്യും. ഈ അവസ്ഥ എന്നുമാറുമെന്നറിയില്ല.
സാമ്പത്തികമായി ഇടത്തരക്കാരായതിനാല്‍ ഞാന്‍ ജോലി ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ജര്‍മനിയിലേക്ക് പോകാന്‍ ടിക്കറ്റ് ശരിയാക്കി തരാമെന്ന് ബന്ധുക്കള്‍ പറഞ്ഞ സമയത്താണ് ഞാന്‍ നഴ്‌സിങ് ട്രെയിനിംഗിന് പോകുന്നത്. അപ്പച്ചന്റെ ബന്ധുക്കള്‍ ജര്‍മനിയിലുണ്ട്. അവര്‍ക്കൊപ്പം പോകാമായിരുന്നു. പക്ഷേ, വേണ്ടെന്ന് ഞാന്‍ നിശ്ചയിച്ചു.
താല്‍പര്യം അറിയിച്ചപ്പോള്‍ ട്യൂട്ടര്‍ ഏലിയാമ്മ എനിക്ക് നഴ്‌സിങ്ങിന് ചേരാനുള്ള സൗകര്യം ഒരുക്കിത്തരമെന്ന് പറഞ്ഞു. മധ്യപ്രദേശിലെ രാജ്ഗഢില്‍. ക്രിസ്ത്യന്‍ സ്ഥാപനമാണ്. ടെസ്റ്റും മാര്‍ക്കും ഒന്നും നോക്കിയായിരുന്നില്ല അവിടെ ചേര്‍ക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചത്. എന്റെ പേര് നോക്കിയായിരുന്നു തെരഞ്ഞെടുപ്പ്. ഏലിയമ്മ എന്ന പേര് അവിടെയുള്ളവര്‍ക്ക് ബോധിച്ചു. കാരണം വിശുദ്ധ ഏലിയയുടെ പേരാണല്ലോ എനിക്ക്. ക്രിസ്ത്യന്‍ സ്ഥാപനത്തിലുള്ളവര്‍ക്ക് വിശുദ്ധ ഏലിയയുടെ പേരുള്ള ഒരാള്‍ നല്ല വ്യക്തിയായിരിക്കുമെന്ന് കരുതി. ദൈവവിശ്വാസമുള്ള കുടുംബത്തില്‍ നിന്നുള്ളവര്‍ക്കേ ഏലിയാമ്മ എന്ന പേര് വരൂ എന്നവര്‍ കരുതി. മാത്രവുമല്ല ട്യൂട്ടര്‍ ഏലിയാമ്മയെപ്പറ്റി നല്ല മതിപ്പുമായിരുന്നു.
അവിടെ ചേരണമെങ്കില്‍ ബോണ്ട് എഴുതണം. അതിനുള്ള പണം അപ്പച്ചന്‍ തന്നു. ഒരേക്കര്‍ സ്ഥലം വില്‍ക്കുകയായിരുന്നു. അന്ന് 500 രൂപയോ 5000 രൂപയോ ആണ് ബോണ്ട്്. അത് കൃത്യമായി ഓര്‍ക്കുന്നില്ല. 1962 ലെ സംഭവമാണ്. പോകാന്‍ ഉറപ്പിച്ചിട്ടും വിടാന്‍ അപ്പച്ചന് ഇഷ്ടമായിരുന്നില്ല. അപ്പച്ചന്‍ എന്നോട് പോകണ്ട എന്ന് കരഞ്ഞുപറഞ്ഞിരുന്നു പെണ്ണുങ്ങള്‍ പോകുന്നത് നല്ലതല്ല. ആണുങ്ങളെപ്പോലെയല്ല പരിചയമില്ലാത്ത നാട്ടില്‍ പോകുന്നത് എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു. ഒടുവില്‍ അപ്പച്ചന്‍ പറഞ്ഞു. വാക്കുതരണം കുടുംബത്തിന് അഭിമാനിക്കാവുന്നത് മാത്രമേ നിന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്നുണ്ടാവൂ എന്ന്. അതു ഞാന്‍ അപ്പച്ചന് ഉറപ്പുനല്‍കി. പോന്നത് അപ്പച്ചന് വലിയ വിഷമമായിരുന്നു. പിന്നെ ജോലിയൊക്കെ കിട്ടിയപ്പോള്‍ അപ്പച്ചന്റെ മനസുമാറി. വേദനയൊക്കെ പോയി. അപ്പച്ചന്‍ എനിക്ക് മാപ്പു തന്നിട്ടുണ്ടാവും. എന്നെ അയക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മധ്യപ്രദേശില്‍ ഞാന്‍ തങ്ങുന്നയിടത്തെപ്പറ്റി അപ്പച്ചന്‍ അന്വേഷിച്ചിരുന്നു. ആലുവയില്‍ പൊലീസ് ഇന്‍സ്‌പെക്ടറായിരുന്ന ഏബ്രഹാമിനെക്കൊണ്ടായിരുന്നു അന്വേഷണം. ഈ പൊലീസ് ഇന്‍സ്‌പെക്ടര്‍ അപ്പച്ചന്റെ അടുത്ത പരിചയക്കാരനായിരുന്നു. എന്നെ ട്രെയിന്‍ കയറ്റി വിടാനൊക്കെ എത്തിയത് അദ്ദേഹമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകന്‍ പ്രസാദ് പിന്നീട് ഡോക്ടറായി. മകനൊപ്പം പ്രവര്‍ത്തിച്ചൂകൂടെ എന്ന് അവര്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹം പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ആശുപത്രിയില്‍ ചേര്‍ക്കാം എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു. എനിക്ക് അപ്പോഴേക്കും സ്ഥിരം ജോലിയായിരുന്നു. കൂടെ മകനുമുണ്ട്. ഭോപ്പാല്‍ വിട്ടുവരാനും ഇഷ്ടമുണ്ടായില്ല. അമേരിക്കയിലായിരുന്നു ആ മകന് ജോലിയെന്ന് തോന്നുന്നു.
ഞാന്‍ മധ്യപ്രദേശില്‍ ചേരാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ചയിടത്ത് അല്ല ചേര്‍ന്നത്. ചെന്നപ്പോള്‍ തന്നെ സര്‍ക്കാര്‍ നഴ്‌സിങ്ങിന് ചേരാന്‍ പറ്റി. ബോണ്ട് വേണ്ടിവന്നില്ല. അപ്പച്ചന്‍ തന്ന പണം തിരിച്ചയച്ചുനല്‍കി. ആ പണം എങ്ങനെയൊക്കെയോ ചെലവായിപ്പോയി. വിറ്റ സ്ഥലം വീണ്ടെടുക്കാനോ വേറെമേടിക്കാനോ അപ്പച്ചന് കഴിഞ്ഞതുമല്ല.
രാജ്ഗഡ് എന്നത് മധ്യപ്രദേശിലെ ജില്ലയാണ്. അവിടെയായിരുന്നു നഴ്‌സിംഗ് പഠനം. പഠിക്കുന്ന സമയത്ത് താമസം ഒരു കോണ്‍വെന്റിലായിരുന്നു. അന്ന് അമ്പതുരുപയാണ് സ്‌റൈപ്പന്റ. അമ്പതുരൂപ അന്ന് വലിയ തുകയാണ്. അന്ന് താമസചെലവും ഭക്ഷണത്തിനുള്ളതും കഴിച്ചാലും പത്ത് പതിനഞ്ച് രൂപ മിച്ചംപിടിക്കാനുണ്ടാവും. ഇന്ന് പക്ഷേ സ്‌റൈപ്പന്‍ഡ് കിട്ടുന്ന തുകയൊന്നും ഒന്നിനും തികയില്ല. താമസസൗകര്യം, പഠനച്ചെലവ്, ഭക്ഷണവും കഴിഞ്ഞാല്‍ വേറെ വലിയ തുക വീട്ടില്‍ നിന്ന് കൊണ്ടുവരേണ്ടിവരും. ഞാനതിനൊപ്പം ഹയര്‍സെക്കന്‍ഡറി പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. ജോലികിട്ടിയത് സിറാപൂരിലാണ്. മധ്യപ്രദേശിന്റെ പടിഞ്ഞാറന്‍ ഭാഗത്തുള്ള, രാജ്ഗഢിലെ ചെറിയ പട്ടണമാണ് സിറാപൂര്‍. ശരിക്കും പറഞ്ഞാല്‍ വലിയ ഗ്രാമമെന്ന് പറയാം.
അവിടെ പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രത്തിലായിരുന്നു (പി.എച്ച്.സി)നഴ്‌സായി നിയമനം കിട്ടിയത്്. മാസം 90 രൂപ വേതനം. രണ്ട്് ഡോക്ടര്‍മാരുണ്ട്. മൂന്നുനാല് നഴ്‌സുമാര്‍. പി.എച്ച്.സിയില്‍ എപ്പോഴും തിരക്കാണ്. കുട്ടികള്‍, സ്ത്രീകള്‍, മുതിര്‍ന്നവര്‍ എന്നിവരെക്കൊണ്ട് ആശുപത്രിയെപ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കും. മിക്കവാറും പേര്‍ ദരിദ്രരോ ഇടത്തരക്കാരോ ആയ ഗ്രാമീണരായിരുന്നു. ആ ആശുപത്രിയൂടെ ലക്ഷ്യം തന്നെ മറ്റ് ആശുപത്രി സൗകര്യങ്ങളില്ലാത്ത ഗ്രാമീണരെ സഹായിക്കലായിരുന്നു. തൊട്ടടുത്തൊന്നും നല്ല ആശുപത്രിയില്ല. നല്ല പരിചരണം കിട്ടണമെങ്കില്‍ രാജ്ഗഡില്‍ പോകണം. അല്ലെങ്കില്‍ ഭോപ്പാലിലോ ഇന്‍ഡോറിലോ പോകണം.
കൃഷിയാണ് അവിടെയുള്ളവരുടെ മുഖ്യ തൊഴില്‍. സ്ത്രീകളുള്‍പ്പടെ നല്ല പങ്കും നിരക്ഷരായിരുന്നു. ദാരിദ്ര്യമുണ്ട്. വരണ്ടതാണെങ്കിലൂം കാലാവസ്ഥ കുറേയൊക്കെ നല്ലതാണ്. വരുന്നരോഗികളില്‍ നല്ല പങ്കും നിരക്ഷരരായതുകൊണ്ട് കാര്യങ്ങള്‍ പറഞ്ഞു മനസിലാക്കാന്‍ നന്നേ പാടുപെട്ടു. മരുന്നുകൊടുക്കുമ്പോള്‍ ഗ്രാമീണര്‍ക്ക് അവര്‍ക്ക് നൂറായിരം സംശയങ്ങളുണ്ടാവും. ക്ഷമയോടെ പറഞ്ഞുകൊടുക്കണം. നിസാര രോഗങ്ങള്‍ക്ക് പോലും കുത്തിവച്ചില്ലെങ്കില്‍ ഡോക്ടര്‍മാരും നഴ്‌സും ശരിയല്ല എന്നൊക്കെയാണ് ഗ്രാമീണരുടെ ഭാവം. നാട്ടുകാര്‍ നല്ലവരാണ്. പെട്ടന്ന് തന്നെ നമ്മളെ അവരുടെ സ്വന്തക്കാരെ പോലെ പരിഗണിക്കും. അങ്ങനെ അടുത്തു പരിചയമുള്ള നിരവധി പേരുണ്ടായിരുന്നു ആ നാട്ടില്‍. ഭോപ്പാലില്‍ വന്നിട്ട് വര്‍ഷം കുറേയായെങ്കിലൂം അന്നത്തെ കൊച്ചുകുട്ടികളെയൊക്കെ അവിചാരിതമായി കാണാറുണ്ട്. കുട്ടികള്‍ക്കൊക്കെ മക്കളും പേരക്കുട്ടികളുമായി. എന്നാലൂം പലരും ഓര്‍മവച്ചു സ്‌നേഹം പ്രകടിപ്പിക്കും.
ഒരു നഴ്‌സ് എന്താവണം, എന്തൊക്കെ പ്രശ്‌നങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കണം എന്ന് ആദ്യ ദിവസങ്ങളില്‍ തന്നെ ഞാന്‍ പഠിച്ചു. ആശുപത്രിയില്‍ പല തരത്തിലുള്ള രോഗികളാണ് വരിക. ആദ്യദിവസങ്ങളില്‍ വന്നതില്‍ ഒരാള്‍ പ്രായം ചെന്ന് വ്യക്തിയായിരുന്നു. ശരീരംമുഴുവന്‍ പൊട്ടിയൊലിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലായിരുന്നു ആ വൃദ്ധന്‍. തുണിയില്ല. ദേഹം മുഴുവന്‍ പഴുപ്പ്. അസഹനീയമായ ദുര്‍ഗന്ധം. ആരും സഹായത്തിനില്ല. നഴ്‌സിംഗിന് പഠിക്കുമ്പോള്‍ ചെയ്തിരുന്നതില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ലോകമാണ് അത്. ഞാന്‍ തന്നെ ആ വൃദ്ധന്റെ പൊട്ടിയൊലിക്കുന്ന ശരീരം മുഴുവന്‍ തുടച്ചുമാറ്റി, മരുന്നുവച്ച് കെട്ടി. സമയത്തിന് ഭക്ഷണം നല്‍കി. ആ വൃദ്ധനെ പരിചരിക്കുമ്പോള്‍ എന്റെ ലോകം ഇനി എന്തെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്തി. പിന്നീടുവന്ന പല മുഖങ്ങളെയും ഞാന്‍ ഓര്‍ക്കാത്തത് ആദ്യ ദിവസങ്ങളില്‍ വന്ന പൊട്ടിയൊലിക്കുന്ന ആ വൃദ്ധന്‍ മൂലമാവണം.
മറ്റൊരിക്കല്‍ വന്നത് തീപൊള്ളലേറ്റ യുവതിയാണ്. ശരീരം വെന്തുരുകി അവര്‍ വേദനകൊണ്ടു പുളയുകയാണ്. അലറിവിളിക്കുന്ന അവരെ എങ്ങനെയാണ് രക്ഷപ്പെടുത്തേണ്ടത്, എങ്ങനെയാണ് തൊടേണ്ടത് എന്നോര്‍ത്തുതന്നെ ഞാന്‍ വിയര്‍ത്തു. ഇത്തരം രണ്ടു മൂന്നു ദുരിതജീവിതം എന്നിലെ നഴ്‌സിനെ വളര്‍ത്തി എന്നു പറയാം.
ജീവിതത്തില്‍ നൂറായിരക്കണക്കിന് രോഗികള്‍ മുന്നിലൂടെ പോയിട്ടുണ്ട്. വരുന്നരോഗികളുടെ വേദന മുഴുവന്‍ ഡോക്ടര്‍മാരിലേതിനേക്കള്‍ നഴ്‌സുമാരിലേക്കാണ് പ്രവഹിക്കുക. ആ വേദന ഏറ്റുവാങ്ങിവേണം പരിചരിക്കാന്‍. പുറത്തു കാണിച്ചില്ലെങ്കിലും പലപ്പോഴും രോഗിയുടെ വേദന നഴ്‌സിന്‍േറതായി മാറും.
നമ്മുടെ അല്‍പം മോശമായ പെരുമാറ്റം അവരിലെ രോഗാവസ്ഥയെ കുറക്കില്ല. കൂട്ടുകയേയുള്ളൂ. ഇന്ന് നഴ്‌സുമാരെ പലരും കാണുന്നത് ഏതോ പണിചെയ്യുന്ന ഏതോ ഒരാള്‍ എന്ന മട്ടിലാണ്. നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട വേതനം ലഭ്യമാക്കണമെന്നോ, അവര്‍ ഇപ്പോഴത്തേതിനേക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ പരിഗണന അര്‍ഹിക്കുന്നുണ്ടെന്നോ ആരും കരുതാറില്ല. നഴ്‌സുമാര്‍ക്കും മാന്യമായി ജീവിക്കാന്‍ അവകാശമുണ്ടെന്നത് മറന്നതുപോലെയാണ് പൊതുസമൂഹം പെരുമാറുക. പലപ്പോഴും രോഗികളുടേതിനേക്കാള്‍ മോശം അവസ്ഥയിലാണ് നഴ്‌സുമാര്‍ എന്ന് ആരും എന്ന് മനസിലാക്കില്ല. നഴ്‌സുമാരുടെ സേവനം ഒരിക്കലും തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നില്ലെന്നത് എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ അവസ്ഥക്ക് നഴ്‌സുമാരുടെ സമരങ്ങള്‍ കുറച്ചെങ്കിലും മാറ്റം വരുത്തുമെന്ന് വിശ്വാസം. നഴ്‌സിന്റെ ജോലി മറ്റൊരു ജോലിയുമായി തുലനപ്പെടുത്താനാവില്ല. ശരീരം പൊട്ടിയൊലിക്കുന്നവര്‍, അപകടത്തില്‍പെട്ട് ദേഹം മുറിഞ്ഞവര്‍, തീപൊള്ളലേറ്റവര്‍... എന്നിങ്ങനെ കണ്‍മുന്നിലൂടെ പലതരം വേദനകളാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. നല്ല പരിചരണവും അനുകമ്പയാര്‍ന്ന സമീപനവുമാണ് പലരെയും ജീവിതത്തിലേക്ക് മടക്കിക്കൊണ്ടിവരിക. ജീവിതം നല്‍കുന്നവരുടെ ജീവനും വിലവേണ്ടതല്ലേ?
ഞാന്‍ ജോലിക്ക് ചേര്‍ന്ന കാലത്ത് ഉള്‍ഗ്രാമങ്ങളില്‍ ചികിത്സാ സൗകര്യമില്ല. അതുകൊണ്ട് മിക്കപ്പോഴും ഉള്‍ഗ്രാമങ്ങളില്‍ പോകണം. നാല്‍പതും അമ്പതും കിലോമീറ്റര്‍ സഞ്ചരിച്ചാണ് ഗ്രാമീണര്‍ക്ക് വൈദ്യസഹായം നല്‍കുന്നത്. സ്ഥിരമായി എത്താനാവാത്തതുകൊണ്ട് തന്നെ ഗ്രാമീണര്‍ക്കായി ക്യാമ്പ് സംഘടിപ്പിക്കും. അവിടെ എത്തുന്നവരെയെല്ലാം പരിശോധിച്ച് ആവശ്യമായ നിര്‍ദേശങ്ങള്‍ നല്‍കുകയാണ് ഒരു ഡ്യൂട്ടി. അഞ്ചുഡോക്ടര്‍മാര്‍, ഒരു സിവില്‍സര്‍ജന്‍, അഞ്ചെട്ട് നഴ്‌സുമാര്‍, സഹായികള്‍ എന്നിവരടങ്ങുന്ന സംഘമാണ് ക്യാമ്പിന് പോവുക.
ഉള്‍നാട്ടിലേക്ക് പോകുക മിക്കപ്പോഴും ജീപ്പിലാണ്. പൊടിപിടിച്ച റോഡിലൂടെ ഗ്രാമങ്ങളില്‍ എത്തുമ്പേഴേക്ക് ശരിക്കും ക്ഷീണിച്ചിട്ടുണ്ടാവും. ചെന്നാലോ, ഇരിക്കുക പോലും ചെയ്യാതെ മണിക്കൂറുകള്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കണം. പലയിടത്തും റോഡില്ലാത്തതിനാല്‍ ജീപ്പിലെ യാത്ര ചിന്തിക്കാന്‍ പോലും പറ്റില്ല. ജീപ്പില്ലാത്തപ്പോള്‍ കുതിരവണ്ടിയിലാവും യാത്ര. അല്ലെങ്കില്‍ കാളവണ്ടി. കുതിരവണ്ടിയില്‍ അങ്ങനെ എല്ലാവര്‍ക്കും കയറാന്‍ പറ്റില്ല. ഡോക്ടര്‍മാരാവും കുതിരവണ്ടിയില്‍. ഞങ്ങള്‍ നടക്കേണ്ടിവരും. കിലോമീറ്ററുകളോളം നടത്തമായിരുന്നു മിക്ക ദിവസങ്ങളിലും. പതിവായി തന്നെ കാല് വിണ്ടുകീറും. ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഡോക്ടര്‍മാര്‍ നല്ലവരായിരുന്നു. അവര് ചിലപ്പോള്‍ സഹായിക്കും. കുറച്ചൊക്കെ അവര്‍ ഇറങ്ങി നടന്ന് ഞങ്ങളെ വണ്ടിയില്‍ കയറ്റും. അല്ലെങ്കില്‍ എത്താന്‍വേണ്ടി കാത്തിനില്‍ക്കും.
ജീപ്പ് പലവട്ടം കേടായി വഴിയില്‍ കിടന്നിട്ടുണ്ട്. അങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്ന ദിവസം കിടപ്പ് വഴിയരികിലാവും. ഞങ്ങള്‍ ജീപ്പിനകത്തും ആണുങ്ങള്‍ പുറത്തുമായിട്ടാവും കിടപ്പ്. അല്ലെങ്കില്‍ ചെറിയ ടെന്റ്‌പോലൊന്ന് കെട്ടും. വെള്ളവും ഭക്ഷണവുമില്ലാതെ, തുറസായ സ്ഥലങ്ങളില്‍ എണ്ണാന്‍ കഴിയാത്രയത്രയും ദിവസങ്ങളില്‍ ഞങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.. 10-15 കിലോമീറ്റര്‍ ഉള്ളിലോട്ട് പോകുമ്പോഴേ തിരിച്ചുവരാന്‍ പറ്റില്ലെന്നുറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടാകും.
ജോലിയില്‍ ചേരുമ്പോള്‍ എനിക്ക് 22 വയസാണ്. പി.എച്ച്.സിക്ക് പുറത്ത് പോകാന്‍ പേടിയും മടിയുമായിരുന്നു. മധ്യപ്രദേശില്‍ കൊള്ളക്കാരുണ്ട്. അവര്‍ സ്ത്രീകളെ ഉപദ്രവിക്കും പിടിച്ചുപറിക്കും എന്നൊക്കെയാണ് കേരളത്തില്‍ വച്ചേ കേട്ടിട്ടുള്ളത്. പിന്നെ നാടുവാഴികളും ഗുണ്ടകളുടെയും ശല്യമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് പുറത്തുപോകുന്ന കാര്യം കേള്‍ക്കുമ്പോഴേ ചങ്കിടിക്കാന്‍ തുടങ്ങും. അപ്പോള്‍ ഡോക്ടര്‍മാരാണ് പറഞ്ഞത് കറുത്ത സ്ത്രീകളെ ഇവിടെയുള്ളവര്‍ ഉപദ്രവിക്കില്ലെന്ന്. മധ്യപ്രദേശിലുള്ളവരില്‍ നല്ല പങ്കും വെളുത്തവരാണ്. കറുത്തനിറമുള്ളവരെയല്ല, വെള്ളുത്ത തൊലിയുള്ളവരെയാണ് ആണുങ്ങള്‍ക്ക് ഇഷ്ടം എന്ന് ഡോക്ടര്‍മാര്‍ പറഞ്ഞു.അവര്‍ ചിലപ്പോള്‍ എന്റെ പേടി മാറ്റാന്‍ പറഞ്ഞതാകും. എന്തായാലും എന്റെ അനുഭവവും അങ്ങനെയാണ്. ഞാന്‍ കാഴ്ചയില്‍ സുന്ദരിയല്ലാത്തതുകൊണ്ടും കറുത്തവളായതുകൊണ്ടും ഒരാക്രമണവും ഞാന്‍ നേരിട്ടിട്ടില്ല. ലൈംഗികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയോ മോശം പെരുമാറ്റങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുകയോ ഉണ്ടായില്ല. കറുത്തവളായതുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ഭാഗ്യമാണത്. എന്റെ വിശ്വാസമാകാം. നിങ്ങള്‍ അംഗീകരിക്കണമെന്നില്ല.


ഒരു തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകല്‍


ഞാനുള്‍പ്പടെയുളള സംഘം ഒരിക്കല്‍ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകലിന് വിധേയമായി. പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രത്തില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുമ്പോഴാണത്. കുറച്ചുപേര്‍ സന്യാസികളുടെ വേഷത്തില്‍ വന്നു. ഒരു സ്ത്രീക്ക് സുഖമില്ലെന്നും ചികിത്സിക്കാന്‍ ഒപ്പം ചെല്ലണമെന്നും പറഞ്ഞു. കുതിരപ്പുറത്താണ് അവര്‍ വന്നത്. അവിടെ കുതിരകളില്‍ പലരും സഞ്ചരിക്കാറുണ്ട്. അവരുടെ കൂട്ടത്തില്‍ ഒരു സ്ത്രീയുടെ പ്രസവമാണ് കാര്യം. പി.എച്ച്.സിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാന്‍ പറ്റാത്ത അവസ്ഥയാണെന്നാണ് പറഞ്ഞത്. അങ്ങനെ വിളിച്ചാല്‍ പോകേണ്ടതുണ്ട്. ഞാന്‍, ഒരു ആയ, വാര്‍ഡ് ബോയി എന്നിവര്‍ അവര്‍ക്കൊപ്പം പോകാന്‍ തയാറായി. ഞങ്ങള്‍ അത്യാവശ്യം മരുന്നുകള്‍ എടുത്ത് ജീപ്പില്‍ കയറി. സംഘം മുന്നിലും പിന്നിലുമായി ജീപ്പിനൊപ്പം വന്നു. കുറേ ഉള്‍നാട്ടിലേക്ക് അവര്‍കൊണ്ടുപോയി. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ അവര്‍ ജീപ്പ് നിര്‍ത്തിച്ച് ഞങ്ങളുടെ കണ്ണ് കെട്ടി. എന്നിട്ട് എങ്ങോട്ടോ കൊണ്ടുപോയി. അപ്പോള്‍ മാത്രമാണ് അപകടത്തിലാണ് എന്നു മനസിലായത്.
അവിടെ ചെല്ലുമ്പോള്‍ ഒരു സ്ത്രീ പ്രസവവേദനയില്‍ പുളയുകയാണ്. അവരുടെ പ്രസവം സുഗമമാക്കാന്‍ ആവുന്നതെല്ലാം ചെയ്തു. മതിയായ ചികിത്സയും പരിചരണവും നല്‍കി. പ്രസവത്തിനുശേഷം സ്ത്രീയും കുട്ടിയും സുരക്ഷിതരാണ് എന്നതിനാല്‍ ഞങ്ങള്‍ പോകാന്‍ തയാറയി. ആ സമത്ത് പ്രതിഫലമായി അവര്‍ സ്വര്‍ണമാല നീട്ടി. ഞങ്ങള്‍ ഒന്നും വേണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞു. ഒരിടത്ത് നിന്നും ഒരു സഹായവും സ്വീകരിക്കുന്ന പതിവില്ല. ഞങ്ങളെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവിടാനായി കണ്ണുകെട്ടി ജീപ്പില്‍ കയറ്റി, അവരും ഒപ്പം വന്നു.
കൊള്ളക്കാരായിരിക്കണം ഞങ്ങളെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയത്. അറിയില്ല. അക്കാലത്തും പിന്നീടും മധ്യപ്രദേശിന്റെ പലഭാഗത്തും കൊള്ളക്കാരും അക്രമസംഘങ്ങളുമുണ്ട്. അവരിലേതെങ്കിലും വിഭാഗമായിരിക്കണം. ഞങ്ങളെ അനുനയിപ്പിച്ചാണ് അവര്‍കൊണ്ടുപോയത്. ചെല്ലാന്‍ കൂട്ടാക്കിയില്ലെങ്കില്‍ അവര്‍ ആയുധം കാട്ടി ഭീഷണിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടുപോകുമായിരുന്നു എന്ന് പിന്നീട് മനസിലായി. ഇതിനകം ഞങ്ങളെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയതും കാണാനില്ലാത്തതും വാര്‍ത്തയായി പരന്നിരുന്നു. എല്ലാവരുടെയും ചര്‍ച്ച ഇതായി. ഇതൊന്നും ഞങ്ങളറിഞ്ഞില്ല.
ഒരു ഗ്രാമത്തിനടുത്ത് തിരിച്ചു ഞങ്ങളെ കൊണ്ടുവന്നപ്പോള്‍ പൊലീസ് കാത്തുനില്‍ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പൊലീസിനെ കണ്ടപാടെ കുതിരപ്പുറത്തുള്ളവര്‍ രക്ഷപ്പെട്ടു. ഞങ്ങളെ കണ്ട്, കുഴപ്പമില്ലെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടപ്പോഴാണ് പൊലീസുകാര്‍ ഉള്‍പ്പടെ എല്ലാവര്‍ക്കും ശ്വാസം നേരെ വീണത്. അതായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെയും അവസ്ഥ. പൊലീസുകാര്‍ തിരിച്ചും മറിച്ചും തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയവരെ പറ്റി ചോദിച്ചു. അവരെപ്പറ്റി മോശം പറയാന്‍ ഒന്നുമുണ്ടായില്ല. നല്ല പെരുമാറ്റമായിരുന്നു. ഞങ്ങള്‍ എതിര്‍ത്തുവെങ്കില്‍ തീര്‍ച്ചയായും അവര്‍ വകവരുത്തുമായിരുന്നേനെ. അന്നേരം എതിര്‍ക്കാന്‍ തോന്നിയില്ല. അത് ദൈവം തന്ന ബുദ്ധിയാവണം. ദൈവമാണ് ഞങ്‌ളെ രക്ഷിച്ചതും. ഇപ്പോഴും അന്നത്തെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകല്‍ എനിക്ക് പിടികിട്ടാത്ത രഹസ്യമാണ്.


രാജകുമാരനും അമ്മയും

പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രത്തില്‍ നിന്ന് മിക്കപ്പോഴും ടൂര്‍ പോവുന്ന പതിവുണ്ട്. ടൂര്‍ എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിച്ചത് ചികിത്സാപരമായിട്ടുള്ള സന്ദര്‍ശനങ്ങളെയാണ്. അങ്ങനെ ഒരിക്കല്‍ ഡോക്ടര്‍മാര്‍ക്കൊപ്പം ഒരു കൊട്ടാരം സന്ദര്‍ശിച്ചു. മധ്യപ്രദേശ് കോട്ടകളുടെയും കൊട്ടാരങ്ങളുടെയും നാടാണ്. രാജ്ഗഢിലും അത്തരം കൊട്ടാരങ്ങളുണ്ട്. അതില്‍ ഒരു കൊട്ടാരം (കൊട്ടാരത്തിന്റെയോ രാജകുമാരന്റെയോ പേര് പ്രസക്തമല്ല)ത്തില്‍ സന്ദര്‍ശിക്കുമ്പോള്‍ അവിടുത്തെ റാണി (അമ്മ) തളര്‍വാതം പിടപെട്ട് കിടപ്പിലാണ്. അവരെ ചികിത്സിക്കാന്‍ ഡോക്ടറും നഴ്‌സും വരുന്നത് ഇന്‍ഡോറില്‍ നിന്നാണ്. രാജവാഴ്ച അവസാനിച്ചുവെങ്കിലും മധ്യപ്രദേശില്‍ 1960 കളുടെ നല്ല പങ്കും ഭൂപ്രഭുക്കളുടെയും രാജാക്കന്‍മാരുടെയും ഭരണമായിരുന്നു.
അവിടെ ചെന്നപ്പോള്‍ റാണിഅമ്മക്ക് കുത്തിവെയ്പ്പ് എടുക്കണം. ഡോക്ടര്‍ എന്നോട് അത് നിര്‍ദേശിച്ചു. ഞാന്‍ മരുന്നു നിറച്ച് പതിയെ അവരുടെ ദുര്‍ബലമായ ശരീത്തിലേക്ക് കടത്തി. രസകരമായ കാര്യം ആ അമ്മ എന്നെ നോക്കി ചിരിച്ചുവെന്നതാണ്. കാരണം മുമ്പൊക്കെ നഴ്‌സുമാര്‍ കുത്തിവയ്ക്കുമ്പോള്‍ ആ അമ്മക്ക് നന്നായി വേദനിച്ചിരുന്നുവത്രെ. ഇപ്പോള്‍ വേദന അനുഭവപ്പെട്ടില്ല. ഞങ്ങള്‍ കൊട്ടാരം ചുറ്റിക്കറങ്ങി മടങ്ങി. ആഡംബരങ്ങളും വിലപിടിപ്പുമുള്ള കുറേ വസ്തുക്കളുണ്ട് കൊട്ടാരത്തില്‍. എല്ലാം കണ്ടുമടങ്ങാനൊരുങ്ങുമ്പോഴാണ് ആളുകളെ പീഡിപ്പിക്കാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളും മുറികളും കണ്ടത് കുറ്റം ചെയ്തവരെ ശിക്ഷിക്കുന്നതാണ് അത്. അത് കാണുമ്പോള്‍ തന്നെ പേടിയാകും. ആളുകളെ പീഡിപ്പിക്കാനുള്ള ഉപകരണങ്ങള്‍ കണ്ടപ്പോള്‍ എനിക്ക് കൊട്ടാരത്തോടുള്ള ഇഷ്ടം പോയി. പകരം ഒരുതരം വെറുപ്പ് മനസില്‍ അടിഞ്ഞുകൂടി.
തിരിച്ച് പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രത്തില്‍ എത്തി ഒന്നു രണ്ടു ദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ കൊട്ടാരത്തില്‍ നിന്ന് അറിയിപ്പ് വന്നു. അന്ന് കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മലയാളിപെണ്‍കുട്ടിയോട് കൊട്ടാരത്തില്‍ ചെല്ലാനും റാണിക്ക് കുത്തിവെപ്പ് നല്‍കണമെന്നും. രാജകുമാരന്റെ അഭ്യര്‍ഥന എന്ന മട്ടിലാണ് അറിയിപ്പച്ച്. സിവില്‍ സര്‍ജന്‍ സന്ദേശം എനിക്ക് കൈമാറി. കൊട്ടാരത്തില്‍ പോകില്ലെന്ന് ഞാന്‍ തീര്‍ത്തു പറഞ്ഞു. ഒരു കാരണവശാലും അങ്ങോട്ടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞതോടെ ഡോക്ടര്‍മാരും വല്ലാണ്ടായി. ഒടുവില്‍, എങ്ങനെയോ ഞാന്‍ ചെല്ലാനിഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെന്ന വിവരം കൊട്ടാരത്തില്‍ അറിഞ്ഞു. അടുത്ത ദിവസം നോക്കുമ്പോള്‍ കൊട്ടാരത്തിലെ രാജകുമാരന്‍ നേരിട്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. ക്ഷമായാചന മട്ടിലാണ് വരവ്. ചിന്തിക്കാന്‍ പോലുമാകില്ല അത്തരം ഒരാള്‍ നമുക്ക് മുന്നില്‍ വരുന്നത്. അമ്മറാണി പറഞ്ഞുവിട്ടിട്ടാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്. കൊട്ടാരം സന്ദര്‍ശിച്ചപ്പോള്‍ ഞങ്ങള്‍ രാജകുമാരനെ കണ്ടിരുന്നു. ഞങ്ങളോട് മോശമായി എന്തോ രാജകുമാരന്‍ ചെയ്തുവെന്ന് അമ്മ കരുതി. അതിനാല്‍ ക്ഷമപറയാനും കൊട്ടാരത്തില്‍ വരാന്‍ അപേക്ഷിക്കാനും അമ്മ മകനെ പറഞ്ഞയച്ചതാണ്.
അപ്പോഴെനിക്ക് വിഷമം തോന്നി. ശാഠ്യം അയഞ്ഞു. കൊട്ടാരത്തില്‍ ചെന്നു. എനിക്കാരോടും ദേഷ്യമൊന്നുമില്ല, കൊട്ടാരത്തിലെ പീഡന ഉപകരണവും മുറിയും കണ്ടപ്പോള്‍ പേടിച്ചതാണെന്ന് പറഞ്ഞു. അപ്പോള്‍ ആ അമ്മ നീ എന്തു പൊട്ടിയാണ് എന്നു ചോദിച്ചു കളിയാക്കി. ഇത് പഴയകാലത്തെതാണ്, ഇപ്പോള്‍ ഒരധികാരവും ഞങ്ങള്‍ക്കില്ലെന്ന് അമ്മ പറഞ്ഞു. പിന്നെ ആ കൊട്ടാരവുമായി ഞാന്‍ അടുപ്പത്തിലായി.
തിരിച്ചുകൊണ്ടുവിടുമ്പോള്‍ ആ രാജകുമാരന്‍ എന്നോടും അവിടെയുള്ള എല്ലാവരോടുമായി പറഞ്ഞു. 'ഇതെന്റെ സ്വന്തം പെങ്ങളാണ്. ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടുമുണ്ടാവാതെ നോക്കണം.എന്തെങ്കിലും ആവശ്യം വന്നാല്‍ എന്നെ അറിയിക്കണം''.
കൊട്ടാരത്തില്‍ പോകുമ്പോഴെല്ലാം ആ രാജകുമാരനുമായി നല്ല ബന്ധമായിരുന്നു. റാണി കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ മരിച്ചു. രാജകുമാരനും ഇപ്പോഴില്ല. ഹൃദയാഘാതം വന്ന് മരിച്ചുപോയി. വല്ലാത്ത വേദനയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം. സ്വന്തം സഹോദരന്‍ ഇല്ലാതായതിന്റെ ഒരു നീറ്റല്‍.


അച്ചന്‍മാര്‍ക്കെതിരെ നാട്ടുകാര്‍

രാജ്ഗഡില്‍ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന സമയത്ത് ഒരു കോണ്‍വെന്റിലായിരുന്നു താമസം. അതിനോട് ചേര്‍ന്ന് തന്നെയുള്ള വളപ്പിലാണ് അച്ചന്‍മാരുടെയും വികാരിമാരുടെയും താമസം. സെമിനാരിയുമുണ്ടവിടെ. പള്ളിയും മറ്റ് ആതുരാലയങ്ങളും ചേര്‍ന്ന സമുച്ചയമാണ് അത്. ആ കോമ്പൗണ്ടിന് കുറേ സ്ഥലമുണ്ട്. അതില്‍ എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും നട്ടുവളര്‍ത്തിയിരുന്നു. ആപ്പിള്‍, പേര, മുസംബി, ചിക്കു തുടങ്ങി എല്ലാ ഫലങ്ങളുമുണ്ട് തോട്ടത്തില്‍. തോട്ടം സൂക്ഷിക്കാനായി ഒരു ചൗക്കിദാറുമുണ്ട്. ചുറ്റും മതിലുകെട്ടിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലൂം തോട്ടത്തില്‍ പതിവായി മോഷണം നടന്നു. പഴങ്ങള്‍ പലതും ആരോ വലിയ അളവില്‍ പറിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു. സെമിനാരിയുടെ നടത്തിപ്പു ചുമതലയുള്ള അച്ചന്‍ ശ്രമിച്ചിട്ടും ആരാണ് മോഷ്ടാവ് എന്നു മനസിലായതേയില്ല. അച്ചന്‍ ഞങ്ങളെയും സംശയിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. ഞങ്ങള്‍ അല്ലെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടും ആരും വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. ഒടുവില്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞു കള്ളനെ പിടിച്ചുതരാം. എല്ലാ ദിവസവും അച്ചന്‍ ഉച്ചക്ക് ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം ഉറങ്ങും. ആ സമയത്താണ് മോഷണം. അടുത്ത ദിവസം അച്ചന്‍ ഉറങ്ങാന്‍ പോകുന്നതുപോലെ മുറിക്കകത്ത് പോയി. അപ്പോള്‍ മോഷ്ടാക്കള്‍ മതില്‍ ചാടിവന്നു. എല്ലാം ചെറുപ്പക്കാരാണ്. അവരാണ് പഴങ്ങള്‍ മോഷ്ടിക്കുന്നത്. അച്ചന്‍മാര്‍ ചാടി വീണ് കുറച്ചുപേരെ പിടികൂടി. മുറിക്കകത്തിട്ടുപൂട്ടി. ഉറക്കം നടിച്ചുകിടന്ന അച്ചന്‍ ഇറങ്ങിവന്നു. വന്നപാടെ അതില്‍ ഒരുത്തനിട്ട് ഒറ്റയടി. ആ പയ്യന് പരിക്കേറ്റു. ആ സമയമായപ്പോഴേക്കും ആശുപത്രിയില്‍ ഡ്യൂട്ടിക്ക് പോകേണ്ട സമയമായതിനാല്‍ ഞാന്‍ പോയി. പിന്നെ നടന്ന കഥകള്‍ ഞാന്‍ കുറേകഴിഞ്ഞാണ് അറിഞ്ഞത്.
അത് ആ നാട്ടിലെ പണക്കാരുടെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയും മക്കളാണ്. അവരെ അച്ചന്‍ പൊലീസില്‍ ഏല്‍പ്പിച്ചു. പണക്കാരും എല്ലാവരും കൂടി അച്ചനും സെമിനാരിക്കുമെതിരെ തിരിഞ്ഞു. ഏതാണ്ട്് സെമിനാരി ആക്രമിക്കുന്ന ഘട്ടമായി. മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള മത പ്രശ്‌നമായി അതു വികസിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. ആ സമയത്ത് പൊലീസ് അച്ചനെ സ്‌റ്റേഷനിലേക്ക് വിളിപ്പിച്ചു. ആശുപത്രിയില്‍ ആരോ എന്നെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു അച്ചനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനുള്ള നീക്കമാണ്. ജയിലിടക്കും. പയ്യനെ ആക്രമിച്ചുവെന്ന പേരില്‍. ഞാന്‍ വിവരം അറിയിക്കാനായി സെമിനാരിയിലേക്ക് ഓടി. ചെല്ലുമ്പോള്‍ നാട്ടുകാര്‍ അവിടമാകെ വളഞ്ഞിരിക്കുകയാണ്. എന്തുചെയ്യണമെന്നറിയാത്ത അവസ്ഥ. കൂട്ടംകൂടി നില്‍ക്കുന്നവര്‍ ഏത് നിമിഷവും ഞങ്ങളെ ആക്രമിക്കും. അച്ചന്റെ ചേട്ടന്‍ ജബല്‍പൂരില്‍ മേജറാണ്. അദ്ദേഹത്തെ വിവരം അറിയിച്ചാല്‍ കുറച്ചൊക്കെ ഗുണമുണ്ടാകും. മാത്രമല്ല സഭയുടെ മേലധികാരികളെ അറിയിക്കുകയും വേണം. അന്നു ഫോണില്ല. അച്ചന്‍മാര്‍ക്കാകട്ടെ പുറത്തിറങ്ങാനുമാകുന്നില്ല. വിഷമിച്ചുനില്‍ക്കുന്ന അവസ്ഥയില്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞു ഞാന്‍ വിവരം അറിയിക്കാം. എല്ലാവരും പറഞ്ഞു അത് അപകടമാണ്. പുറത്തിറങ്ങുമ്പോള്‍ നാട്ടുകാര്‍ ആക്രമിക്കും. ഞാന്‍ നോക്കിക്കൊള്ളാം എന്നു പറഞ്ഞു ദൈവത്തെ പ്രാര്‍ഥിച്ച് പതിയെ പുറത്തിറങ്ങി. ആള്‍ക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ ഒന്നും സംഭവിക്കാത്തപോലെ തെന്നിമാറി. എന്റെ ഭാവം കണ്ടിട്ടാവണം അവര്‍ വിട്ടയച്ചു. മാത്രമല്ല അവര്‍ക്ക് അച്ചന്‍മാരെയാണ് നോട്ടം. ഞാന്‍ പട്ടണത്തില്‍ എത്തി കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചു. രാജകുമാരനോട് വിവരം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് ഫോണില്‍ ജബല്‍പൂരില്‍ മേജറോട് വിവരം അറിയിച്ചു. ഞാന്‍ നേരിട്ട് ചെന്ന് സഭയുടെ മേലധികാരികളെയും വിവരം അറിയിച്ചു. മേജര്‍ പെട്ടന്ന് ഇടപെട്ടതിനാല്‍ അറസ്റ്റ് ഒഴിവാക്കി. പൊലീസ് നിശബ്ദമായി. വിവരം പുറത്ത് അറിയിക്കാനായത് വലിയ ദുരന്തം ഒഴിവാക്കി. സെമിനാരി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും അതിന് പ്രതികാരമായി വിശ്വാസികള്‍ സംഘടിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നെങ്കില്‍ കാര്യങ്ങള്‍ കൈവിട്ടുപോയേനെ. പലപ്പോഴും എനിക്കു തോന്നിയിട്ടുണ്ട്, വിവരംഅറിയിക്കാമെന്ന് പറഞ്ഞ് സ്വയം മുന്നിട്ടിറങ്ങിയത് ദൈവത്തിന്റെ ഇടപെടലായിരുന്നുവെന്ന്.


തോക്കിന് മുന്നില്‍ നിന്ന് രക്ഷ


പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രത്തില്‍ നിന്ന് പിന്നീട് ഞാന്‍ ജില്ലാ ആശുപത്രിയിലേക്ക് സ്ഥലം മാറി. രാജ്ഗഡില്‍ തന്നെയായിരുന്നു ആശുപത്രി. രസകരമായിുന്നു ആ ദിനങ്ങള്‍. എന്നാല്‍ ഭയപ്പെടുത്തിയ കുറേ അവസരങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആശുപത്രിയില്‍ ചികിത്സയില്‍ കഴിഞ്ഞ ഒരാള്‍ മരിച്ചു. അയാള്‍ എതോ രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന്റെ ബന്ധുവാണ്. രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന് കുറേ ഗുണ്ടാബലമുണ്ട്. അവര്‍ ആശുപത്രിയിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറി. ഞങ്ങളെ ആക്രമിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. തോക്കും നീട്ടിപ്പിടിച്ചാണ് വരവ്. കൈയില്‍ വേറെയും ആയുധങ്ങളുണ്ട്. ആന്ധ്രക്കാരിയായ ഡോക്ടറിനായിരുന്നു ചുമതല. രോഗി മരിക്കാന്‍ കാരണം ഗുളികകള്‍ കൊടുത്തത് മാറിയതാണ്, ഡോക്ടറുടെ അലംഭാവംകൊണ്ടാണ് എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞ് അവര്‍ അലറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ചിലതൊക്കെ അവര്‍ തകര്‍ത്തു. പൊലീസ് മാറിനിന്നു. മധ്യപ്രദേശില്‍ പൊലീസിന് ഗുണ്ടകളെയും രാഷ്ട്രീയക്കാരെയും പേടിയാണ്. ആക്രമിക്കാന്‍ വന്നവര്‍ മൃതദേഹം മാറ്റാനും സമ്മതിച്ചില്ല. അവര്‍ക്ക് ഞങ്ങളെ കൊല്ലണം. എല്ലാവരും പേടിച്ചരണ്ട് ഒരു വശത്തേക്ക് കൂടി നിന്നു. ഞങ്ങള്‍ നില്‍ക്കുന്നിടത്തേക്ക് അവര്‍ എപ്പോള്‍ വേണമെങ്കിലും വരുമെന്ന അവസ്ഥയായി. എന്തുചെയ്യണം എന്ന് ചിന്തിച്ചു. ഡോക്ടറെ വിട്ടുകൊടുത്താല്‍ അവര്‍ വെടിവച്ചുകൊല്ലും. ഒരു നിമിഷത്തില്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞു, ഞാന്‍ പോകാം. അവരോട് സംസാരിക്കാം. എവിടെ നിന്നാണ് ധൈര്യം വന്നത് എന്നു മാത്രം അറിയില്ല. ഞാന്‍ ഒന്നുരണ്ടു നഴ്‌സുമാരെയും വിളിച്ച് പുറത്ത് ആക്രമിക്കാന്‍ വരുന്നവരുടെ നേരെ ചെന്നു.
അവര്‍ ചീറിക്കൊണ്ട് അടുത്തേക്ക് വന്നെങ്കിലും ഞങ്ങളെന്തോ പറയാന്‍ പോകുകയാണെന്ന് തോന്നി. അവര്‍ പറയുന്ന് ശ്രദ്ധിക്കാന്‍ തയാറായി. കൈയബദ്ധമോ, അലംഭാവംകൊണ്ടോ അല്ല രോഗിമരിച്ചത് എന്ന് ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. ഞങ്ങളെക്കൊണ്ടാവുന്നത് എല്ലാം ചെയ്തിരുന്നു. രോഗിയുടെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായിരുന്നു. ഇനി സംശയമുണ്ടെങ്കില്‍ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും കൊണ്ടുപോയി പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം ചെയ്യാം. അങ്ങനെ മരണം കാരണം അറിയാം. എന്നിട്ടാവാം കൊല്ലലും ആക്രമണവുമെല്ലാം. അങ്ങനെ പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം റിപ്പോര്‍ട്ട് ഞങ്ങള്‍ കുറ്റക്കാരാണ് എന്നു പറയുകയാണെങ്കില്‍ നിയമം ഞങ്ങളെ ശിക്ഷിക്കട്ടെ. നിയമം നടപ്പാകട്ടെ. നിങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ ഞങ്ങളെ ശിക്ഷിക്കുകയാണെങ്കില്‍ നാളെ പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം റിപ്പോര്‍ട്ട് മറ്റൊന്നു പറഞ്ഞാല്‍ കുറ്റബോധം തോന്നുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാവും. അതുവേണോ, കുറച്ചുകൂടി സംയമനം പാലിച്ചുകൂടെ? ഒന്നും കരുതിക്കൂട്ടി ചെന്ന് പറഞ്ഞതല്ല. പെട്ടന്ന് വായില്‍ വന്നത് ഞാനവരോട് പറയുകയായിരുന്നു. മറ്റ് നഴ്‌സുമാരും ഒപ്പം കൂടി. പിന്നാലെ മറ്റ് ജീവനക്കാരും. ആ സമയത്ത് ഉള്ളാലെ ഞങ്ങള്‍ ഭയന്നുവിറക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാല്‍, ഭയം പുറത്തുകാണിച്ചതേയില്ല. അവര്‍ പതിയെ ഒന്നടങ്ങി. ഞങ്ങള്‍ പറഞ്ഞത് അംഗീകരിച്ചു. മൃതദേഹം മാറ്റാന്‍ തയാറായി. പോസ്റ്റ്‌മോര്‍ട്ടം റിപ്പോര്‍ട്ട് ഞങ്ങളെ കുറ്റക്കാരല്ലെന്ന് ഉറപ്പിച്ചു.


ബസുടമയുടെ മകള്‍

നഴ്‌സിംഗ് ജോലിക്കിടെ മറക്കാനാവാത്ത മുഖങ്ങളില്‍ ഒന്ന് ഒരു പെണ്‍കുട്ടിയുടേതാണ്. രാജഗഢ് ജില്ലാ ആശുപത്രിയിലാണ് സംഭവം. ആ നാട്ടിലെ വലിയ പണക്കാരന്റെ മകളാണ് പെണ്‍കുട്ടി. ബ്രാഹ്മണവിഭാഗത്തില്‍ പെടുന്നതാണ് അവര്‍. ആ പെണ്‍കുട്ടിയുടെ അച്ഛന് 90 ബസുകളുണ്ട്്. ഞാന്‍ പതിവായി അവരുടെ ബസില്‍ യാത്ര ചെയ്തിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവര്‍ക്ക് എന്നെ അറിയാം. മകളുടെ മരണം ഏതാണ്ട് സംഭവിക്കുമെന്ന് ഡോക്ടര്‍മാര്‍ ഉറപ്പിച്ചു. മകളെ കൊണ്ടുപോയിക്കോളാന്‍ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു. അപ്പോള്‍ ആ ബസ് ഉടമ ആര്‍ത്തുനിലവിളിച്ച് അവിടെ ഇരുന്നു. ആശ്വസിപ്പിക്കാനായി ഞാന്‍ അടുത്തുചെന്നു. അയാള്‍ എന്റെ കാലില്‍ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. മകളെ എങ്ങനെയെങ്കിലും രക്ഷിക്കണം. അവള്‍ മരിക്കുന്നത് കാണാന്‍ വയ്യെന്ന് പറഞ്ഞ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഞങ്ങള്‍ക്കൊന്നും ചെയ്യാനില്ലെന്നാണ് ആ നിമിഷം വരെ കരുതിയത്. അയാള്‍ കരഞ്ഞതുകണ്ടപ്പോള്‍ ആകെ വിഷമമായി. ഞാന്‍ ഡോക്ടറുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടി. പെണ്‍കുട്ടിയെ വിടേണ്ട, നമുക്ക് ഒന്നു കൂടി ശ്രമിക്കൂ ഡോക്ടര്‍ എന്നു പറഞ്ഞു. ഞാന്‍ ശ്രമിക്കണമെന്ന് ശഠിക്കുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞതിനാല്‍ നോക്കാമെന്ന് ഡോക്ടറും അര്‍ധമനസോടെ സമ്മതം മൂളി. ഞങ്ങള്‍ വീണ്ടും ഓടി ചെന്ന് ഓക്‌സിജന്‍കൊടുത്തു. ഹൃദയമിടിപ്പ് പരിശോധിച്ചു. രക്തം വീണ്ടും കയറ്റി. തൊട്ടുമുമ്പുള്ള അവസ്ഥയായിരുന്നില്ല പെണ്‍കുട്ടിക്ക് അപ്പോള്‍. അവള്‍ മരുന്നുകളോട് പ്രതികരിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. കുറച്ചുദിവസങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം പൂര്‍വസ്ഥിതിയിലായി. ആ കുട്ടി വൈകാതെ ആശുപത്രിവിട്ടു. മകളെയും കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് മുമ്പ് അച്ഛന്‍ എന്നെ കാണാന്‍ വന്നു. എന്റെ മകളെ രക്ഷപ്പെടുത്തിയതിന് എന്തുവേണമെങ്കിലും ചോദിക്കാം എന്നു പറഞ്ഞു. ഞാനല്ല രക്ഷപ്പെടുത്തിയത്, ഡോക്ടര്‍മാരാണ്. അതിനേക്കാള്‍ വലിയവനായ ദൈവമാണ്. ഒന്നുകൂടി ശ്രമിക്കാമെന്ന് മാത്രമേ ഞാന്‍ പറഞ്ഞുള്ളൂ. അദ്ദേഹം എനിക്ക് ഒരു ബസ് സമ്മാനമായി നല്‍കാമെന്ന് പറഞ്ഞു. ഞാനത് നിരസിച്ചു. എന്തുസഹായം എപ്പോള്‍ വേണമെങ്കിലും ചോദിക്കാന്‍ മടിക്കരുത് എന്നു പറഞ്ഞാണ് അദ്ദേഹവും പോയത്. ആ പെണ്‍കുട്ടിയും അച്ചനും ഞാനുമായി അടുത്ത പരിചയക്കാരായി. മകന്റെ കല്യാണം 2007 ല്‍ നടക്കുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ അവരെ ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. കല്യാണാവശ്യത്തിന് ഒരു ബസ് തന്നെ അദ്ദേഹം അയച്ചു.


വിവാഹവും ഒഴിഞ്ഞുപോക്കും

മധ്യപ്രദേശിലെ നഴ്‌സായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുമ്പോഴായിരുന്നു വിവാഹം. 1971 ല്‍. അദ്ദേഹവും മധ്യപ്രദേശില്‍ തന്നെയാണ് ജോലി ചെയ്തിരുന്നത്. മലയാളിയായിരുന്നു. മൂവാറ്റുപുഴക്കാര്‍ തന്നെ. ബന്ധുക്കള്‍ തന്നെയാണ് ആലോചനകൊണ്ടുവന്നത്. അങ്ങനെ ഒരുമിച്ചു ജീവിതം തുടങ്ങി. ഒരു മകന്‍ ഞങ്ങള്‍ക്കുണ്ടായി. സാജു. 1972 ജനുവരി 15നാണ് അവന്‍ ജനിച്ചത്. അന്ന് ഹിന്ദുക്കളുടെ വിശേഷദിവസമാണ്. ശബരിമലയില്‍ മകരവിളക്ക് കാണുന്ന ദിനം. അവന് കേള്‍വിശക്തിയും സംസാരശേഷിയുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അതോടെ ബന്ധം ഉലഞ്ഞു. അദ്ദേഹം ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് സ്ഥലം വിട്ടു. വികലാംഗത്വമുള്ള കുട്ടിയെ പോറ്റുക അത്ര എളുപ്പമല്ലല്ലോ. അതാവണം വിട്ടുപോകലിന് കാരണം. എനിക്ക് വേണമെങ്കില്‍ കുട്ടിയെ പോറ്റാന്‍ വേണ്ടി നിയമപരമായുള്ള അവകാശം മേടിക്കാമായിരുന്നു. ഞാനത് ചെയ്തില്ല. ആരുടെയും സഹായമില്ലാതെ കുട്ടിയെ വളര്‍ത്താന്‍ തീരുമാനിച്ചു. ആരെയും വേദനിപ്പിക്കാന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തതിനാല്‍ ആ കഥ പറയാനും ഞാന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. സാജുവിനെ കഷടപ്പെട്ട് പഠിപ്പിച്ചുവളര്‍ത്തി. അവന് പോസ്റ്റാേഫസില്‍ ജോലി കിട്ടി. ഊട്ടിയിലായിരുന്നു ആദ്യം. ഇപ്പോള്‍ ഭോപ്പാലില്‍ ഉണ്ട്. 2007 ലായിരുന്നു മകന്റെ വിവാഹം. അവനെപ്പോലെ വൈകല്യമുള്ള കുട്ടിയുമായിരുന്നു വിവാഹം. അവരിപ്പോള്‍ സുഖമായിരിക്കുന്നു. അവന്‍ മതകാര്യത്തില്‍ തല്‍പരനാണ്. ഇന്ത്യയിലെമ്പാടും സുവിശേഷപ്രചാരണത്തിന് അവന്‍ പോയിട്ടുണ്ട്.


ഭോപ്പാല്‍ ദിനങ്ങള്‍

രാജ്ഗഢിലെ ജില്ലാ ആശുപത്രിയിലെ ജോലിയും മകന്റെ പഠനവും ഒത്തുപോകില്ലായിരുന്നു. അവന് മതിയായ സൗകര്യം അവിടെ ഇല്ല. അതുകൊണ്ട് ഭോപ്പാലിലേക്ക് സ്ഥലം മാറ്റം വാങ്ങി. മെഡിക്കല്‍ കോളജിലാണ് നിയമനം കിട്ടിയത്്. 1982 ലാണ് അത്. ഭോപ്പാലില്‍ വരുമ്പോള്‍ 240 രൂപയായിരുന്നു വേതനം. വളരെ വര്‍ഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള, പ്രശസ്തമായ കോളജാണിത്. 1955 ല്‍ ലാല്‍ ബഹദൂര്‍ ശാസ്ത്രിയാണെന്ന് തോന്നുന്നു ആശുപത്രിയുടെ ഉദ്ഘാടനം നിര്‍വഹിച്ചത്. തലയെടുപ്പുള്ള കെട്ടിടമാണിത്.
ഭോപ്പാല്‍ സുന്ദരമായ നഗരമാണ്. കൊട്ടാരങ്ങളും പഴയകെട്ടിടങ്ങളം ഉള്ള നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട നഗരമായിരുന്നു അത്. ആളുകളാകട്ടെ വളരെ നല്ലവര്‍. അവിടെയുള്ളവര്‍ക്ക് മലയാളികളെ കാര്യവുമാണ്. ഭോപ്പാലില്‍ ജോലി ചെയ്യാന്‍ തുടങ്ങിയ കാലത്ത് പല ഉന്നത ആള്‍ക്കാരുമായും അടുത്ത് പെരുമാറാന്‍ അവസരം കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ആശുപത്രിയില്‍ ഇന്ദിരാഗാന്ധി വന്നിട്ടുണ്ട്. ഒപ്പം രാജീവ് ഗാന്ധിയുമുണ്ടായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയോടും മകനോടും സംസാരിച്ചു. ആശുപത്രിയിലെ അടുത്തുപരിചയപ്പെട്ട മറ്റൊരാള്‍ ഗവര്‍ണര്‍ കെ.എം. ചാണ്ടിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യക്കായിരുന്നു ചികിത്സ. അവര്‍ക്ക് ഹിന്ദി അറിയില്ല. അവരുടെ പരിചരണം എന്നെ ഏല്‍പ്പിച്ചു. മലയാളത്തില്‍ കാര്യങ്ങള്‍ പറഞ്ഞുകൊടുക്കലായിരുന്നു മുഖ്യജോലി.
ഭോപ്പാല്‍ എനിക്ക് പെട്ടന്ന് ഇഷ്ടമായി. ഇനി ഇവിടം വിട്ടുവേറൊരിടത്തേക്കില്ലെന്ന് അന്നേ ഉറപ്പിച്ചു. ജോലിയില്‍ പ്രവേശിക്കുമ്പോള്‍ രണ്ടുവര്‍ഷത്തിനുശേഷം നഗരത്തിനുമേല്‍ ഒരു ദുരന്തം പെയ്തിറങ്ങുമെന്ന് ഞാന്‍ കരുതിയിരുന്നില്ല. ഞാന്‍ മാത്രമല്ല ആരും. ഭോപ്പാലില്‍ എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ യൂണൈന്‍ കാര്‍ബൈഡ് കമ്പനിയെപ്പറ്റി കേട്ടിരുന്നു. ഭോപ്പാലിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോള്‍ കമ്പനി കണ്ടിട്ടുമുണ്ട്, പലവട്ടം. ഭോപ്പാലിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയില്‍ കമ്പനിക്ക് നല്ല പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. മെഡിക്കല്‍ കോളജില്‍ വരുന്നവരില്‍ നല്ല പങ്കും യൂണിയന്‍ കാര്‍ബൈഡില്‍ ജോലി ചെയ്തിരുന്നവരോ അവരുടെ ബന്ധുക്കളോ ഒക്കെയാണ്. ഞാന്‍ ഭോപ്പാലില്‍ ചെല്ലൂമ്പോള്‍ കമ്പനിയുടെ നല്ല കാലമാണ്. കമ്പനിയില്‍ ജോലി തേടിയെത്തിയവര്‍ നഗരത്തില്‍ അടിഞ്ഞ് ഒരു ചേരിയും രൂപപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അവിടെ നിന്ന് പലവിധ രോഗങ്ങളുമായി അവര്‍ ആശുപത്രിയില്‍ എത്തി. അമേരിക്കന്‍ സ്ഥാപനമായ യൂണിയന്‍ കാര്‍ബൈഡ് കമ്പനിക്ക് കീടനാശിനി നിര്‍മ്മാണശാലയിലാണ് ഭോപ്പാലില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നത്. 1984 ഡിസംബര്‍ 2 ന് രാത്രിയാണ് വ്യാവസായിക ദുരന്തം. കമ്പനിയില്‍ നിന്ന് 42 ടണ്‍ മീതൈല്‍ ഐസോസയനേറ്റ് വിഷവാതകം ചോര്‍ന്നു. ഔദ്യോഗിക കണക്ക് പ്രകാരം ചോര്‍ച്ചയുണ്ടായ ഉടനെ 2,259 പേര്‍ മരിച്ചു. രണ്ടാഴ്ചക്കകം 8,000ല്‍ അധികം ആളുകള്‍ മരിച്ചു. ാെമത്തം 5 ലക്ഷത്തിലധികം മനുഷ്യരെ ബാധിച്ചു. വിഷവാതകം ശ്വസിച്ചതു മൂലമുണ്ടായ വിഷമതകളുമായി മരിച്ചുജീവിച്ചവരുടെ എണ്ണം 15,000ല്‍ അധികം വരും.
1970 ല്‍ ആണ് യൂണിയന്‍ കാര്‍ബൈഡ് കോര്‍പ്പറേഷന്‍ ഭോപ്പാലില്‍ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്.
ഡിസംബര്‍ രണ്ടിന് രാത്രി മീതൈല്‍ ഐസോസയനേറ്റ് സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ഒരു സംഭരണിയിലേക്ക് വെള്ളം കയറി. രാസപ്രവര്‍ത്തനം മൂലം സംഭരണിയിലെ താപനില 2000ന് മുകളിലേക്ക് ഉയര്‍ന്നു. മര്‍ദ്ദംതാങ്ങാനാവാതെ വിഷവാതകം പുറത്തേക്ക പരന്നു. ആ സമയം ആളുകള്‍ ഉറക്കത്തിലായിരുന്നു. വിഷപ്പുക ശ്വാസനാളിയില്‍ കയറിയപ്പോള്‍ ആളുകള്‍ ഞെട്ടിയെഴുന്നേറ്റു. ആയിരങ്ങള്‍ തത്ക്ഷണം മരിച്ചു.
രാത്രിവൈകിയാണ് വിഷവാതകം പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നത്. അന്ന് എനിക്ക് ഡ്യൂട്ടി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഓഫായിരുന്നു. അതിനാല്‍ റൂമില്‍ തന്നെയായിരുന്നു. ഞങ്ങള്‍ ഉറക്കം പിടിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാല്‍, വാതില്‍ അടച്ചിരുന്നു. മീന്‍വറുക്കുന്ന വല്ലാത്ത മണം അനുഭവപ്പെട്ടു. ഞാന്‍ വിചാരിച്ചത് അടുത്തുള്ള മലയാളികള്‍ മീന്‍ചുടുന്നതിന്റെ മണമാണെന്നാണ്. കാരണം അവിടെ അങ്ങനെ പതിവുണ്ട്. വേഗം തന്നെ ജനല്‍ അടച്ചു. വല്ലാത്ത ശ്വാസമുട്ടും, ചുമയും കണ്ണിനു പുകച്ചിലും അനുഭവപ്പെട്ടു. അതൊക്കെ മീന്‍ വറക്കുന്നതുകൊണ്ടാവുമെന്ന് കരുതി കിടന്നു. കിടന്നു കുറച്ചു കഴിഞ്ഞ് ഉറങ്ങൂകയും ചെയ്തു.
ആ സമയത്ത് നഗരത്തില്‍ മരണം നടക്കുകയാണ്. ഞാന്‍ താമസിച്ചിരുന്നത് കമ്പനിയില്‍ നിന്ന് അല്‍പം ദൂരെയായിരുന്നതിനാലും കാറ്റുവീശിയതിന് എതിര്‍വശത്തായതിനാലുമാണ് അധികം ബാധിക്കാതിരുന്നത്. പുലര്‍ച്ചെ നാലിന് വാതക ചോര്‍ച്ച നിയന്ത്രണ വിധേയമായി.
അടുത്ത ദിവസം രാവിലെയാണ് എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് അറിയുന്നത്. താടിക്ക് കൈയും കൊടുത്ത്, തരിച്ചിരുന്നു. ആയിരങ്ങള്‍ മരിച്ചു, മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് അറിഞ്ഞത്.
എല്ലാവരും ഭോപ്പാല് വിട്ടുപോകുകയാണ്. നഴ്‌സുമാരുള്‍പ്പടെ എല്ലാവരും. എത്രയും പെട്ടെന്ന് സ്ഥലം വിടണമെന്നാണ് എല്ലാവരും പറഞ്ഞത്. അങ്ങനെ ഞാനും ഭോപ്പാല്‍ വിടാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. രാജ്ഗഢിലേക്ക് പോകാമെന്നായിരുന്നു കരുതിയത്. എനിക്കതേ സ്ഥലമുള്ളൂ. അവിടെയാണ് മുമ്പ് പ്രവര്‍ത്തിച്ചത്. രക്ഷപ്പെടണമെന്ന് മാത്രമേ ആ സമയത്ത് ചിന്തിക്കുന്നുള്ളൂ. വേഗം ചില സാധനങ്ങള്‍ കെട്ടിപ്പൂട്ടി.
അപ്പോഴാണ് സ്ഥലം വിട്ടാല്‍ പ്രശ്‌നമാകുമെന്ന് ഓര്‍ത്തത്. സ്ഥലം വിട്ടാല്‍ ഗുരുതരമായ തെറ്റാകും. അപകടം സംഭവിക്കുമ്പോള്‍ ഡോക്ടര്‍മാരും നഴ്‌സുമാരും രക്ഷപ്പെട്ടാല്‍ പിന്നെ ജനങ്ങള്‍ക്കാരാണുള്ളത്. അതു ശരിയല്ലെന്ന് തോന്നി. മാത്രവുമല്ല, പോയല്‍ അച്ചടക്ക നടപടിയുണ്ടാകും. സസ്‌പെന്‍ഡ് ചെയ്യപ്പെടും. അത് വലിയ ദോഷമാകും. അതിനാല്‍ എന്തുംവരട്ടെ, ഭോപ്പാലില്‍ നിന്ന് പോകുന്നില്ലെന്ന് തീരുമാനിച്ചു. ആശുപത്രിയിലേക്ക് വേഗം ചെന്നു. വിശ്രമമില്ലാത്ത ഒരാഴ്ചയായിരുന്നു പിന്നീട്്. അല്‍പം മാത്രമായിരുന്നു ഭക്ഷണം. ശരിക്കും വലഞ്ഞു.
ആശുപത്രിയിലേക്ക് ചെല്ലുമ്പോള്‍ കാഴ്ച ഭീകരമാണ്. അത് ആശുപത്രിയാണെന്നും പറയാന്‍ പറ്റില്ല. മൃതദേഹങ്ങള്‍ നിരത്തിയിട്ടിരിക്കുന്നു. ആളുകള്‍ ചുമക്കുന്നു, പലരും മരണത്തോട് മല്ലിടിക്കുന്നു. കുട്ടികളും സ്ത്രീകളുമൊക്കെയുണ്ട്.
ഞങ്ങള്‍ വേഗം പരിചരണം തുടങ്ങി. പെട്ടന്ന് തന്നെ സഹായങ്ങളൂം വൈദ്യസഹായങ്ങളും ഭോപ്പാലിലേക്ക് പ്രവഹിച്ചു. ഡോക്ടര്‍മാര്‍ ഉള്‍പ്പടെ എല്ലാവരും ആ ദിവസങ്ങളില്‍ ഡ്യൂട്ടിനോക്കാതെയായിരുന്നു പണി. എതാണ്ട് മുഴുവന്‍ സമയവും അവിടെ തന്നെ നിന്നു. ആശുപത്രി ജീവനക്കാരില്‍ ചിലരും മരിച്ചിരുന്നു.
അന്ന് അവിടെ പിടിച്ചു നിന്ന ദിവസങ്ങള്‍ ഓര്‍ക്കുമ്പോള്‍ മനസില്‍ ഭീതിയാണ്. ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെ കരച്ചില്‍ ഒരു സമത്തും കണ്ടു നില്‍ക്കാനാവില്ല.ഇവിടെ നൂറുകണക്കിന് പേര്‍ നിലവിളിക്കുന്നു. അലമുറയിടുന്നു. മരിച്ചവരില്‍ കുട്ടികളും രോഗികളുമുണ്ട്. പിഞ്ചുകുട്ടികളുടെ അവസ്ഥ കണ്ട് പലവട്ടം കരഞ്ഞുപോയി.
ആശുപത്രിയിലെ ഒരു ജീവനക്കാരന്റെ മൃതദേഹം കണ്ട ഒരു നിമിഷത്തില്‍ എല്ലാവരുടെയും നിയന്ത്രണം വിട്ടു.
ഭോപ്പാലിലെ ദുരന്തം മനസില്‍ ശരീരത്തില്‍ നിന്ന് ഒരു അവയവം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രതീതിയാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. ഒറ്റ ദിവസംകൊണ്ട് കാല് നഷ്ടപ്പെട്ടപോലത്തെ അവസ്ഥ. അന്നുവരെയുള്ള അഹങ്കാരവും സുരക്ഷിതത്വബോധവുമെല്ലാം പെട്ടന്ന് എന്നില്‍ നിന്ന് മാഞ്ഞുപോയി. വളരെ നിസഹായരാണ് മനുഷ്യര്‍ എന്ന് മനസിലായി. ദൈവം എന്നെ ദുരന്തത്തില്‍നിന്ന് രക്ഷിച്ചു. ഞാന്‍ പറയാം ഭോപ്പാല്‍ ഓരോ നഗരത്തിനുമുള്ള സൂചനയാണ്. മനുഷ്യന്റെ അഹന്തക്കുള്ള മുന്നറിയിപ്പാണ്. ഭോപ്പാലിലെ ആശുപത്രികളില്‍ ഇപ്പോഴും ചികിത്സ തേടുന്നവരില്‍ നല്ല പങ്കും വിഷവാതകത്തിന്റെ ഇരകളാണ്. ഒന്നുകില്‍ അന്ന് വിഷവാതകം ശ്വസിച്ച മുതിര്‍ന്ന ആളുകള്‍. അല്ലെങ്കില്‍ അന്ന് കുട്ടികളായിരുന്നവര്‍. അന്ന് ഗര്‍ഭസ്ഥ ശിശുക്കളായിരുന്നവരുടെപോലും ആരോഗ്യത്തെ വിഷവാതകം ബാധിച്ചു. ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാകും ഭോപ്പാലില്‍ ഇന്ന് ശ്വാസകോശ രോഗങ്ങളുമായും മറ്റ് മാരക അസുഖങ്ങളുമായി എത്തുന്നവരില്‍ നല്ല പങ്കും ഭോപ്പാല്‍ ദുരന്തത്തിന്റെ ഇരകളാണ്.


വിരമിക്കലിന് മുമ്പ് എല്ലാം നഷ്ടപ്പെടല്‍

ഭോപ്പാല്‍ മെഡിക്കല്‍ കോളജില്‍ നിന്നാണ് ജോലിയില്‍ നിന്ന് വിരമിക്കുന്നത്. 2004 ഓഗസ്റ്റില്‍. അതിന് മൂന്നുമാസം മുമ്പ് അന്നുവരെയുള്ള സമ്പാദ്യവും കരുതിവച്ച പണവുമെല്ലാം എനിക്ക് നഷ്ടമായി. എല്ലാം കള്ളന്‍ കവര്‍ന്നു. ദൈവത്തിന്റെ മറ്റൊരു പരീക്ഷണം.
ദു:ഖവെള്ളി ദിനത്തിലാണ് അത്. മകന് ബോംബെയില്‍ ഒരു ജോലി ശരിയാക്കാമെന്ന് ചിലര്‍ പറഞ്ഞിരുന്നു. രണ്ടുലക്ഷം രൂപകൊടുക്കണം. പണം കൊടുക്കാന്‍ താല്‍രപ്യമില്ലായിരുന്നു.അതുശരിയല്ലെന്നറിയാം. എന്നാലും മകന് ജോലികിട്ടുന്ന കാര്യമാണല്ലോ. അവനാകട്ടെ സംസാരശേഷിയും കേള്‍വിശക്തിയുമില്ല. ആ കൊച്ച് രക്ഷപെടണം എന്നതുമാത്രമായിരുന്നു ചിന്ത. ഞാന്‍ ബാങ്കിലുണ്ടായിരുന്ന പണമൊക്കെ എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു. രണ്ടുവര്‍ഷം ഞാന്‍ യെമനില്‍ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. മെഡിക്കല്‍ ലീവില്‍. ഒരിക്കല്‍ നാട്ടിലേക്ക് ലീവ് എടുത്തുവരുമ്പോള്‍ ചില കൂട്ടുകാരികള്‍ യെമനിലേക്ക് പോകാനുള്ള അവസരത്തെപ്പറ്റി പറഞ്ഞു. ഞാന്‍ വീട്ടില്‍ പോകാതെ അവര്‍ക്കൊപ്പം ചേര്‍ന്നു. ബോംബയില്‍ നിന്ന് യമനിലേക്ക് പോയി. അവിടെ പണി ചെയ്ത സമയത്ത് കുറച്ചു പണം സമ്പാദിച്ചിരുന്നു. അതില്‍ നിന്നുള്ളതാണ് ആ പണം.
വിരമിക്കുമ്പോള്‍ ആശുപത്രി ജീവനക്കാര്‍ക്കൊക്കെ മധുരം മേടിച്ചുകൊടുക്കണമെന്നുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനായി കുറച്ച് പൈസയും ശരിയാക്കി വച്ചു. ഞാനത് വീട്ടില്‍ കൊണ്ടുവന്നു. ദു:ഖവെള്ളി ദിവസം ഞാന്‍ ജോലിക്ക് എത്തില്ലെന്ന് അറിയിച്ചിരുന്നു. പള്ളിയില്‍ പോകാനായിട്ടാണ് അവധി പറഞ്ഞത്. പക്ഷേ, എന്നോട് ജോലിക്ക് ചെല്ലാമോ എന്ന് ആശുപത്രിയില്‍ നിന്ന് ചോദിച്ചു. അവിടെ ആളില്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ്. ചെല്ലാമെന്ന് പറഞ്ഞു. ഞാന്‍ ജോലിക്ക് കേറിയ സമയത്ത് കള്ളന്‍വീട്ടില്‍ കയറി എല്ലാം എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി. രണ്ടുലക്ഷം രൂപയും എല്ലാം. വീടൊക്കെ കുത്തിപ്പൊളിച്ചിട്ടു. എല്ലാം വലിച്ചുവാരിയിട്ടിരുന്നു. എനിക്കും മറ്റുള്ളവര്‍ക്കുമെല്ലാം വിഷമമായി. വല്ലാത്ത ദു:ഖം തോന്നിയെങ്കിലും ദൈവത്തിന്റെ പരീക്ഷണമാണിതെന്ന ചിന്ത ശക്തിപകര്‍ന്നു. എന്നാലും മകന് ജോലി കിട്ടില്ലല്ലോ എന്നത് വേദനയായി. ദു:ഖവെള്ളി ദിവസം ജോലിക്ക് വിളിച്ചവരെയൊക്കെ മുകളിലുള്ളവര്‍ ചീത്ത പറഞ്ഞു.
പൊലീസില്‍ പരാതികൊടുത്തു. വേറെയും വീടുകളില്‍ മോഷണം നടന്നിരുന്നു. പരാതികൊടുത്തെങ്കിലും ഒരു വിവരവുമുണ്ടായില്ല. ഒരിക്കല്‍ ഉജയിനിയില്‍ നിന്ന് സുഹൃത്ത് വിളിച്ചിട്ടു പറഞ്ഞു: 'ചേച്ചി ഭാഗ്യവതിയാണ്് കള്ളനെ പിട്ിച്ചല്ലോ, ചേച്ചിക്ക് പണവും സ്വര്‍ണവും തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഭാഗ്യമാണ്.'. അങ്ങനെ പണമൊന്നും തിരിച്ചുകിട്ടിയില്ലോ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ടിവിയില്‍ വാര്‍ത്ത കാണിച്ചിരുന്നു എന്നു പറഞ്ഞു. പൊലീസ് പണമെല്ലാം എനിക്ക് തിരിച്ചുനല്‍കിയതായി അവകാശപ്പെട്ടു. അത് പൊലീസുകാര്‍ ആരെങ്കിലും തിരിമറി നടത്തിയതാവണം. എനിക്കൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. ഞാന്‍ എസ്.പി. ഓഫീസില്‍ ചെന്നു. അവര്‍ കൈമലര്‍ത്തി. ഞാന്‍ കുറേ ചീത്ത അവരെ വിളിച്ചു. പണം നല്‍കാതെ നല്‍കിയെന്ന് പറഞ്ഞാല്‍ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു. അവര്‍ ഒന്നു ഭയന്നെങ്കിലും ഒന്നുമുണ്ടായില്ല. നഷ്ടപ്പെട്ട പണം കിട്ടിയില്ല. ഒരു പക്ഷേ, എനിക്ക് വിധിയുണ്ടായിരിക്കില്ല. അങ്ങനെ ഭോപ്പാല്‍ തന്നത് ഭോപ്പാല്‍ തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തു.

ഠഠഠ

ഒരു നഴ്‌സിന്റെ ജീവിതം പൂര്‍ണമായി ആര്‍ക്കും രേഖപ്പെടുത്താനാവില്ല. സ്വയമോ മറ്റാര്‍ക്കോ. നൂറായിരം അനുഭവങ്ങളിലൂടെയാണ് അവള്‍/അവന്‍ കടന്നുപോകുന്നത്. പലതരം ആളുകളിലൂടെയാണ് ഒരു നഴ്‌സ് ജീവിക്കുന്നത്. രോഗി താന്‍ തന്നെയാണ്് എന്നു തോന്നി പ്രവര്‍ത്തിക്കുമ്പോഴാവും നഴ്‌സിന്റെ വിജയം. അസുഖങ്ങള്‍ ഭേദമായ നൂറായിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങളിലാണ് ഒരു നഴ്‌സിന്റെ ജീവിതം നിലകൊള്ളുന്നത്. രോഗികളായി ഒരിക്കല്‍ മുന്നില്‍ കിടന്നവരെ നമ്മള്‍ പിന്നീട് കാണുന്നുപോലുമില്ല. അവര്‍ എവിടെയാണ്. സുഖമായി തന്നെ തുടരുന്നുവോ? ആ കഥകള്‍ കൂടി പറയേണ്ടിവരും.
നഴ്‌സിംഗ് ജോലി എനിക്ക് ദൈവം തന്നതാണ്. അതായിരുന്നു എന്റെ ദൈവ നിയോഗം. ദൈവസേവനമായി കണ്ടുകൊണ്ടാണ് ഞാന്‍ ജോലിചെയ്തതും. എങ്കിലും തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട് എന്ന തോന്നല്‍ മനസിലുണ്ട്. നഴ്‌സായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുമ്പോള്‍ പലപ്പോഴും ഗര്‍ഭചിദ്രം നടക്കുമ്പോള്‍ അതിനുവിധേയരാകുന്നവരുടെ പരിചരണം ചെയ്യേണ്ടിവന്നിട്ടുണ്ട്. ഗര്‍ഭചിദ്രം നടക്കുമ്പോള്‍ ഡോക്ടര്‍മാര്‍ക്കൊപ്പം നിന്നിട്ടുണ്ട്. ഒരിക്കലല്ല പലവട്ടം. അതെന്റെ ഡ്യൂട്ടിയായിരുന്നു. പക്ഷേ, ഗര്‍ഭചിദ്രം ദൈവത്തിന് എതിരാണെന്നാണ് വിശ്വാസം പഠിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഒരു ജീവനെയും നശിപ്പിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കും അവകാശമില്ല. ഒരു നഴ്‌സിന് ഇത്തരം ദുര്യോഗവും കൂടിയുണ്ട്. വിശ്വാസവും ജോലിയും വൈരുദ്ധ്യത്തിലേര്‍പ്പെടുന്ന ഘട്ടം. ഈ ആന്തരിക സംഘര്‍ഷവും എങ്ങനെയാണ് ഒരു വിശ്വാസിയായ നഴ്‌സിന് ആവിഷ്‌കരിക്കാനാവുക.
ഒരു രോഗിയില്‍ നിന്ന് ഒരിക്കലും അന്യായമായ ഒരു തുകയും ഞാന്‍ കൈപ്പറ്റിയിട്ടില്ല. ഒരു യാത്രാ അലവന്‍സും മേടിച്ചിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ സര്‍വീസ് ബുക്ക് നോക്കി വിരമിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് സൂപ്രണ്ട് പറഞ്ഞത് ഇപ്പോഴും കാതില്‍ മുഴങ്ങുന്നുണ്ട്. 'നിങ്ങളൊരു മണ്ടിയാണ്. നിങ്ങളെപ്പോലെ ഒരാളെ ഞാന്‍ ജീവിതത്തില്‍ കണ്ടിട്ടില്ല'. ഞാനൊന്നും നേടാതെ, നേടിയതൊക്കെ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടും കഴിയുന്ന അവസ്ഥയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായപ്രകടനം. വേണമെങ്കില്‍ എനിക്ക് കുറേയേറെ സമ്പാദിക്കാമായിരുന്നു. അനാവശ്യമായ ഒരു ആനുകൂല്യവും കൈപ്പറ്റാതിരുന്നതിനെപ്പറ്റിയുള്ള ആ പരമാര്‍ശമാണ് എന്റെ വിജയം. ഞാനെന്റെ ജോലിയോട് സത്യസന്ധതകാട്ടി എന്നതിനുള്ള അംഗീകാരമാണ് ആ പരാമര്‍ശം. അത് മതി എനിക്ക്. ഇനിയുള്ള കാലവും ജീവിക്കാന്‍.


പച്ചക്കുതിര, ഫെബ്രുവരി

പുതിയ കാലത്തെ "നക്‌സലൈറ്റുകള്‍"



ആര്‍.കെ.ബിജുരാജ്


'ആശുപത്രിയെ നക്‌സലൈറ്റുകളില്‍ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തുക'.
തീര്‍ച്ചയായും ഇത്തരം ഒരു വാക്യം ചില സൂചനകള്‍ നല്‍കുന്നുണ്ട്. ശരി/തെറ്റുകളുടെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു മുന്നറിയിപ്പ്. അങ്കമാലി ലിറ്റില്‍ ഫ്‌ളവര്‍ ആശുപത്രിക്ക് മുമ്പില്‍ കണ്ട ഫ്‌ളക്‌സ് ബാനറാണ് ഇത്. 'ആശുപത്രി സംരക്ഷണസമിതിയും വിശ്വാസികളു'മാണ് ബാനര്‍ തൂക്കിയത്. നഴ്‌സ്മാരുടെ പണിമുടക്കാണ് പശ്ചാത്തലം.
നമ്മളെല്ലാം വൈകാതെ നക്‌സലൈറ്റുകള്‍ (മാവോയിസ്റ്റുകള്‍)ആകുമെന്ന് അരുന്ധതി റോയി പറഞ്ഞത് ശരിയാകുന്നു. ജീവിക്കാനും മാന്യമായി തൊഴിലെടുക്കാനും സമരം ചെയ്ത നഴ്‌സുമാര്‍ നക്‌സലൈറ്റുകള്‍ തന്നെ!
അങ്കമാലിയിലെ 'വിശുദ്ധചെറുപുഷ്പ'ത്തില്‍ നിന്ന് കാരുണ്യത്തിന്റെ സുവിശേഷം ഇടപ്പള്ളിയിലെ അമൃതയിലെത്തുമ്പോഴും ഒരേ ഭാവം. 'അവിശ്വാസികള്‍ ആശുപത്രി തകര്‍ക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നു'. സമരത്തിന്റെ കാല്‍ തല്ലിയൊടിക്കാന്‍ മഠത്തിലെ സ്വാമിമാര്‍ തന്നെ രംഗത്ത്. കൂട്ടിന് അതിഹിന്ദുത്വവും. സമരം ചെയ്യുന്ന നഴ്‌സുമാരെ തല്ലിയൊതുക്കുമ്പോഴും കാരുണ്യ മൂര്‍ത്തികള്‍ മൗനവൃതത്തിലാഴും. അര്‍ത്ഥഗര്‍ഭമായ മൗനത്തിലൂടെ ബിസിനസ് എന്ന വലിയ താല്‍പര്യത്തെ അപ്പോഴുമവര്‍ പൂജിക്കും. ഒരു മാതൃസ്‌നേഹവും കാരുണ്യവും അനുകമ്പയും ജോലിക്കാരായ നഴ്‌സുമാര്‍ക്കുമേല്‍ ചൊരിയപ്പെടില്ല. അങ്ങനെ, നമ്മുടെ 'സേവനങ്ങള്‍' എല്ലാം ശുദ്ധ ബിസിനസാണെന്നും ആതുരസേവനത്തിന്റെ മുഖംമൂടി തട്ടിപ്പാണെന്നും തുറന്നുകാട്ടാന്‍ നഴ്‌സുമാരുടെ അതിജീവന സമരത്തിനായി.


സമരത്തിന്റെ വില; തുടക്കം

ഒരു നഴ്‌സിന്റെ ആത്മഹത്യയാണ് ഇന്ത്യയിലെമ്പാടും നഴ്‌സുമാരുടെ സമരത്തിന് തീപിടിപ്പിച്ചത്. 2011 ഒക്‌ടോബര്‍ 18 ന് മുംബൈ ബാന്ദ്ര കുര്‍ല കോംപ്‌ളക്‌സിലെ ഏഷ്യന്‍ ഹാര്‍ട്ട് ഹോസ്പിറ്റലിലെ നഴ്‌സ് ബീന ബേബി ആത്മഹത്യചെയ്തു. ആശുപത്രിയില്‍ തുച്ഛ വേതനത്തിന് പണിയെടുക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് നഴ്‌സുമാരില്‍ ഒരാളായിരുന്നു തൊടുപുഴ സ്വദേശി ബീന. അടിമവേലചെയ്യിക്കുന്നതിനും മറ്റൊരു ജോലി തേടാതിരിക്കാനും ആശുപത്രി അധികൃതര്‍ ബീനയുടെ യഥാര്‍ഥ വിദ്യാഭ്യാസ രേഖകള്‍ പിടിച്ചുവച്ചിരുന്നു. ബോണ്ട് കാലാവധി കഴിഞ്ഞാലേ അവ തിരിച്ചു നല്‍കൂ. അല്ലെങ്കില്‍ 50,000 രൂപ ആശുപത്രിക്ക് നല്‍കണം. തുക അടച്ചാലും രേഖകള്‍ തിരിച്ചുനല്‍കണമെന്നുമില്ല. ആത്മഹത്യയുടെ തലേദിവസം അള്‍ട്രാ സൗണ്ട് റിപ്പോര്‍ട്ട് കാണാതായി എന്ന് പറഞ്ഞ് അനാവശ്യമായി അധികൃതര്‍ ബീനയെ ചീത്ത വിളിച്ചിരുന്നു. ഇത്തരം പീഡനങ്ങളും അവിടെ നിന്ന് വിട്ടുപോകാന്‍ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയും മൂലമാണ് ബീന ആത്മഹത്യ ചെയ്ത്. ആശുപത്രിയിലെ 80 ശതമാനം നഴ്‌സുമാരുടെയും അവസ്ഥ ബീനയുടേത് തന്നെയായിരുന്നു.
സഹപ്രവര്‍ത്തകയുടെ ആത്മഹത്യ പെട്ടന്ന് തന്നെ രോഷത്തിന്റെ കെട്ടുപൊട്ടിച്ചു. നഴ്‌സുമാര്‍ സമരരംഗത്തിറങ്ങി. 220 മെഡിക്കല്‍ നഴ്‌സ്മാര്‍ നിരാഹാരം തുടങ്ങി. സമരം ചെയ്തവരെ പൊലീസ് ലാത്തി ചാര്‍ജ് ചെയ്തതും 20 നഴ്‌സുമാരെ അവര്‍ താമസിക്കുന്നിടത്തു നിന്ന് രാത്രിയില്‍ ആശുപത്രി അധികൃതര്‍ ഇറക്കി വിടാന്‍ ശ്രമിച്ചതും സമരവീര്യത്തെ കൂട്ടി. കാര്യങ്ങള്‍ കൈവിട്ടുപോകുമെന്ന് കണ്ടതോടെ രാഷ്ട്രീയക്കാര്‍ ഇടനിലക്കാരായി രംഗത്തിറങ്ങി. ഇന്ത്യയിലെ ഒന്നാം കിട കോര്‍പ്പറേറ്റ് ആശുപത്രികളിലൊന്നാണ് ഏഷ്യന്‍ ഹാര്‍ട്ട് ഇന്‍സ്റ്റിറ്റിയൂട്ട്. പ്രധാനമന്ത്രി മന്‍മോഹന്‍ സിംഗിന്റെ മുട്ടുകാല്‍ ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയ ഡോ. രമാകാന്ത് പാണ്ഡേയാണ് ഉടമ. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ആളുടെ സ്ഥാപനം എന്നനിലക്കാണ് രാഷ്ട്രീയക്കാര്‍ എത്തി സമരത്തെ വഞ്ചിച്ച് ഒത്തുതീര്‍പ്പുണ്ടാക്കിയത്. മുംബൈയില്‍ നിന്ന് സമരം ഡല്‍ഹിയിലേക്കും കൊല്‍ക്കത്തയിലേക്കും ഇങ്ങ് കേരളത്തിലേക്കും പടര്‍ന്നു. മുംബൈ സമരം ഒത്തുതീര്‍ന്നതിന്റെ രണ്ടാം നാള്‍ കൊല്‍ക്കത്തയിലെ രബീന്ദ്രനാഥ് ആശുപത്രിയിലും സമരം തുടങ്ങി. സമരം കനത്തപ്പോള്‍ പാര്‍ലമെന്റ് പ്രശ്‌നം ചര്‍ച്ച ചെയ്തു. സമരത്തിലേര്‍പ്പെട്ടവരില്‍ നല്ല പങ്കും മലയാളികളായിരുന്നു. ലോകത്തെവിടെയും നഴ്‌സുമാര്‍ ഏതെങ്കിലും സമരത്തില്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടാല്‍ അത് മലയാളികളുടേത് കൂടിയാണ് എന്ന് അനുഭവം പഠിപ്പിക്കുന്നു.
യഥാര്‍ഥത്തില്‍, സമരം തുടങ്ങുന്നതിന് മാസങ്ങള്‍ക്ക് മുമ്പ് ഇന്ത്യന്‍ നഴ്‌സിംഗ് കൗണ്‍സില്‍ സുപ്രധാനമായ തീരുമാനമെടുത്തിരുന്നു. 2011 ഓഗസ്റ്റ് 29 ന് ഇന്ത്യന്‍ നഴ്‌സിംഗ് കൗണ്‍സില്‍ (ഐ.എന്‍.സി) എല്ലാ നഴ്‌സിംഗ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പ്രിന്‍സിപ്പല്‍മാര്‍ക്ക് അയച്ച സര്‍ക്കുലറില്‍ ബോണ്ടിംഗ് സംവിധാനത്തെ എതിര്‍ത്തു. ബോണ്ടിംഗ് അധാര്‍മികമായതിനാല്‍ അത് നിര്‍ത്തണമെന്നും അതു തുടര്‍ന്നാല്‍ നഴ്‌സിംഗ് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനത്തിനെതിരെ നടപടി (പീനല്‍ ആക്ഷന്‍) എടുക്കുമെന്നുമെന്നുമായിരുന്നു സര്‍ക്കുലര്‍. ബോണ്ടുകളും രേഖകളും നഴ്‌സ്മാര്‍ക്ക് തിരിച്ചുനല്‍കണമെന്ന് സംഘടനാ ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറി കെ.എസ്. ഭാരതി സര്‍ക്കുലറില്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.
2011 ഡിസംബര്‍ 31 ഡല്‍ഹി സംസ്ഥാന ആരോഗ്യ വകുപ്പ് ബോണ്ടിനെതിരെയും രേഖകള്‍ പിടിച്ചുവക്കുന്നതിനെതിരെയും ഉത്തരവിറക്കി. അപ്പോളോ ആശുപത്രിയിലെ കൊല്ലം സ്വദേശിയായ സ്റ്റാഫ് നഴ്‌സ് എന്‍ ആന്‍സി ഡല്‍ഹി ഹൈക്കോടതിയില്‍ നല്‍കിയ ഹര്‍ജിയെത്തുടര്‍ന്നായിരുന്നു ഇത്. കാന്‍സര്‍ രോഗിയായ അമ്മയെ ചികിത്സിക്കാന്‍ ജോലി രാജിവയ്ക്കാന്‍ ഇഷ്ടപ്പെട്ട ആന്‍സിയെ അതിന് ആശുപത്രി അധികൃതര്‍ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. കോടതി വിധി ഉണ്ടായതോടെ സര്‍ക്കാരുകളും അനങ്ങിത്തുടങ്ങി.
രാജ്യത്താകമാനം നഴ്‌സുമാര്‍ അനുഭവിച്ചിരുന്ന ദുരിതാവസ്ഥയാണ് സമരം വ്യാപിക്കുന്നതിന് മുഖ്യകാരണം. അതോടൊപ്പം കല്‍ക്കത്തയില്‍ എ.എം.ആര്‍.ഐ ആശുപത്രിക്ക് തീപിടിച്ച് 90 പേര്‍ മരിച്ചതും, ഇന്റര്‍നെറ്റ്/സോഷ്യല്‍ നെറ്റ് വര്‍ക്ക് സൈറ്റുകളിലൂടെയുള്ള പ്രചരണവും സമരത്തിന് അനുകൂല അന്തരീക്ഷം ഒരുക്കി.


നഴ്‌സുമാരുടെ ആവശ്യങ്ങള്‍

രാജ്യമെമ്പാടും നടന്ന സമരങ്ങളില്‍ മൂന്ന് പ്രധാന ആവശ്യങ്ങളായിരുന്നു നഴ്‌സുമാര്‍ ഉയര്‍ത്തിയത്. നിയമവിരുദ്ധവും മനുഷ്യാവകാശ വിരുദ്ധവുമായ ബോണ്ട് സമ്പ്രദായം അവസാനിപ്പിക്കുക. ബോണ്ട് തുക നല്‍കാതെ എല്ലാ സര്‍ടിഫിക്കറ്റുകളും രേഖകളും തിരിച്ചു നല്‍കി പിരിയാന്‍ അനുവദിക്കുക. ജോലി ചെയ്ത കാലത്തെ പ്രവര്‍ത്തനപരിചയ സര്‍ടിഫിക്കറ്റുകള്‍ യഥാസമയത്ത് നല്‍കുക. നഴ്‌സുമാര്‍ സമരങ്ങളില്‍ വേതനക്കൂടുതല്ല ആവശ്യപ്പെട്ടത് (അതവരുടെ അടിയന്തര ആവശ്യമാണെങ്കില്‍ കൂടിയും) എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.
രാജ്യത്തെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളില്‍ നഴ്‌സിങ് ജീവനക്കാരോടുള്ള സമീപനം മോശമായ രീതിയിലാണ്. 10-18 മണിക്കൂര്‍ ജോലി. 1500-4500 രൂപയാണ് മിക്ക ആശുപത്രികളിലെയും വേതനം. ഈ തുകയില്‍ നിന്നുവേണം താമസ, ഭക്ഷണ സൗകര്യങ്ങള്‍ കണ്ടെത്താന്‍. വിദ്യാഭ്യാസ വായ്പയെടുത്ത് നഴ്‌സിംഗ് പഠിച്ച് പാസാകുന്നവരെ കൂടുതല്‍ കടക്കെണിയിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നതാണ് നിയമന വ്യവസ്ഥകള്‍. 3-4 വര്‍ഷം ആശുപത്രിയില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന ബോണ്ട് എഴുതി നല്‍കണം. ഈ കാലയളവില്‍ എന്തുസഹിക്കണം. ഇടക്ക് വച്ച് ജോലിയില്‍ നിന്ന് പിരിയണമെന്നുണ്ടെങ്കില്‍ 50,000-ഒരുലക്ഷം രൂപ നഴ്‌സുമാര്‍ ആശുപത്രിക്ക് നല്‍കണം. അത് അത്ര എളുപ്പവുമല്ല. തൊഴില്‍ നിയമങ്ങള്‍ പ്രകാരം ബോണ്ട് കുറ്റകരമാണ്. നിയമവിരുദ്ധമാണ്. ഒഴിഞ്ഞു പോയാല്‍ പ്രവര്‍ത്തന പരിചയ സര്‍ടിഫിക്കറ്റ് നിഷേധിക്കും. മറ്റൊരിടത്തും ജോലി കിട്ടാത്ത അവസ്ഥയുമുണ്ടാക്കും.
കേരളത്തില്‍ ആരോഗ്യവകുപ്് ഗ്രേഡ് 2 നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് 13,900 രൂപ വേതനം നല്‍കുമ്പോഴാണ് സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളില്‍ 2000-4000 രൂപ വേതന സംവിധാനം. 2009 ല്‍ സര്‍ക്കാര്‍ നഴ്‌സുമാരുടെ കുറഞ്ഞ വേതനം നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. അതനുസരിച്ച് നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് 7500 രൂപ കറഞ്ഞ വേതനമായി കിട്ടണം. എന്നാല്‍, ശരാശരി 3000 രൂപയാണ്് മിക്ക ആശുപത്രികളും നല്‍കുന്നത്. ലീവ്, പി.എഫ്. ഉള്‍പ്പടെയുള്ള മറ്റ് ആനുകൂല്യങ്ങള്‍ ഒന്നുമില്ല. രണ്ടുവര്‍ഷത്തെ ട്രെയിനി എന്ന പേരിലാണ് നിയമനം. ട്രെയിനിംഗ് സൗകര്യ മനുസരിച്ച് അഞ്ചും പത്തും വര്‍ഷം നീട്ടാം. പലയിടത്തും ആശുപത്രി നേരിട്ടല്ല ഇടനിലക്കാരെ വെച്ചാണ് നഴ്‌സുമാരെ നിയമിക്കുന്നത്. ഈ ഇടനിലക്കാരും നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് ലഭിക്കേണ്ട ആനുകൂല്യം പിഴിഞ്ഞെടുക്കും.


സമരം കേരളത്തിലേക്ക്

സമരം കേരളത്തിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നതിന് കാരണം യുണൈറ്റഡ് നഴ്‌സസ് അസോസിയേഷന്‍ എന്ന സംഘടനയാണ്. വളരെ പെട്ടെന്ന്, പതിവ് രീതികളില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു സംഘടനയുടെ രൂപീകരണം. മുംബൈയില്‍ സമരം നടക്കുന്ന സമയത്ത് തൃശൂരിലെ ചില നഴ്‌സുമാര്‍ ഫേസ്ബുക്കില്‍ സമരത്തിന് അനുകൂലമായി കുറിപ്പിട്ടു. പെട്ടന്ന് തന്നെ നഴ്‌സുമാരും സമാനമനസ്‌കരും ഒന്നിച്ചു. ഈ ഒന്നിക്കല്‍ സോഷ്യല്‍ നെറ്റ് വര്‍ക്ക് സൈറ്റുകളുടെ പ്രസക്തി എടുത്തുകാട്ടുന്നുണ്ട്. നവംബര്‍ 16 സംഘടന രജിസ്റ്റര്‍ ചെയ്തു. വൈകാതെ തൃശൂര്‍ മദര്‍ ഹോസ്‌ററ്പിറ്റലില്‍ സമരത്തിന് നോട്ടീസ് നല്‍കി. പ്രത്യക്ഷ സമരം കൂടാതെ തന്നെ ആവശ്യങ്ങള്‍ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.
ഈ വിജയത്തിന് കുറച്ചുദിവസം മുമ്പ് കൊല്ലത്ത് ശങ്കര്‍ സ്മാരക ആശുപത്രിയിലും സമരം നടന്നു. ഇന്ത്യന്‍ രജിസ്‌ട്രേഡ് നഴ്‌സ് അസോസിയേഷന്‍ (ഐ.ആര്‍.എന്‍.എ)ക്കായിരുന്നു നേതൃത്വം. സമരം ചെയ്യുന്നര്‍ക്കെതിരെ ഗുണ്ടകളെ ഉപയോഗിച്ച് മര്‍ദനം അഴിച്ചുവിട്ടു. എന്നാല്‍, കൂടുതല്‍ പേര്‍ രംഗത്തിറങ്ങുകയും സമരം ശക്തമാകുകയും ചെയ്തപ്പോള്‍ നഴ്‌സുമാരുടെ ആവശ്യം ആശുപത്രി അധികൃതര്‍ക്ക് അംഗീകരിക്കാന്‍ പറ്റാത്ത അവസ്ഥ വന്നു.


കാരുണ്യവും ബിസിനസ്!

ഇടപ്പള്ളി അമൃത മെഡിക്കല്‍ കോളജില്‍ ന്യായമായ അവകാശങ്ങള്‍ ഉന്നയിച്ച് നോട്ടീസ് നല്‍കിയതോടെ കേരളത്തില്‍ നഴ്‌സുമാരുടെ സമരം പുതിയ ഉയരങ്ങളിലെത്തി. സമരത്തോടുള്ള അമൃത അധികൃതരുടെ സമീപനം വളരെ മോശമായിരുന്നു. കാരൃണ്യം പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന അമ്മ മൂര്‍ത്തിക്ക് ഒട്ടും ചേരാത്തതായിരുന്നു തുടര്‍ നടപടികള്‍.
യുണൈറ്റഡ് നഴ്‌സസ് അസോസിയേഷന്‍ യൂണിറ്റ് ആശുപത്രിയില്‍ രൂപീകരിച്ചതും നോട്ടീസ് നല്‍കിയതും അമൃതാനന്ദമയി മഠത്തിലുള്ളവര്‍ക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. സംഘടനയുടെ യൂനിറ്റ് പ്രസിഡന്റ് ശ്രീകുമാര്‍, ജോ.സെക്രട്ടറി ഷിബു എന്നിവരെ ജോലിയില്‍നിന്ന് പുറത്താക്കി. കാരണം പറഞ്ഞത് ഒരു പെണ്‍കുട്ടിയെ ഉപദ്രവിച്ചുവെന്നതാണ്. എന്നാല്‍ പെണ്‍കുട്ടി ഇക്കാര്യം നിഷേധിച്ചതോടെ മാനേജ്‌മെന്റ് പ്രതിക്കൂട്ടിലായി. മാനേജ്‌മെന്റ് ക്ഷണിച്ചതനുസരിച്ച് നഴ്‌സിങ് ജീവനക്കാരെ പിരിച്ചുവിട്ട വിഷയം ചര്‍ച്ച ചെയ്യാനെത്തിയ യൂണിയന്‍ സംസ്ഥാനപ്രസിഡന്റ് ജാസ്മിന്‍ ഷാ, സെക്രട്ടറി സുദീപ് കൃഷ്ണന്‍,തൃശൂര്‍ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി ഷിഹാബ്, വൈസ് പ്രസിഡന്റ് ദിപു എന്നിവരെ ആശുപത്രിക്കകത്ത് ഗുണ്ടകള്‍ മര്‍ദിച്ച് അവരാക്കി. വലിയ ഇടനാഴിയിലിട്ട് സമരനേതാക്കളെ ഇരുമ്പു കമ്പി, കമ്പിപ്പാര, ഇടിക്കട്ട എന്നിവയുമായി പിന്നില്‍ നിന്നും മുന്നില്‍ നിന്നും പതിനഞ്ച് മിനിറ്റേ് ആക്രമിച്ചു. നേതാക്കളുടെ കാല്‍മുട്ടും കൈയും കാലും അടിച്ചൊടിച്ചു. ചോരയില്‍ കുളിച്ചു കിടക്കുന്നവരെ നിലത്തു കൂടെ വലിച്ചിഴച്ച് ഗുണ്ടകള്‍ തന്നെ കാഷ്വാലിറ്റിയില്‍ എത്തിച്ചു. ഡിസ് ചാര്‍ജ് ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചില്ല. സംഭവത്തില്‍ പ്രതിഷേധിച്ച് 200 ലധികം നഴ്‌സുമാര്‍ പണിമുടക്കി ആശുപത്രിക്ക് മുന്നില്‍കുത്തിയിരുന്നു. കുത്തിയിരുന്നവരെ പൊലീസിന്റെ സാന്നിധ്യത്തില്‍ ആക്രമിക്കാന്‍ ശ്രമം നടന്നു. പ്രശ്‌ന പരിഹാരത്തിന് രാത്രി ട്രേഡ് യൂനിയന്‍ നേതാക്കളും അസി. പൊലീസ് കമീഷണറും ആശുപത്രിഅധികൃതരും തമ്മില്‍ നടത്തിയ ചര്‍ച്ചയില്‍ ചില ധാരണകള്‍ ഉരുതിരിഞ്ഞു. തീരുമാനം മിനുട്‌സില്‍ രേഖപ്പെടുത്തണമെന്ന നഴ്‌സുമാരുടെ ആവശ്യം മാനേജ്‌മെന്റ് അംഗീകരിക്കാന്‍ വിസമ്മതിച്ചു. അതോടെ സമരം തുടരുകയല്ലാതെ നിവൃത്തിയില്ലാതായി. അടുത്ത ദിവസങ്ങളില്‍ സമരത്തിന് പിന്തുണയേറി. ആയിരത്തോളം നഴ്‌സുമാര്‍ പണിമുടക്കി. സമരം പൊളിക്കാന്‍ അമൃതക്ക് കീഴിലെ മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളില്‍ നിന്ന് സന്യസ്തരുള്‍പ്പെടെയുള്ളവരെ ആശുപത്രിയില്‍ സേവനത്തിന് മാനേജ്‌മെന്റ് നിയോഗിച്ചു. ജീവനക്കാരുടെ അഭാവവും സമരവും മൂലം പ്രവര്‍ത്തനം താളംതെറ്റിയ ആശുപത്രിയില്‍നിന്ന് രോഗികള്‍ കൂട്ടംകൂട്ടമായി ഡിസ്ചാര്‍ജ് വാങ്ങിപ്പോകുന്നത് തുടര്‍ന്നു. ഒറ്റ ദിവസം 250 രോഗികള്‍ ആശുപത്രി വിട്ടു. സമര ലഘുലേഖ ആശുപത്രിയില്‍ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനിടെ സമരക്കാരില്‍ ഒരാളെ മുറിയില്‍ തടഞ്ഞുവെച്ച് മര്‍ദിച്ച് അവശനാക്കി. ഈ സംഭവത്തില്‍ അമൃതാസ്ഥാപനങ്ങളിലെ അന്തേവാസികളായ നാല് പേരാണ് (ഇവര്‍ സ്വാമിമാരാണെന്നും അല്ലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു) പിടിയിലായത്. സമരം കൈപ്പിടിയില്‍ ഒതുങ്ങില്ലെന്ന് മനസിലായതും രോഗികള്‍ ആശുപത്രിയില്‍ നിന്ന് ഡിസ്ചാര്‍ജ് പോയതും മൂലം ഒടുവില്‍ ആശുപത്രി അധികൃതര്‍ ഒത്തുതീര്‍പ്പിന് തയാറായി. മൂന്ന് ദിവസത്തിനുശേഷം സമരം പിന്‍വലിച്ചു.


അങ്കമാലിയിലെ സമരം

അങ്കമാലി ലിറ്റില്‍ ഫ്‌ളവര്‍ ആശുപത്രി മാനേജ്‌മെന്റിന് നഴ്‌സുമാര്‍ ഡിസംബര്‍ 22ന് ഡിമാന്റ് നോട്ടീസ് നല്‍കി. സംഘടനാ സ്വാതന്ത്യ്രം അനുവദിക്കുക, ഡ്യൂട്ടി സമയം എട്ടു മണിക്കൂര്‍ ആക്കുക, കുറഞ്ഞ വേതനം നല്‍കുക, പി.എഫ്, ഇ.എസ്.ഐ ആനുകൂല്യങ്ങള്‍ അനുവദിക്കുക, സബ്കരാര്‍ സമ്പ്രദായം അവസാനിപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു ആവശ്യങ്ങള്‍. മൂന്ന് ഷിഫ്റ്റ് ഡ്യൂട്ടി നടപ്പാക്കുക, നഴ്‌സിങ് ജോലി മാത്രം നല്‍കുക, ഒരുവര്‍ഷം കഴിഞ്ഞവരെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയവയും നോട്ടീസില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ആവശ്യങ്ങള്‍ അംഗീകരിച്ചില്ലെങ്കില്‍ ജനുവരി പത്തുമുതല്‍ സമരം ചെയ്യാനായിരുന്നു തീരുമാനം. മാനേജ്‌മെന്റ അടുത്ത ദിവസം നാല് പേരെ പുറത്താക്കി. ഇവരെ തിരിച്ചെടുത്തില്ലെങ്കില്‍ രണ്ടാം തീയതി മുതല്‍ പ്രക്ഷോഭം തുടങ്ങുമെന്ന് യുനൈറ്റഡ് നഴ്‌സസ് അസോസിയേഷന്‍ വ്യക്തമാക്കി. ജനുവരി 3 ന് ആശുപത്രിയില്‍ നഴ്‌സുമാര്‍ അനിശ്ചിതകാല സമരം തുടങ്ങി. ബാഹ്യശക്തികളുടെ പ്രേരണ മൂലമാണ് പുറമെ നിന്നുള്ള സംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തില്‍ 74 നഴ്‌സിങ് ട്രെയിനികള്‍ സമരമാരംഭിച്ചതന്നായിരുന്നു ആശുപത്രിയുടെ വിശദീകരണം.
സമരം മുന്നേറുമ്പോള്‍ വര്‍ഗീയവല്‍ക്കരിച്ചും സമുദായവല്‍ക്കരിച്ചും അടിച്ചൊതുക്കാനാണ് മാനേജ്‌മെന്റ ശ്രമിച്ചത്. നഴ്‌സുമാര്‍ക്കെതിരെ എല്ലാ വിശ്വാസികളും അണിചേരണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് അങ്കമാലിയിലെ കത്തോലിക്കാപള്ളികളില്‍ കുര്‍ബാനക്കിടെ നോട്ടീസ് വായിച്ചു. സമരത്തിനെതിരെ എല്‍.എഫ് ആശുപത്രി സംരക്ഷണ സമിതി നേതൃത്വത്തില്‍ റാലിയും, കണ്‍വെന്‍ഷനും നടന്നു. പ്രകടനത്തില്‍ അണിനിരന്ന വികാരികളെയും കന്യാസ്ത്രീകളെയും ജനങ്ങള്‍ നിരന്ന് നിന്ന് കൂക്കിവിളിച്ചു. മുദ്രാവാക്യങ്ങള്‍ കൂക്കിവിളികള്‍ക്കിടയില്‍ മുങ്ങിപ്പോയി. സഭാനേതൃത്വം കൂടുതല്‍ അപമാനിതരായി. പട്ടണത്തിലും, സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലും മതവൈര്യമുണ്ടാക്കുന്ന പോസ്റ്ററുകള്‍ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ച് സമരത്തെ അപകീര്‍ത്തിപ്പെടുത്താനും ശ്രമം നടന്നു.
ഇതിനിടയില്‍ ആശുപത്രി അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റര്‍ സമരം ചെയ്യുന്ന കുട്ടികളുടെ നേര്‍ക്ക് കത്തിയുമായി ചാടി വീണു. നാട്ടുകാര്‍ ഓടിക്കൂടി ആക്രമിക്കുമെന്ന ഘട്ടത്തില്‍ അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റര്‍ ആശുപത്രിക്കകത്ത് കയറി ഒളിച്ചു. പ്രതികാരമായി കാഷ്വാലിറ്റി വിഭാഗം അടിച്ചു തകര്‍ത്തെന്ന കള്ളക്കേസ് സമരക്കാര്‍ക്കെതിരെ എടുത്തു. മാനേജ്‌മെന്റ് നിയോഗിച്ച ഫോട്ടോഗ്രാഫറെ സമരക്കാര്‍ കൈകാര്യം ചെയ്‌തെന്ന് ആരോപിച്ച് എട്ട് പേര്‍ക്കെതിരെ പൊലീസില്‍ പരാതി നല്‍കി. ഹോസ്റ്റല്‍ മുറിക്കുള്ളില്‍ കടന്ന് നഗ്‌ന ചിത്രമെടുക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു എന്ന് പെണ്‍കുട്ടികളും പരാതി നല്‍കി. അത്യാഹിത വിഭാഗത്തില്‍ ജോലിക്കു ചെന്ന നഴ്‌സുമാരെ കന്യാസ്തീകള്‍ മുറിയില്‍ പൂട്ടിയിട്ട സംഭവവും ഉണ്ടായി.
എസ്മ പ്രകാരം സമരക്കാര്‍ക്കെതിരെ നടപടി വേണമെന്ന് പറഞ്ഞ് മാനേജ്‌മെന്റ് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു. എന്നാല്‍, ഈ ആവശ്യം കോടതി തള്ളി. സമരക്കാരുടെ ആവശ്യം ന്യായമാണ്. ആദ്യം അത് പരിഹരിക്കണം. എന്നതായിരുന്നു കോടതി നിലപാട്. നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് സമരം നടത്താന്‍ ആശുപത്രി വളപ്പില്‍ തന്നെ സ്ഥലം അനുവദിക്കാന്‍ കോടതി നിര്‍ദേശിച്ചു. നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് അടിസ്ഥാന ശമ്പളം നല്‍കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അക്കാര്യം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി സത്യവാങ്മൂലം സമര്‍പ്പിക്കാമെന്ന നിര്‍ദ്ദേശം കൂടി ആയതോടെ മാനെജ്‌മെന്റ് വെട്ടിലായി.
ദിവസങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ സമരം ഒത്തുതീര്‍പ്പായി. പിരിച്ചുവിട്ടവരെ തിരിച്ചെടുത്തു. മറ്റ് ആവശ്യങ്ങളും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. തൃശൂര്‍ അമല, ജൂബിലി ആശുപത്രികളിലും നഴ്‌സുമാര്‍ പണിമുടക്ക് നോട്ടീസ് നല്‍കിയിരുന്നു. തൃശൂരിലെ സി.എം.ഐ സഭയും നഴ്‌സുമാരും ലേബര്‍ ഓഫീസ് ചര്‍ച്ചയില്‍ ഒത്തുതീര്‍പ്പലെത്തി. സര്‍ക്കാര്‍ നിശ്ചയിച്ച അടിസ്ഥാന വേതനം നല്‍കാനും ഒന്നര വര്‍ഷം പൂര്‍ത്തിയാക്കിയ നഴ്‌സുമാരെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താനും തീരുമാനമായി. ഒറ്റ ചര്‍ച്ചയില്‍ തന്നെ ജൂബിലി ആശുപത്രിയില്‍ ആവശ്യങ്ങള്‍ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.

മാധ്യമങ്ങളുടെ മൗനസമ്മതം

നഴ്‌സുമാരുടെ സമരത്തോട് കുറ്റകരമായ അലംഭാവത്തോടെ മുഖം തിരിക്കുകയാണ് മാധ്യമങ്ങള്‍ ചെയ്തത്. മുംബൈ സമരത്തെപ്പറ്റി വാര്‍ത്തകള്‍ നല്‍കിയ മാധ്യമങ്ങള്‍ സമരം കേരളത്തില്‍ തുടങ്ങിയതോടെ പിന്‍വാങ്ങി.ആശുപത്രികള്‍ നല്‍കുന്ന ഭീമമായ പരസ്യം നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്നു ഭയമായിരിക്കണം മാധ്യമമൗനത്തിന് മുഖ്യകാരണം.
സമരഅനുകൂലമായ വാര്‍ത്തകള്‍ ഒന്നും മാതൃഭൂമി പത്രം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചില്ല. അമൃതാനന്ദമയി മഠത്തിനോടുള്ള അടുപ്പവും മഠത്തിന്റെ ഇടപെടലുമാണ് മാതൃഭൂമിയുടെ ഈ നയത്തിന് പിന്നില്‍. അതോടൊപ്പം ഡയറക്ടര്‍ അംഗങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ആശുപത്രികളും അവരെ ഭയപ്പെടുത്തി. അവിടെയും സമരം ഉയരുമോ എന്ന പേടി തന്നെ കാരണം. ക്രിസ്ത്യന്‍ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്കും സഭാനേതൃത്വത്തിനുമെതിരെ എഴുതേണ്ടിവരുമെന്ന് മുന്‍കൂട്ടി കണ്ട് മനോരമ ആദ്യം മുതലേ സമരത്തിന് പുറം തിരിഞ്ഞു നിന്നു. 'മാധ്യമം' ടദേശാഭിമാനി പത്രവും, ഇന്ത്യാവിഷന്‍.റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍ ചാനലുകളുമാണ് അല്‍പമെങ്കിലൂം ഭേദപ്പെട്ട രീതിയില്‍ വാര്‍ത്തകള്‍ നല്‍കിയത്. മലബാറിലെ ചില മുസ്‌ളീം ആശുപത്രികളില്‍ സമരത്തിന് നോട്ടീസ് നല്‍കപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തില്‍ മാധ്യമങ്ങള്‍ക്ക് നിലപാട്മാറ്റം സംഭവിക്കുമോയെന്ന് കാത്തിരുന്നു കാണാം. മാധ്യമങ്ങള്‍ വാര്‍ത്തകള്‍ തമസ്‌കരിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്ത്. മാനേജ്‌മെന്റിന്റെ ഭാഷ്യം നല്‍കാനും സമരത്തിനെതിരെ ചെറുതും വലുതുമായ നിരവധി കള്ളങ്ങളും എഴുതിപ്പിടിപ്പിക്കാനും മത്സരിച്ചു. സമരക്കാര്‍ക്കുനേരെയുള്ള കള്ളക്കേസുകളുടെ കാര്യം വിശദമായി പൊലിപ്പിച്ചു നല്‍കി.
മുഖ്യധാരാ രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ട്ടികളില്‍ സി.പി.എം സമരത്തിനൊപ്പമുണ്ടെന്ന് വരുത്തുകയും എന്നാല്‍ സമരത്തിനെതിരെ നിലകൊള്ളുകയുമാണ് ചെയ്തത്. സ്വന്തമായും നടത്തിപ്പു ചുമതലയിലുമുള്ള ആശുപത്രികളില്‍ നാളെ ഉയരാന്‍ സാധ്യതയുള്ള സമരങ്ങള്‍ അവരും മുന്‍കൂട്ടി കാണുന്നുണ്ടാവും. സമരത്തിനൊപ്പം നിന്നില്ലെങ്കില്‍ ജനങ്ങള്‍ക്കുമുന്നില്‍ ഒറ്റപ്പെടുമെന്ന ബോധമാണ് അല്‍പമെങ്കിലൂം അനുകൂല സമീപനം എടുക്കാന്‍ സി.പി.എമ്മിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്.
വാര്‍ത്തകള്‍ തമസ്‌കരിച്ച മാധ്യമങ്ങളും വാര്‍ത്തകള്‍ വരാതിരിക്കാന്‍ നല്ല രീതിയില്‍ പണിപ്പെട്ട മാനേജ്‌മെന്റുകളും മറ്റൊരു കാര്യം വിട്ടുപോയി. ഇന്റര്‍നെറ്റിന്റെയും സോഷ്യല്‍നെറ്റ്‌വര്‍ക്ക് സൈറ്റുകളുടെയും പ്രാധാന്യം. മാധ്യമങ്ങള്‍ക്ക് പുറത്ത് ഈ ഫിഫ്ത്ത് എസ്‌റ്റേറ്റിലൂടെ (ഓണ്‍ലൈന്‍ ലോകം) സത്യം പുറത്തുവന്നു. ശ്രദ്ധേയമായ ഇടപെടലുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ രംഗത്തുണ്ടായി. ഡൂള്‍ന്യൂസ്, നാലാമിടം,, മറുനാടന്‍ മലയാളി തുടങ്ങിയ സൈറ്റുകള്‍ വാര്‍ത്തകളും അഭിമുഖങ്ങളും നല്‍കി. മറ്റൊരര്‍ഥത്തില്‍ മാധ്യമങ്ങളെന്ന ഫോര്‍ത്ത് എസ്‌റ്റേറ്റിനെ സൈബര്‍ ലോകം മറികടന്നുവെന്ന് സമരത്തിന് കിട്ടിയ ജനപിന്തുണ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രീയക്കാര്‍ സമരത്തെ വഞ്ചിച്ച വിധം

2011 ഡിസംബര്‍ 9 ന് രാജീവ് പൊന്നാഡത്ത് ( പി. രാജീവ് എം.പി തന്നെ ഇദ്ദേഹം) ഫേസ് ബുക്കില്‍ ഇംഗ്ലീഷില്‍ എഴുതി: '' എറണാകുളം അമൃത നഴ്‌സുമാര്‍ നടത്തിയ സമരം ഇന്ന് പുലര്‍ച്ചെ 3ന് ഞങ്ങള്‍ പരിഹരിച്ചു. മാനേജ്‌മെന്റ് വേതന പ്രശ്‌നം മൂന്നുമാസത്തിനകം പരിഹരിക്കും, യൂണിയന്‍ നേതാവിന് ഒരു മാസം വീണ്ടും ചേരാന്‍ സമയം നല്‍കും. പ്രവര്‍ത്തനപരിചയ സര്‍ട്ടിഫിക്കറ്റ് ആറ് മാസത്തിന് ശേഷം നല്‍കും. നഴ്‌സുമാര്‍ക്കെതിരെ അച്ചടക്ക നടപടി ഉണ്ടാവില്ല. .. ഞാന്‍ ഈ പ്രശ്‌നം ഒത്തുതീര്‍പ്പാക്കാന്‍ മധ്യസ്ഥനെന്ന നിലയില്‍ രണ്ടു രാത്രി ചെലവിട്ടു''.
സമരത്തിന്റെ ക്രെഡിറ്റ് സ്വന്തംപേരിലെഴുതാനുള്ള വ്യഗ്രതമാത്രമാണ് ഈ ഫേസ്ബുക്ക് കുറിപ്പ്. ജനങ്ങള്‍ വിശ്വസിക്കണം എന്തോ മഹത്തായ കാര്യം 'ഞങ്ങള്‍' ചെയ്തിരിക്കുന്നുവെന്ന്! ്എന്നാല്‍ പി.രാജീവ് ഉള്‍പ്പടെയുള്ള ഇടത്-വലതുരാഷ്ട്രീയക്കാര്‍ സമരത്തില്‍ 'മധ്യവര്‍ത്തികള്‍' മാത്രമായിരുന്നു. നഴ്‌സുമാരുടെ പ്രശ്‌നത്തെയല്ല അവര്‍ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. രാജീവ് തന്നെ എഴുതിയ ഒത്തുതീര്‍പ്പ് നിര്‍ദേശങ്ങള്‍ നോക്കിയാല്‍ അതു മനസിലാകും.് ബോണ്ട് സംവിധാനത്തെപ്പറ്റി അതില്‍ ഒന്നും പറയുന്നില്ല.
അമൃതയില്‍ സമരം തുടങ്ങിയ ആദ്യ ദിവസം തന്നെ സമരത്തിന്റെ നേതൃത്വം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് ചില കോണ്‍ഗ്രസ് നേതാക്കള്‍ നഴ്‌സുമാരുടെ പ്രതിനിധിയായി മാനേജ്‌മെന്റുമായി ഒത്തുതീര്‍പ്പിന്ശ്രമിച്ചിരുന്നു. സമരക്കാര്‍ എതിര്‍ത്തതോടെയാണ് അവര്‍ പിന്‍വാങ്ങിയത്.
മുംബൈ ഏഷ്യന്‍ ഹാര്‍ട്ട് ഇന്‍സ്റ്റിറ്റിയൂട്ടില്‍ സമരം നടക്കുമ്പോഴും ഇത്തരം 'മധ്യവര്‍ത്തികള്‍' എത്തിയിരുന്നു. എം.പിമാരായ പി.ടി തോമസ്, ജോസ് കെ. മാണി, ആന്‍േറാ ആന്റണി, മഹാരാഷ്ര്ട ഗവര്‍ണര്‍ കെ. ശങ്കരനാരായണന്‍ തുടങ്ങിയവരായിരുന്നു സമരക്കാര്‍ക്കുവേണ്ടി മാനേജ്‌മെന്റുമായി സംസാരിച്ചത്. ചര്‍ച്ചയില്‍ നഴ്‌സുമാരുടെ ആവശ്യങ്ങളെല്ലാം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടര്‍ന്ന് സമരം പിന്‍വലിക്കുകയണെന്ന് അവര്‍ പ്രസ്താവനയും നടത്തി. എന്നാല്‍, ഈ പ്രസ്താവനകളില്‍ വലിയ ചതി ഒളിഞ്ഞിരുന്നു. ഒരാശുപത്രിയുടെയും അവിടത്തെ നഴ്‌സുമാരുടെയും പ്രശ്‌നം മാത്രമായി വലിയ സമരത്തെ അവര്‍ ചുരുക്കി. നഴ്‌സുമാര്‍ ഉയര്‍ത്തിയ ബോണ്ട് സമ്പ്രദായം റദ്ദാക്കുക പോലുള്ള നിര്‍ണായക ആവശ്യങ്ങളെല്ലാം അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. ബോണ്ട് സമ്പ്രദായത്തെപ്പറ്റി പിന്നീട് തീരുമാനിക്കാമെന്നായിരുന്നു ധാരണ. എന്നാല്‍ പിന്നീട് മധ്യസ്ഥരെ ആരും കണ്ടില്ല. വാഗ്ദാനങ്ങള്‍ പാലിക്കപ്പെടും എന്ന് ചര്‍ച്ചയില്‍ പങ്കെടുത്തവര്‍ ഉറപ്പാക്കാത്തിടത്തോളം എല്ലാ ചര്‍ച്ചയും പരാജയമാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ചര്‍ച്ചയില്‍ പങ്കെടുത്തവരെ ധാര്‍മിക ബോധവും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതാണ്. മുംബൈയിലും അമൃതയിലും അങ്കമാലി ലിറ്റില്‍ ഫ്‌ളവറിലുമെല്ലാം സമരാനന്തരം മാനേജ്‌മെന്റ് ഒരേ തരം നടപടിയാണ് കൈക്കൊണ്ടത്.


ആശുപത്രി ഉടമകളുടെ പ്രതികാര നടപടി

അമൃതയില്‍ ഒത്തുതീര്‍പ്പുണ്ടായി സമരം വിജയിച്ചുവെന്ന ഫേസ്ബുക്ക് കുറിപ്പെഴുതിയവരുടെ തൊട്ടുമുന്നില്‍ അധികൃതര്‍ നഴ്‌സുമാര്‍ക്കെതിരെ പ്രതികാര നടപടികള്‍ സ്വീകരിച്ചു. 230 നഴ്‌സുമാരെ അമൃത ആശുപത്രി തൊട്ടടുത്ത ദിവസം പിരിച്ചുവിട്ടു. പരിശീലനം പൂര്‍ത്തിയാക്കിയ നഴ്‌സുമാരായിരുന്നു ഇവര്‍. പലരെയും സ്ഥലം മാറ്റി. ചിലരെ അപ്രധാന ഇടങ്ങളിലേക്ക് ഒതുക്കി.
മറ്റ് ആശുപത്രികളിലും ഇതുതന്നെയായിരുന്നു അവസ്ഥ. സമരത്തിന് നേതൃത്വം നല്‍കിയവരോട് ദ്രോഹപരമായ നടപടികള്‍ തുടരുകയാണ്. ബോണ്ട് തുക നല്‍കാതെ സര്‍ടിഫിക്കറ്റുകളും രേഖകളും നല്‍കാന്‍ മാനേജ്‌മെന്റ് സമ്മതിച്ചു. എന്നാല്‍ ഒരിടത്തും അത് നടപ്പായില്ല. തൊഴില്‍ പരിചയം മുന്‍നിര്‍ത്തി സര്‍ടിഫിക്കറ്റുകള്‍ നല്‍കുമെന്ന ധാരണയും പാലിക്കപ്പെട്ടില്ല. കോടതിയും സര്‍ക്കാറും നിര്‍ദേശിച്ച നിയമങ്ങള്‍ പാലിക്കാന്‍ നിര്‍ബന്ധിതരായ സ്വകാര്യ ആശുപത്രികള്‍ നഴ്‌സുമാര്‍ക്കുള്ള ഇളവുകള്‍ ഇല്ലാതാക്കി. നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് നല്‍കിയിരുന്ന ചികിത്സാ, ഭക്ഷണ ചെലവുകളിലെ ഇളവുകള്‍ തീര്‍ത്തും ഒഴിവാക്കി. ചികിത്സാ, ഭക്ഷണ ചെലവിന്റെ 50ശതമാനം സൗജന്യമായിരുന്ന ആശുപത്രികളില്‍ ഇപ്പോഴാ സൗകാര്യമില്ല. അവധി ദിനങ്ങള്‍ 12 ആക്കി വെട്ടിച്ചുരുക്കി. നേരത്തെ അത് 30 ദിവസമായിരുന്നു. അടിസ്ഥാന വേതനം 3500 രൂപമതിയെന്നും സമരത്തിലോ സംഘടനാ പ്രവര്‍ത്തനത്തിലോ പങ്കാളിയാവില്ലെന്നും എഴുതിവാങ്ങിയായി പുതിയ നിയമനങ്ങള്‍. കോലഞ്ചേരി മെഡിക്കല്‍ മിഷന്‍ ആശുപത്രിയില്‍ നഴ്‌സിങ് ജീവനക്കാരില്‍ നിന്ന് ഒരു സംഘടനയിലും ചേരില്ലെന്ന് എഴുതി വാങ്ങി.
മാനേജ്‌മെന്റിന്റെ പുതിയ പ്രതികാര പരിപാടികളില്‍ ഒന്നാണ് മുഴുവന്‍ നഴ്‌സുമാര്‍ക്കും യോഗ്യത പരീക്ഷ വെക്കണമെന്ന തീരുമാനം. പരീക്ഷ ജയിക്കുന്നവരെ മാത്രമേ സ്ഥിരപ്പെടുത്തൂ. അംഗീകൃത യോഗ്യതകളുള്ള വര്‍ഷങ്ങളുടെ പ്രവര്‍ത്തന പരിചയമുള്ളവര്‍ക്കാണ് പരീക്ഷ നടത്താന്‍ തീരുമാനം.
അമൃതയില്‍ സമരം നടക്കുമ്പോള്‍ തന്നെ ആശുപത്രി ഉടമാസംഘം തൊഴിലാളി വിരുദ്ധ നടപടികളുടെ പൊതു നയം രൂപീകരിച്ചു. കൊച്ചിയില്‍ ചേര്‍ന്ന ഉടമകളുടെ യോഗം നഴ്‌സുമാരുടെ നിയമനത്തിന് കര്‍ശന വ്യവസ്ഥകള്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തി. ഒരുവര്‍ഷം പ്രവൃത്തിപരിചയമുള്ളവരെ മാത്രം നഴ്‌സുമാരായി നിയമിച്ചാല്‍ മതിയെന്ന് കേരള പ്രൈവറ്റ് ഹോസ്പിറ്റല്‍സ് അസോസിയേഷന്‍ തീരുമാനിച്ചു. സ്‌പെഷലിസ്റ്റ് ആശുപത്രികളില്‍ നിന്ന് പ്രവൃത്തിപരിചയം നേടിയവരായിരിക്കണം നഴ്‌സുമാര്‍.
മറ്റൊരു ആശുപത്രിയില്‍ ജോലിയില്‍ പ്രവേശിക്കുമ്പോള്‍ നിലവില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്ന ആശുപത്രിയിലെ സമ്മതപത്രം നഴ്‌സുമാര്‍ ഹാജരാക്കണം. പുതിയ നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് ഇനി പരിശീലനം നല്‍കേണ്ടതില്ലെന്നും തീരുമാനിച്ചെന്ന് യോഗാനന്തരം അസോസിയേഷന്‍ പ്രസിഡന്റ് ഡോ. പി.കെ. മുഹമ്മദ് റഷീദ് തന്നെ മാധ്യമങ്ങളെ അറിയിച്ചു.



സമരത്തിന്റെ ഭാവി, തലങ്ങള്‍

കോഴിക്കോട് പി.വി.എസ്, അല്‍ഷിഫാ തുടങ്ങിയ ആശുപത്രികളില്‍ സമരത്തിന് നോട്ടീസ് നല്‍കിയിട്ടുണ്ടെന്നും സംസ്ഥാനത്തെമ്പാടും സമരം ശക്തമാക്കുമെന്നും യുണൈറ്റഡ് നഴ്‌സസ് അസോസിയേഷന്‍ സംസ്ഥാനപ്രസിഡന്റ് ജാസ്മിന്‍ ഷാ പറയുന്നു. അതേ സമയം തന്നെ സമരത്തെയും സംഘടനയെയും തകര്‍ക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ മറുവശത്ത് ഊജിതമാണ്.
സംഘടനയുടെ പലനേതാക്കള്‍ക്കു നേരെയും വധഭീഷണി നിലനില്‍ക്കുന്നുണ്ട്. അതേ പോലെ പ്രലോഭിപ്പിക്കാനും ശ്രമം നടക്കുന്നു. സംഘടനയെ പൊളിക്കാനും നീക്കം നടക്കുന്നുണ്ട്. വളരെ കൃത്യമായ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടോ, സമരാനുഭവങ്ങളോ, ഐക്യരൂപ- സംഘടനാ ചട്ടക്കൂടുകളോ ഇല്ലാത്ത നഴ്‌സസ് സംഘടനക്ക് എത്രത്തോളം ചെറുത്തുനില്‍ക്കാനാവുമെന്ന് കണ്ടറിയണം. കേസുകള്‍, മര്‍ദനങ്ങള്‍, അച്ചടക്ക-പ്രതികാര നടപടികള്‍, എതിര്‍പക്ഷത്തുള്ള കോപറേറ്റ്-മത-രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വങ്ങള്‍, മാധ്യമപിന്തുണയില്ലായ്മ എന്നിവയ്ക്കിടയില്‍ സംഘടന ഉലയാനുള്ള സാധ്യതയാണ് കൂടുതല്‍.
തങ്ങളുടെ വരുതിയില്‍ നില്‍ക്കുന്ന ഒരു ട്രേഡ് യൂണിയനു കീഴില്‍ നഴ്‌സുമാരെ അണിനിരത്താനാണ് മറ്റൊരു നീക്കം. ആശുപത്രി ഉടമകളുമായി ഇടനില സാധ്യത മുന്നില്‍ കണ്ട് രാഷ്ര്ടീയക്കാരും ഇതില്‍ താല്‍പ്പര്യം കാട്ടുന്നുണ്ട്. രക്ഷാകര്‍തൃ സ്ഥാനത്ത് പൊടുന്നനെ ചില രാഷ്ര്ടീയ പാര്‍ട്ടികളും നേതാക്കളും കടന്നുവന്നത് തന്നെ നല്ല സൂചനയല്ല. സമരക്കാര്‍ക്ക് ഭാവി ജോലി സാധ്യതകള്‍ ഇല്ലാതാക്കാനും ആശുപത്രികള്‍ താല്‍പര്യപ്പെടുന്നു.
പൊതു സമൂഹം നഴ്‌സുമാരുടെ സമരത്തെ കേവലം ഒരു ആശുപത്രി മാനേജ്‌മെന്റും അവിടുത്തെ ജീവനക്കാരും തമ്മിലുള്ള വിഷമായി ചുരുക്കി കണ്ടുകൂടാ. നിരവധി മാനങ്ങളും തലങ്ങളുമുള്ളതാണ് ഈ തൊഴില്‍ സമരം. ലോകമെങ്ങും മലയാളി നഴ്‌സുമാര്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നുണ്ട്. മലയാളി നഴ്‌സുമാരോടുള്ള ഈ 'ലോകപ്രിയത' വെറുതെ ഉണ്ടായതല്ല. പ്രൊഫഷണല്‍ മികവാണ് അതിന് പ്രധാന കാരണം. അതിന് അവര്‍ മാന്യമായ പ്രതിഫലം അര്‍ഹിക്കുന്നുണ്ട്. നഴ്‌സുമാര്‍ കേരളത്തിന്റെ മൊത്തം വിദേശവരുമാനത്തിന്റെ 25%സംഭാവന ചെയ്യുന്നുവെന്ന് ചില പഠനങ്ങള്‍ പറയുന്നു. ചില ജില്ലകളില്‍ അത് 40-45 ശതമാനം വരെയും.
നഴ്‌സിംഗ് മേഖലയിലേക്ക് കടന്നുവരുന്നത് കൂടുതലും ദരിദ്ര-ഇടത്തരം ക്രിസ്ത്യന്‍ കുടുംബങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ളവരാണ് എന്നതാണ് മറ്റൊരു സത്യം. ഇടുക്കി, കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട ജില്ലകളില്‍ നിന്നാണ് ഇതിലേറെയും പേര്‍. വലിയ തുക കടം മേടിച്ചാണ്, വന്‍ ഫീസ് നല്‍കി പലരും പെണ്‍മക്കളെ നഴ്‌സിംഗിനയ്ക്കുന്നത്. എങ്ങനെയെങ്കിലും മക്കള്‍ നഴ്‌സുമാരായാല്‍ തങ്ങളും അവരും സ്വയം രക്ഷപ്പെടുമെന്നതാണ് കുടുംബങ്ങളുടെ പ്രതീക്ഷ. അത്തരം പ്രതീക്ഷകള്‍ക്ക് നിലനില്‍ക്കണമെങ്കില്‍ മെച്ചപ്പെട്ട വേതനവും, തൊഴില്‍ സ്വാതന്ത്ര്യവും ഈ നഴ്‌സുമാര്‍ക്ക് നല്‍കണം. മഹത്തായ സേവനം നല്‍കുന്നവര്‍ക്ക് ചിലതെല്ലാം തിരിച്ചുനല്‍കാന്‍ സമൂഹത്തിനും ബാധ്യതയുണ്ട്.

പച്ചക്കുതിര, ഫെബ്രുവരി 2012